Tại sao Nga ủng hộ Iran?

Tổng thống Nga Putin (trá) và người đồng nhiệm Iran Ahmadinejah tại Tehran. Ảnh: Reuters.

Trong cuộc thảo luận được truyền hình trực tiếp tới người dân Nga hôm 18/10, Tổng thống Vladimir Putin đã tuyên bố rằng nước Nga muốn “một giải pháp hoàn chỉnh cho các vấn đề của phương Tây” liên quan đến Iran. Mỹ và châu Âu muốn áp dụng các trừng phạt nghiêm ngặt, mang tính toàn thể, chống lại Tehran, trong khi Nga phản đối.

Tuần qua, ông Putin đã bàn về vấn đề này với Thủ tướng Đức Angela Merkel, Tổng thống Pháp Nicolas Sarkozy, Ngoại trưởng Mỹ Condoleezza Rice, và cả Thủ tướng Israel Ehud Olmert, người đến thăm Matxcơva đúng hôm 18/10.

Theo ông Putin, đối thoại trực tiếp là biện pháp hiệu quả nhất và nhanh nhất để giải quyết vấn đề chứ không phải là những chính sách đe dọa, trừng phạt, hay các nghị quyết về sử dụng vũ lực. Sự cứng rắn của điện Kremlin đã buộc Tổng thống Mỹ George Bush phải đưa ra những thách thức về Iran: ông đã nói tới mối đe dọa về một cuộc đại chiến thế giới lần thứ ba nếu Tehran có vũ khí hạt nhân.

Lý do mà Mỹ đưa ra khi tấn công Iraq là "vũ khí hủy diệt hàng loạt". Còn trong trường hợp Iran, Washington đang huơ dọa một cuộc đại chiến thế giới.

Ông Bush đã nhấn mạnh rằng trừng phạt nghiêm khắc với Iran và cô lập họ với phần còn lại của thế giới là những phương cách gây sức ép hiệu quả. Điều đó đã làm tăng sự bất bình trong lòng Iran và khiến nhiều người tự hỏi liệu việc theo đuổi mục đích của Iran có khiến nước này phải trả cái giá như thế. Trên thực tế, Tổng thống Mỹ đã lập ra một dự án lâu dài, đó là lật đổ chế độ của ông Ahmadinejad. Đương nhiên, Nga cho là không thể chấp nhận được khi Mỹ có mục đích như thế với người láng giềng phương Nam của họ. Một chế độ ở Afghanistan đã bị lật đổ, và người ta đã thấy việc đó dẫn đến đâu.

Hơn nữa, Nga có nhiều lợi ích kinh tế ở Iran. Đầu tư của Tập đoàn Khí đốt khổng lồ của Nga Gazprom đã đổ vào đó 750 tỷ USD; xuất khẩu hằng năm của Nga vào Iran trong lĩnh vực luyện kim và xây dựng cơ khí đã là 2 tỷ USD; còn cả nhà máy hạt nhân Bushehr đang hoàn thành nữa, với một lò phản ứng trị giá 1 tỷ USD; đó là chưa kể tới việc giao chiếc MiG29, những chiếc tăng T-72, và một hệ thống phòng thủ chống tên lửa lên tới 700 triệu USD.

Matxcơva cũng đánh giá cao việc Iran không ủng hộ các ý tưởng Sunni cực đoan ở Trung Á. Và đương nhiên, Iran và Nga đều phản đối việc mở rộng NATO sang phía Đông và lắp đặt các máy móc mới trong dự án lá chắn tên lửa của Mỹ ở CH Czech và Ba Lan. Nhiều cuộc đối thoại đang được tiến hành về việc bán cho Iran những chiếc máy bay Nga Tu-214 và Tu-334.

Tuy nhiên, lợi ích chiến lược chính của Nga trong khu vực Caspian liên quan đến việc giải quyết các vấn đề về khai thác nguồn tài nguyên mỏ và các nguyên liệu đầu vào ở vùng biển này. Theo một số thống kê, lòng biển Caspian chứa những mỏ dầu và khí đốt lớn thứ 3 thế giới.

Chỉnh đốn những vấn đề đó không thể thiếu sự góp sức của Iran. Không một quốc gia nào trong khu vực cần đến một cuộc chiến bên bờ biển Caspian. Mọi cuộc xung đột sẽ là mối đe dọa lớn đối với nền kinh tế của các nước láng giềng, kể cả khi họ không tham gia chiến tranh: những dòng người nhập cư, dòng vốn lưu chuyển, lạm phát…

Chính vì thế mà các nước bên bờ biển Caspian đã thống nhất ký vào một bản nghị quyết chung khước từ việc cho nước khác sử dụng lãnh thổ của mình làm căn cứ tấn công quân sự chống lại các mục tiêu nằm trên các quốc gia thành viên. Đây là một thành công lớn đối với Matxcơva, bởi Mỹ đã báo trước là sẽ sử dụng một căn cứ không quân ở Azerbaïdjan trong trường hợp có chiến tranh chống Iran.

Putin đã dùng sự nổi tiếng của mình và dùng đến sự độc lập tài chính của Nga để làm tăng các lợi ích của Nga trên trường quốc tế. Rõ ràng, Mỹ và châu Âu còn chưa sẵn sàng cho một cuộc đối thoại cơ bản với Matxcơva trong đó có tính đến các lợi ích của Nga. Song, họ cũng chưa sẵn sàng cho tình thế đối đầu thực sự.

Đức Đan (theo Courrier International)