Ông Nguyễn Ngọc Trân. Ảnh: P.A.
- Là người rất quan tâm, theo dõi vấn đề sử dụng vốn ODA từ nhiều năm nay, ông đánh giá như thế nào về hiệu quả đồng vốn vay nước ngoài?- 15 năm qua, việc sử dụng vốn ODA của ta sẽ cho kết quả còn cao hơn nữa nếu không có tham nhũng, không để thất thoát. Không phải đến gần đây, khi phát hiện một số thất thoát, ta mới thấy rằng việc sử dụng ODA thời gian qua có vấn đề. Cả 2 lần giám sát của Quốc hội trước đây (năm 1999, 2003) cũng kết luận như vậy.
Vấn đề hiện nay là phải làm thế nào đừng để tham nhũng gây thất thoát, lãng phí. Muốn như vậy thì phải có tiêu chí đánh giá hiệu quả cụ thể. Thế nhưng 15 năm rồi, bây giờ những tiêu chí đánh giá hiệu quả mới bắt đầu được nghiên cứu xây dựng. Như vậy rõ ràng ta làm nhưng đang vừa chạy vừa xếp hàng.
- Theo ông, những tiêu chí nào là cần thiết?
- Còn tùy từng ngành cụ thể. Nhưng dưới góc độ một người làm khoa học, tôi cho rằng hiệu quả một dự án ODA không chỉ thể hiện ở nhà cửa, cầu đường, công trình mà còn chuyển giao công nghệ, đào tạo đội ngũ chuyên gia. Từ dự án ODA, chuyên gia VN phải nắm được công nghệ để sau này còn làm lại được những công trình tương tự thì mới có giá trị lâu dài.
Ví dụ ở dự án hầm đèo Hải Vân, quan trọng là ta phải học được công nghệ đào đường hầm trong nền đất yếu. Hàng loạt những công trình khác sắp tới như đào hầm cho xe lửa tốc độ cao, xây dựng hầm đèo Ngang... chẳng hạn, đều có thể ứng dụng công nghệ tương tự. Dự án cầu Mỹ Thuận bằng dây văng mấy năm trước đây, ta đã học được rất tốt công nghệ làm cầu này.
- Đối với ODA, công tác giám sát của Quốc hội sẽ tập trung vào vấn đề gì?
- Quốc hội là cơ quan lập pháp nên khâu giám sát cũng xuất phát từ chức năng này để quay trở lại lập pháp. Tức là xem những văn bản pháp quy, những điều ước ký kết với nước ngoài cả song phương và đa phương, có phù hợp với quy định pháp luật VN hay không.
Hai là những văn bản pháp luật về vốn ODA, như Nghị định 17 chẳng hạn, triển khai như thế nào, đã đủ chưa. Trong 2 lần giám sát trước, Quốc hội cho rằng nội dung nghị định 17 phù hợp nhưng còn cài răng lược với nhiều nghị định khác như đầu tư xây dựng cơ bản, đấu thầu... Đã đến lúc phải pháp điển hóa nghị định này để xây dựng thành một văn bản pháp quy, nếu được, ở mức độ cao hơn như pháp lệnh, luật.
Giám sát Quốc hội đứng trên góc độ lập pháp, còn thanh tra, giám sát của Chính phủ làm công việc hành pháp. Chắc chắc giám sát của 2 cơ quan sẽ có sự trùng hợp, phủ lên nhau. Nếu Quốc hội phát hiện có tiêu cực ở dự án ODA nào đó sẽ thông báo Chính phủ, đề nghị thanh tra hoặc yêu cầu kiểm toán lại kiểm toán dự án.
- Có mặt tại Hội nghị giữa kỳ các nhà tài trợ (CG), với tư cách là đại biểu Quốc hội, ông nhận xét như thế nào về niềm tin của các nhà tài trợ với VN, sau vụ tiêu cực ở PMU18?
- Quốc hội có mặt tại CG để nghe ý kiến các nhà tài trợ, xem họ có bằng lòng về việc sử dụng vốn ODA của ta hiện nay hay không, để làm sao sử dụng ODA hiệu quả nhất. Cả các đại sứ nước ngoài tại VN, ở CG cũng đã công nhận là vai trò giám sát của Quốc hội đã càng ngày càng rõ nét hơn.
Tôi cho rằng ông giám đốc WB Klauss Rohland đã nhìn nhận rất khách quan về việc sử dụng vốn ODA của VN là có hiệu quả nhưng cần thực hiện tốt hơn. WB sẽ gửi chuyên gia sang kiểm tra, đánh giá từng món tiền của họ đã đóng góp cho VN, tôi cho là đúng. Việc ta dám công khai tham nhũng trên diễn đàn Quốc hội, quyết tâm sửa sai cũng chứng tỏ ta muốn sử dụng ODA có hiệu quả hơn.
Có thể sẽ có nhà tài trợ không hài lòng và rút vốn về, nhưng đó là chuyện bình thường. Tại mình sử dụng vốn của họ không tốt mà thôi, tất nhiên vì nhiều lý do. Tôi cho là nếu rút vốn thì họ chỉ thực hiện ở những dự án chưa triển khai hoặc dừng việc đang bàn, chứ không thể rút lui những dự án đang dang dở. Làm như vậy có nghĩa họ sẽ mất mà mình cũng mất. Hoặc họ sẽ đòi lại vốn nhưng phải theo lộ trình.
Tôi nói với các nhà tài trợ là họ tiếc, coi trọng vốn ODA do người dân của họ đóng góp cho ta vay, nhưng ta còn trân trọng gấp 5, 10 lần hơn họ, vì chúng ta còn nghèo. Một đồng vốn khi nghèo quan trọng hơn ta nhận được khi giàu lên. Hơn nữa đó là món nợ mà con cháu ta phải trả nên chắc chắn không thể để tham nhũng, thất thoát.
- Các nhà tài trợ cũng rất nóng lòng muốn thấy kết quả công tác chống tham nhũng của VN, đặc biệt là vấn đề cải cách hành chính. Ông nghĩ sao về những giải pháp hiện nay của ta cho những yêu cầu nóng này?
- Tôi cho rằng cải cách hành chính ta đã nói rất nhiều nhưng làm chưa được nhiều. Lý do là cơ chế thiếu phối hợp ngang giữa các bộ ngành, mỗi ngành chỉ mới làm tốt vai trò của mình chứ chưa quan tâm phối hợp với nhau. ODA được giao chung cho Bộ Kế hoạch đầu tư nắm nhưng quản lý tài chính lại giao Bộ Tài chính, rồi dự án của Bộ nào thì Bộ đó chịu trách nhiệm. Phân công thực hiện nhiều tầng nấc cụ thể thì cần cố gắng phối hợp để sử dụng đồng vốn cho tốt.
Phan Anh ghi