Viêm thị thần kinh

Định nghĩa

Các tế bào cấu thành dây thần kinh thị giác được bao bọc bởi một lớp chất béo gọi là bao myelin. Khi viêm thị thần kinh (còn gọi là viêm dây thần kinh thị giác), lớp bao myelin có thể bị thoái hóa. Myelin có vai trò bảo vệ tế bào thần kinh và hỗ trợ truyền tín hiệu. Khi lớp bảo vệ bị tổn thương, các tế bào thần kinh không thể truyền tín hiệu bình thường, dẫn đến nhiều dạng suy giảm thị lực.

Nguyên nhân

• Bệnh tự miễn: Đa xơ cứng (MS) là bệnh lý liên quan phổ biến đến viêm thị thần kinh. Ngoài ra, bệnh viêm tủy thị thần kinh (NMOSD), bệnh liên quan kháng thể MOG (MOGAD), lupus ban đỏ hệ thống và sarcoidosis cũng có thể gây bệnh.
• Nhiễm trùng: Một số tác nhân như virus herpes, virus gây bệnh zona, vi khuẩn lao, giang mai và vi khuẩn Bartonella có thể gây viêm dây thần kinh thị giác.
• Thuốc và chất độc: Một số thuốc điều trị nhiễm trùng, thuốc chống ung thư, rượu chứa methanol và các chất độc khác có thể làm tăng nguy cơ tổn thương thần kinh thị giác.
• Nguyên nhân khác: Thiếu vitamin nhóm B, đặc biệt là vitamin B12, hoặc một số tình trạng viêm và rối loạn chuyển hóa cũng có thể ảnh hưởng đến dây thần kinh thị giác.
• Một số trường hợp không xác định được nguyên nhân cụ thể.

Triệu chứng

Triệu chứng viêm thị thần kinh thường xuất hiện ở một mắt, có thể tiến triển trong vài giờ đến vài ngày. Các biểu hiện phổ biến gồm:

• Đau mắt khi cử động: Cơn đau thường tăng khi liếc mắt sang hai bên hoặc nhìn lên, xuống. Đây là dấu hiệu thường gặp, có thể xuất hiện trước khi thị lực giảm rõ rệt.
• Nhìn mờ hoặc giảm thị lực: Người bệnh khó nhìn rõ vật thể, có thể xuất hiện vùng tối hoặc điểm mù ở trung tâm tầm nhìn.
• Giảm khả năng phân biệt màu sắc: Màu sắc, đặc biệt là màu đỏ, có thể trông nhạt, tối hoặc kém rực rỡ hơn khi nhìn bằng mắt bị ảnh hưởng.
• Nhạy cảm với ánh sáng hoặc thấy chớp sáng: Một số người nhìn thấy ánh sáng lóe lên khi cử động mắt.
• Giảm khả năng phản ứng của đồng tử: Đồng tử mắt bị ảnh hưởng có thể phản ứng bất thường khi tiếp xúc với ánh sáng.

Ai có nguy cơ?

Viêm thị thần kinh có thể xảy ra ở nhiều độ tuổi nhưng một số nhóm có nguy cơ cao hơn gồm:

• Người trong độ tuổi 20-40.
• Phụ nữ, đặc biệt với thể viêm thị thần kinh điển hình.
• Người mắc đa xơ cứng hoặc các bệnh tự miễn.
• Người có tiền sử nhiễm trùng hoặc mắc bệnh viêm ảnh hưởng hệ thần kinh.

Chẩn đoán

• Kiểm tra thị lực: Đánh giá khả năng nhìn rõ của từng mắt.
• Kiểm tra thị trường: Thị trường là toàn bộ vùng không gian mà mắt có thể nhìn thấy khi nhìn cố định vào một điểm, bao gồm cả vùng trung tâm và hai bên mà không cần di chuyển mắt. Kiểm tra thị trường giúp phát hiện những vùng bị giảm hoặc mất khả năng nhìn.
• Kiểm tra sắc giác: Đánh giá khả năng nhận biết màu sắc, đặc biệt là màu đỏ.
• Kiểm tra phản xạ đồng tử: Xác định phản ứng của đồng tử khi chiếu ánh sáng.
• Chụp cắt lớp quang học (OCT): Quan sát cấu trúc các lớp thần kinh ở đáy mắt.
• Chụp cộng hưởng từ (MRI): Kiểm tra dây thần kinh thị giác, não và phát hiện những tổn thương có thể liên quan đến đa xơ cứng hoặc các bệnh thần kinh khác.
• Xét nghiệm máu: Có thể được chỉ định để tìm dấu hiệu nhiễm trùng hoặc kháng thể liên quan bệnh tự miễn.

Tùy kết quả, người bệnh có thể được chuyển khám chuyên khoa thần kinh hoặc thần kinh - nhãn khoa để xác định nguyên nhân.

Điều trị

Phương pháp điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân, mức độ tổn thương và thể bệnh. Các hướng xử trí gồm:

• Corticosteroid: Thuốc chống viêm nhóm corticosteroid, thường dùng liều cao qua đường truyền tĩnh mạch hoặc đường uống trong thời gian ngắn, giúp giảm viêm và thúc đẩy quá trình phục hồi thị lực.
• Điều trị nguyên nhân: Nếu bệnh do nhiễm khuẩn, bác sĩ có thể chỉ định kháng sinh. Trường hợp liên quan bệnh tự miễn cần điều trị chuyên biệt theo từng bệnh lý.

Người bệnh không nên tự ý sử dụng corticosteroid hoặc ngừng thuốc khi chưa có chỉ định của bác sĩ.

Phòng ngừa

Không phải mọi trường hợp viêm thị thần kinh đều có thể phòng tránh, nhất là khi bệnh liên quan đến rối loạn miễn dịch. Tuy nhiên, một số biện pháp có thể giúp hạn chế các yếu tố nguy cơ:

• Điều trị sớm các bệnh nhiễm trùng, tránh để tác nhân gây bệnh lan rộng.
• Sử dụng thuốc theo đúng chỉ định, không tự ý dùng thuốc hoặc chất không rõ nguồn gốc.
• Bổ sung dinh dưỡng cân bằng, hạn chế nguy cơ thiếu vitamin nhóm B.
• Không hút thuốc, hạn chế rượu bia và tránh tiếp xúc với hóa chất độc hại.
• Kiểm soát các bệnh tự miễn và bệnh viêm mạn tính, tái khám định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ.

Bảo Bảo (Tổng hợp)