Sẽ không còn chế độ hạn ngạch với dệt may

Từ 1/1/2005, việc giới hạn lượng xuất trong lĩnh vực này sẽ bị bãi bỏ theo lịch trình của Hiệp định Hàng dệt may (ATC) trong khuôn khổ WTO. Như vậy, chỉ còn ít thời gian nữa, hàng dệt may trên toàn thế giới (kể cả VN, nếu đã gia nhập WTO) sẽ thoát khỏi chế độ hạn chế định lượng nặng nề duy trì suốt 40 năm qua.

Thực tế, chế độ hạn ngạch tồn tại quá lâu khiến hình thành tâm lý cứ nói đến hàng dệt may là nghĩ ngay đến hạn ngạch. Tâm lý này tồn tại cả ở nước nhập và nước xuất khẩu, trong một chừng mực nào đó tạo sức ỳ trong kinh doanh, vì cả người xuất khẩu, nhập khẩu và phân phối đều bị “đóng khung” trong hạn ngạch.

Thậm chí, cho đến giờ, người ta vẫn chưa hình dung được hết điều gì sẽ xảy ra khi mà cái khung đó bị dỡ bỏ, chỉ biết rằng, bức tranh về ngành dệt may thế giới sẽ bị vẽ lại. Vấn đề đang đặt ra là, việc loại bỏ hạn ngạch dệt may sẽ có tác động thế nào; liệu các nước đang phát triển có được hưởng lợi ích ngang bằng không...

Trong bối cảnh đó, Hội nghị quốc tế với chủ đề "Tương lai ngành dệt may sau năm 2005", theo sáng kiến của Cao ủy Thương mại của Liên minh châu Âu (EU) Pascal Lam, được tổ chức mới đây tại Brussels (Bỉ), đã thu hút mối quan tâm sâu sắc của cộng đồng quốc tế. Tại Hội nghị này, các quan điểm và chính kiến được phân định thành các nhóm: nhóm nước nhập khẩu (hay nhóm nước phát triển), nhóm nước xuất khẩu (các nước đang phát triển), nhóm của các nhà nhập khẩu và phân phối, nhóm các tổ chức quốc tế (WTO, ILO, WB), nhóm các hội người tiêu dùng và các nghiệp đoàn.

Từ lâu, với hệ thống hạn ngạch, nhóm các nước nhập khẩu đã dùng thị trường hàng dệt may của mình như là "chiếc bánh" để chia phần cho các nước xuất khẩu. Đây là một hành động trước hết nhằm bảo vệ ngành sản xuất dệt may trong nước, đồng thời để đổi lại các điều kiện tiếp cận thị trường khác và nhiều khi còn được dùng như một công cụ để đổi lại các nhân nhượng về chính trị.

Hiện nay, một số nước phát triển đã thể hiện rõ ý đồ "tận dụng nốt" những tác dụng của công cụ hạn ngạch để mặc cả với các nước xuất khẩu. Thông qua đó, nhằm hạn chế các tác động tiêu cực đến ngành dệt may trong nước họ và cản trở tiến trình tự do hóa hoàn toàn ngành kinh tế này. Chẳng hạn, họ đưa ra yêu cầu gắn thời điểm loại bỏ hạn ngạch với thời điểm kết thúc vòng đàm phán Doha, đòi hỏi có chương trình cắt giảm thuế quan có đi có lại đối với các nước đang phát triển, đòi hỏi các các nước đang phát triến giảm thuế ở các lĩnh vực khá c để bù lại cho hàng dệt may... Một số nước nhập khẩu còn đưa ra các yêu cầu gắn thương mại dệt may với các vấn đề lao động, môi trường...

Đối với các nước xuất khẩu, trước viễn cảnh sẽ phải đương đầu với cạnh tranh khốc liệt, các nước này đang có nhiều phản ứng khác nhau. Những nước có năng lực cạnh tranh mạnh và đã xây dựng được mạng lưới thị trường rộng, ổn định thì hết sức cổ vũ cho việc tự do hóa với hy vọng rằng nhờ vào tiến trình này, họ sẽ chiếm được thị phần lớn hơn. Các nước có năng lực cạnh tranh kém và hiện đang còn được hưởng nhiều ưu đãi từ các nước nhập khẩu (thuế nhập khẩu thấp trong các khu vực mậu dịch tự do, chế độ GSP, đã được hưởng chế độ free quota...) thì lo lắng trước khả năng thị phần bị thu hẹp.

Điều đáng chú ý là, hầu hết các nước xuất khẩu đều lo ngại trước sức cạnh tranh quá mạnh của Trung Quốc, và cảnh báo nguy cơ Trung Quốc sẽ "tiêu diệt" ngành dệt may của nhiều nước xuất khẩu khác. Có đại biểu đã dùng hình ảnh "Thế giới dệt may với đơn cực Trung Quốc"...

Các tổ chức quốc tế cũng tỏ rõ thái độ tại hội nghị quan trọng này. Đối với WTO, mong muốn của họ hiện nay là kết thúc vòng đàm phán Doha vào thời điểm ACT hết hiệu lực và cố gắng duy trì tiến trình hội nhập hàng dệt may vào WTO theo đúng lịch trình đã đặt ra. Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) thì nhấn mạnh đến các vấn đề về lao động trong ngành dệt may thế giới và vai trò của ILO.

Việc gắn vấn đề lao động với thương mại trong khuôn khổ các vòng đàm phán WTO là ý tưởng của Mỹ, đã được đưa ra từ thời Tổng thống Bill Clinton, nhưng không được nhiều nước thành viên khác của WTO chấp nhận. Không thành công trong việc đưa điều kiện lao động vào diễn đàn đa phương WTO, Mỹ đã tìm cách đưa điều kiện này vào trong quan hệ thương mại song phương, cụ thể là Mỹ đã đưa điều kiện lao động vào Hiệp định Tự do thương mại (FTA) với Jordan, Singapore, Hiệp định dệt may với Campuchia...

Quan điểm chung của nhóm các nhà nhập khẩu và phân phối là ủng hộ tiến trình loại bỏ hạn ngạch. Bởi theo họ, loại bỏ hạn ngạch đồng nghĩa với việc các nhà nhập khẩu và phân phối có thể tối đa hóa lợi nhuận của mình.

(Theo Đầu Tư)