Bệnh bại liệt

Nguyên nhân

Bệnh bại liệt do virus poliovirus gây ra. Virus này chủ yếu tấn công các tế bào thần kinh vận động ở tủy sống và thân não, là những tế bào kiểm soát hoạt động của cơ. Các tế bào thần kinh cảm giác thường không bị ảnh hưởng.

Triệu chứng

Ước tính 95-99% người nhiễm virus bại liệt (poliovirus) không có triệu chứng, được gọi là bại liệt thể tiềm ẩn. Ngay cả khi không có triệu chứng, người nhiễm vẫn có khả năng lây truyền virus và gây nhiễm cho người khác.

Thể nhẹ (lhông liệt)

Triệu chứng kéo dài 1-10 ngày, giống cúm:

• Sốt
• Đau họng
• Đau đầu
• Nôn
• Mệt mỏi
• Viêm màng não

Thể nặng (liệt)

Khi bệnh tiến triển thành thể liệt, virus có thể gây tổn thương tủy sống, thân não hoặc cả hai.
Triệu chứng nặng xuất hiện sau khoảng một tuần:

• Mất phản xạ
• Co thắt và đau cơ dữ dội
• Tay chân mềm nhũn, thường lệch một bên
• Liệt đột ngột (tạm thời hoặc vĩnh viễn)
• Biến dạng chi, nhất là ở hông, cổ chân, bàn chân

Khoảng 5-10% trường hợp liệt, virus tấn công các cơ hô hấp và có thể dẫn đến tử vong.

Hậu bại liệt

Bệnh có thể tái xuất hiện sau 15-40 năm kể từ khi hồi phục. Triệu chứng thường gặp:

• Yếu cơ và khớp kéo dài
• Đau cơ tăng dần
• Dễ mệt mỏi
• Teo cơ
• Khó thở, khó nuốt
• Ngưng thở khi ngủ
• Kém chịu lạnh
• Yếu mới ở các cơ trước đó chưa bị ảnh hưởng
• Trầm cảm
• Giảm khả năng tập trung và trí nhớ

Khoảng 25-50% người từng mắc bại liệt có thể gặp hội chứng này. Hội chứng hậu bại liệt không lây nhiễm. Điều trị chủ yếu nhằm kiểm soát triệu chứng và cải thiện chất lượng sống.

Đường lây nhiễm

Bại liệt lây chủ yếu qua các con đường gồm:

• Tiếp xúc với phân nhiễm virus
• Nước uống nhiễm chất thải
• Ít gặp hơn là qua giọt bắn hô hấp

Người chưa tiêm vaccine có nguy cơ cao khi:

• Du lịch đến vùng có dịch
• Sống hoặc chăm sóc người nhiễm bệnh
• Tiếp xúc mẫu virus trong phòng thí nghiệm
• Căng thẳng hoặc gắng sức quá mức sau phơi nhiễm

Chẩn đoán

Bác sĩ chẩn đoán dựa trên:

• Triệu chứng lâm sàng
• Khám thần kinh
• Xét nghiệm virus từ dịch họng, phân hoặc dịch não tủy

Điều trị

Hiện chưa có thuốc đặc trị bại liệt. Điều trị chủ yếu là hỗ trợ.

• Nghỉ ngơi tại chỗ
• Thuốc giảm đau, giãn cơ
• Hỗ trợ hô hấp khi cần
• Vật lý trị liệu, dụng cụ chỉnh hình
• Phục hồi chức năng hô hấp
• Trường hợp nặng có thể cần xe lăn hoặc thiết bị hỗ trợ vận động.

Phòng ngừa

Tiêm vaccine là biện pháp phòng bệnh hiệu quả nhất. Trẻ em cần được tiêm đầy đủ theo lịch khuyến cáo. Người lớn có nguy cơ cao (đặc biệt khi đi đến vùng còn lưu hành bệnh) cần tiêm nhắc lại.

Tiên lượng

Tiên lượng bệnh nhìn chung tốt ở những người đã được tiêm vaccine phòng bại liệt đầy đủ.

Bảo Bảo (Theo Healthline)