Số ca tử vong do đột quỵ tăng gấp đôi sau 4 năm
Số ca tử vong do đột quỵ tăng từ 16.000 lên 33.100 trong giai đoạn 2021-2025, là nguyên nhân gây tử vong cao nhất trong nhóm bệnh tuần hoàn tại Việt Nam.
Theo Báo cáo Thực trạng và xu hướng nguyên nhân tử vong tại Việt Nam giai đoạn 2021-2025, do Cục Thống kê công bố hôm 12/11, đột quỵ là nguyên nhân tử vong đáng lo ngại nhất trong nhóm bệnh của hệ tuần hoàn. Trong 5 năm, số ca tử vong và tỷ trọng của nhóm bệnh này đều tăng rõ rệt, đặc biệt vào năm 2025.
Cụ thể, giai đoạn 2021-2025, Việt Nam ghi nhận 109.400 người tử vong do đột quỵ, chiếm 60% tổng số ca tử vong vì các bệnh hệ tuần hoàn. Số ca tử vong tăng từ 16.000 trường hợp năm 2021 lên 33.100 trường hợp năm 2025, tương đương gấp 2,07 lần sau 4 năm.
Đột quỵ cũng là nguyên nhân chính đưa tỷ trọng tử vong do bệnh tuần hoàn tăng lên. Chết do các bệnh của hệ tuần hoàn là những trường hợp chết do các bệnh lý của tim và hệ mạch máu, bao gồm: Đột quỵ, tâm phế mạn tính, nhồi máu cơ tim, suy tim, thiếu máu cơ tim cục bộ, tăng huyết áp biến chứng và các bệnh mạch máu não. Đây là nhóm nguyên nhân quan trọng và thường chiếm tỷ lệ cao trong tổng số ca chết. Cả giai đoạn, nhóm bệnh này gây ra 179.800 ca tử vong, chiếm khoảng 10 % tổng số ca chết do bệnh tật được đăng ký khai tử.
Sau đột quỵ, bệnh tim thiếu máu cục bộ, bao gồm nhồi máu cơ tim, đứng thứ hai với 33.700 ca tử vong trong 5 năm. Tử vong do tăng huyết áp, bao gồm tăng huyết áp có suy tim, cũng tăng hơn hai lần. Xu hướng này phần nào cho thấy gánh nặng tử vong liên quan đến các biến chứng của bệnh tăng huyết áp đang gia tăng.
Các bệnh về viêm cơ tim và tâm phế mạn chiếm tỷ trọng nhỏ (dưới 1%), nhưng số ca tử vong cũng có dấu hiệu tăng nhẹ.
Nam giới tử vong do đột quỵ cao gấp 2,2 lần nữ
Tử vong do đột quỵ có sự khác biệt lớn giữa hai giới. Trong tổng số 109.400 trường hợp tử vong giai đoạn 2021-2025, nam chiếm khoảng 69%, nữ chiếm 31%. Số ca tử vong ở nam cao gấp 2,2 lần nữ.
Khoảng cách giới thể hiện rõ nhất ở nhóm tuổi 25-49, khi số nam giới tử vong do đột quỵ cao gấp 5-7 lần nữ. Từ 50 tuổi trở lên, số ca tử vong do đột quỵ ở cả hai giới đều tăng mạnh, song nam giới vẫn chiếm tỷ lệ cao hơn. Khoảng cách dần thu hẹp ở nhóm tuổi cao, đặc biệt nhóm 75-79 tuổi.
Nhóm từ 80 tuổi trở lên, xu hướng đảo chiều: nữ tử vong do đột quỵ nhiều hơn nam. Điều này có thể liên quan đến tuổi thọ trung bình của nữ giới cao hơn, khiến phụ nữ chiếm tỷ trọng lớn trong nhóm dân số rất cao tuổi.
Báo cáo cũng cho thấy tử vong do đột quỵ và các bệnh tuần hoàn khác đều tăng theo tuổi. Tuy nhiên, đột quỵ có xu hướng xuất hiện ở độ tuổi trẻ hơn so với các bệnh tuần hoàn còn lại. Ở nhóm dưới 30 tuổi, tỷ lệ tử vong do hai nhóm nguyên nhân này rất thấp. Từ nhóm 30-34 tuổi đến 50-54 tuổi, tỷ lệ bắt đầu tăng nhanh. Riêng đột quỵ tăng từ 2% lên 9,5%, trong khi các bệnh tuần hoàn khác tăng từ 2,3% lên 7,3%.
Bệnh nhân điều trị đột quỵ tại Bệnh viện Nhân dân 115. Ảnh: Lê Phương
Đột quỵ là tình trạng tổn thương não xảy ra khi mạch máu não bị tắc nghẽn hoặc vỡ, khiến tế bào não thiếu oxy và chết đi. Bệnh có thể gây tử vong nhanh chóng hoặc để lại di chứng nặng nề như liệt, rối loạn ngôn ngữ, suy giảm nhận thức và mất khả năng tự chăm sóc.
GS.TS Phạm Mạnh Hùng, Viện trưởng Viện Tim mạch, Bệnh viện 19-8 (Bộ Công an), nhận định tốc độ gia tăng này cho thấy "sự bùng phát thầm lặng của một đại dịch không lây nhiễm", và là một trong những thách thức phát triển lớn nhất của thế kỷ 21. Gánh nặng từ căn bệnh này đang tạo áp lực lớn lên công tác phòng ngừa, chẩn đoán và điều trị.
Những năm qua, các yếu tố nguy cơ dẫn đến bệnh lý tim mạch không hề giảm mà còn gia tăng. Bên cạnh các nguyên nhân kinh điển như hút thuốc lá, rối loạn mỡ máu, tăng huyết áp, tình trạng béo phì đang nổi lên như một tác nhân hàng đầu. Giới chuyên gia cũng cảnh báo sự chuyển dịch mô hình bệnh tật khi tần suất mắc ở người trẻ và trung niên ngày càng cao. Tâm lý chủ quan, thiếu biện pháp phòng ngừa ở nhóm người trẻ đang tạo ra áp lực lớn cho gia đình và xã hội.
"Tim mạch là nhóm bệnh hoàn toàn có thể phòng ngừa", GS Hùng nhấn mạnh. Ông khuyến cáo thay đổi lối sống sớm như tăng cường vận động, kiểm soát cân nặng, giảm mỡ máu và bỏ thuốc lá giúp loại bỏ chủ động 80% nguy cơ mắc bệnh.
Lê Nga