Người sống khỏe, kẻ vất vả trong công ty 'thu nhập bình quân 30 triệu đồng'
Giám đốc tự hào về mức thu nhập bình quân 30 triệu đồng, nhưng liệu con số ấy có nói lên được bao nhiêu người đang thực sự sống tốt?
Đi đâu, sếp tôi cũng tự hào khoe rằng công ty luôn cố gắng, nỗ lực để thu nhập của nhân viên tốt lên qua từng năm. Cụ thể, năm vừa rồi, thu nhập bình quân mỗi người đạt 30 triệu đồng một tháng.
Nghe con số này, nhiều người có thể nghĩ nhân viên công ty tôi đang có mức sống khá tốt. Nhưng nếu nhìn vào thu nhập thực tế của từng vị trí, từng hoàn cảnh gia đình, câu chuyện lại hoàn toàn khác.
Điều đáng nói là con số 30 triệu đồng được tính bằng cách cộng gộp tiền lương, thưởng, trợ cấp và các khoản thu nhập khác rồi chia cho tổng số nhân viên. Người có chức vụ cao, lương thưởng lớn kéo mức bình quân lên, trong khi những nhân viên ở vị trí thấp hơn nhận được số tiền khiêm tốn hơn nhiều.
Tôi không cho rằng cách tính bình quân này sai về mặt số học. Tuy nhiên, nếu dùng nó để khẳng định đời sống của toàn thể nhân viên ngày càng tốt lên thì chưa phản ánh đầy đủ thực tế. Một công ty có thể công bố thu nhập bình quân 30 triệu đồng, nhưng vẫn có những người chỉ nhận 10-15 triệu đồng mỗi tháng, phải tính toán từng khoản tiền thuê nhà, ăn uống, học phí, sữa bỉm và chi phí sinh hoạt. Trong khi đó, một số cấp quản lý có thể nhận mức thu nhập cao gấp nhiều lần, đủ để sống thoải mái và có tích lũy.
Thời điểm cuối năm này, nhiều công ty và đơn vị chắc hẳn đang lên kế hoạch, báo cáo thu nhập trong năm 2026. Ở công ty tôi, câu chuyện có lẽ vẫn như cũ.
Thế nhưng tôi muốn góp ý rằng, muốn đánh giá sát hơn đời sống nhân viên, công ty cần nhìn vào cả mức thu nhập trung vị, tức mức nằm giữa khi sắp xếp thu nhập từ thấp đến cao. Bên cạnh đó, cần công khai hoặc ít nhất theo dõi tỷ lệ nhân viên thuộc từng nhóm thu nhập. Bởi một con số bình quân đẹp chưa chắc đã phản ánh được phần đông người lao động đang sống như thế nào.
Nghịch lý đôi khi còn nằm ở cách công ty xét tăng lương. Khi nhân viên đề xuất điều chỉnh thu nhập, ban lãnh đạo thường chọn phương án tăng theo tỷ lệ phần trăm.
Chẳng hạn, cùng được tăng 10%, người đang nhận 10 triệu đồng chỉ tăng thêm 1 triệu, còn người có mức lương 40 triệu đồng được tăng thêm 4 triệu đồng. Sau một vài lần điều chỉnh như vậy, khoảng cách thu nhập vốn đã lớn lại càng nới rộng.
Tôi hiểu rằng tăng lương theo phần trăm là cách làm phổ biến, bởi mức lương của mỗi người còn phụ thuộc vào vị trí, năng lực, kinh nghiệm và trách nhiệm công việc. Người đảm nhận công việc phức tạp, tạo ra giá trị lớn hơn hoàn toàn có thể được trả lương cao hơn. Nhưng nếu doanh nghiệp chỉ áp dụng một tỷ lệ tăng chung mà không xem xét mức lương hiện tại, mặt bằng thu nhập và chi phí sinh hoạt, nhóm nhân viên có lương thấp sẽ rất khó thu hẹp khoảng cách.
Ví dụ, với người nhận 10 triệu đồng, tăng thêm 1 triệu đồng có thể giúp họ trang trải một phần tiền học của con hoặc chi phí sinh hoạt. Nhưng với người nhận 40 triệu đồng, khoản tăng 4 triệu đồng có thể chủ yếu làm tăng khả năng tiết kiệm, tích lũy. Cùng một tỷ lệ phần trăm nhưng ý nghĩa đối với đời sống của mỗi người rất khác nhau.
Đáng buồn hơn, khi nhân viên phản ánh thu nhập không đủ trang trải, câu trả lời đôi khi lại là họ cần cố gắng hơn, nâng cao năng lực hoặc tìm cách tăng hiệu suất. Nhưng không phải vị trí nào cũng có cơ hội thăng tiến, không phải ai cũng có thể chuyển sang công việc lương cao hơn.
Tôi biết những đồng nghiệp có gia đình, nuôi hai con nhỏ, sau giờ làm lại tranh thủ bán hàng online, chạy xe công nghệ hoặc nhận thêm việc buổi tối để kiếm tiền. Họ không thiếu tinh thần trách nhiệm hay ý chí vươn lên. Họ chỉ đang cố gắng bù đắp khoảng cách giữa thu nhập và chi phí sinh hoạt. Trong khi đó, những người có mức lương cao hơn có thể dành thời gian nghỉ ngơi, chăm sóc gia đình hoặc đầu tư cho bản thân.
Một chính sách đãi ngộ tốt cần vừa ghi nhận đúng năng lực, đóng góp, vừa bảo đảm những người làm việc nghiêm túc ở các vị trí khác nhau có cơ hội cải thiện đời sống. Doanh nghiệp có thể kết hợp tăng lương theo hiệu quả công việc với điều chỉnh mức lương ở nhóm thấp, thay vì chỉ áp dụng một tỷ lệ phần trăm cho tất cả.