Thuế thu nhập cá nhân hiện nay chỉ áp dụng cho một số ít đối tượng (khoảng 400.000 người) trong khuôn khổ Pháp lệnh về thuế đối với người có thu nhập cao. Tổng thu từ thuế thu nhập cá nhân hiện nay chỉ chiếm 2% tổng thu ngân sách.
Tuy nhiên, theo giáo sư Fiji Tajika (trường đại học Hitotsubashi - Nhật Bản), sớm hay muộn thuế thu nhập cá nhân sẽ chiếm giữ vai trò quan trọng trong nguồn thu của ngân sách Nhà nước Việt Nam bởi chỉ có thuế giá trị gia tăng thì không thể đảm bảo được nguồn thu ngân sách nhà nước. Ông nói: "Nếu một quốc gia không muốn đánh thuế vào người bình thường thì việc tiếp tục lệ thuộc quá nhiều vào thuế giá trị gia tăng để đáp ứng nhu cầu chi tiêu ngày càng cao của Chính phủ là điều không thể chấp nhận được". Về việc cải cách thuế thu nhập cá nhân hiện nay, giáo sư Tajika cho rằng, cần được tiến hành song song với thuế VAT sao cho: hai sắc thuế này có khả năng hỗ trợ cho nhau, tạo tiềm năng hỗ trợ cho nhau, làm nên nền tảng tài khóa vững chắc cho Việt Nam.
Ông Tajika còn nhấn mạnh một khía cạnh khác liên quan đến người nước ngoài: "Ngưỡng thu nhập chịu thuế đối với người nước ngoài cao hơn hẳn so với 3 triệu đồng đối với người Việt Nam. Quy định trên có ảnh hưởng tiêu cực đến việc khuyến khích người nước ngoài đầu tư, kinh doanh vào Việt Nam". Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Văn Tá cũng nhất trí, sự phân biệt đối xử về thuế này là một hạn chế lớn cần được bãi bỏ.
Nhưng xác định ngưỡng thu nhập phải chịu thuế như thế nào? Theo ông Quách Đức Pháp, Vụ trưởng Vụ Chính sách tài chính, Bộ Tài chính biểu thuế thu nhập cá nhân hiện có 6 bậc nhưng mức thấp nhất (10%) là quá cao. Khoản chênh lệch về thu nhập chịu thuế giữa bậc cao nhất (15 triệu đồng) và bậc thấp nhất là 5 lần, dẫn đến mức độ tăng nhanh về mức đóng thuế và điều tiết nặng hơn đối với người có thu nhập trung bình. Ông Pháp cho rằng, áp dụng thuế thu nhập cho tất cả các đối tượng có thu nhập từ 3 triệu đồng trở lên là rất bất hợp lý và thiếu công bằng. Bởi lẽ quy định về thuế thu nhập hiện nay không hề đặt ra vấn đề giảm các khoản chi phí cho người chịu thuế trong tổng thu nhập (chi chăm sóc cha mẹ già, con nhỏ, sức khỏe bản thân).
Một bất hợp lý nữa là việc thu thuế bổ sung hiện nay: cá nhân người Việt Nam sau khi nộp thuế thu nhập, nếu số thu nhập còn lại quá 15 triệu đồng thì phải nộp thuế bổ sung 30% của số vượt. Quy định này dẫn đến các hãng nước ngoài khi thuê người Việt Nam làm việc phải tính số thuế thu nhập cá nhân mà họ phải nộp cho người Việt Nam so với phần thu nhập mà người Việt Nam thực lĩnh. Nếu thuế thu nhập cá nhân chiếm quá nửa số thu nhập thì chủ hãng nước ngoài sẽ không trả lương cao cho người Việt Nam, dù thực tế họ xứng đáng được hưởng như vậy.
"Phải sớm cải cách chính sách thuế thu nhập cá nhân trong tương lai gần" - các chuyên gia của Bộ Tài chính và JICA đều nhất trí như vậy. Và vấn đề cấp bách theo giáo sư Tajika là phải cải cách cơ chế giảm trừ chi phí sao cho phù hợp với hoàn cảnh của cá nhân nộp thuế, san phẳng hơn khung thuế suất lũy tiến hiện hành.
(Theo Thanh Niên)