Kha Vạn Cân nằm trong số 400 tên đường ở TP HCM được xác định cần sửa đổi do bị trùng tên hoặc không chính xác tên nhân vật lịch sử, địa danh, tên không có ý nghĩa. Vấn đề thời sự này được khơi lại tại Hội thảo xây dựng WebGIS giữa tháng 2.
Đề nghị đặt, đổi tên đường với sai sót nói trên không mới. Bảy năm trước, trong báo cáo với UBND TP HCM về đề án Đặt, đổi tên đường, công trình công cộng đến năm 2020, Trung tâm Nghiên cứu Đô thị và Phát triển cho biết, toàn thành phố có hơn 1.770 đường mang tên tạm và khoảng 400 tên đường "có vấn đề". Bấy giờ, nhóm nghiên cứu đề nghị điều chỉnh tên đường hoặc có biện pháp minh định, giới thiệu lại cho người dân rõ.
Nhưng đề nghị này vẫn còn nhiều rắc rối, không thống nhất nên chưa thực hiện được. Một khảo sát từ VnExpress cho thấy, 87% trong số hơn 7.500 người tham gia (tính đến 4/3) cho là "không cần thiết phải đổi tên"; chỉ 13% muốn "đổi tên ngay".
Lý do chính khiến số đông ngần ngại, không khác gì bạn tôi, là viễn cảnh khổ cực của các thủ tục hành chính trong việc cập nhật tên đường trên các giấy tờ thông dụng.
Sai thì phải sửa, đặc biệt với những cái tên có thể gây nhầm lẫn về lịch sử cho thế hệ sau. Nhưng cái được của việc dùng đúng tên so với nỗi khổ của những rắc rối, áp lực từ sửa đổi giấy tờ của người dân là điều cần cân nhắc kỹ. Đó là chưa nói đến áp lực công việc lên cán bộ hành chính địa phương vì phải xử lý hậu đổi tên đường. Ở một thành phố đông dân như TP HCM, nếu những tên đường phải đổi lên đến gần 400 thì lượng công việc phát sinh là rất lớn.
Về việc đặt, đổi tên đường phố, khu đô thị, Chính phủ đã ban hành Nghị định 91, trong đó, điều 5, chương 2 nêu rõ: "Không đổi tên đường, phố và công trình công cộng đã có tên gọi quen thuộc, đã gắn bó với lịch sử - văn hoá của dân tộc, của địa phương và đã ăn sâu vào trong tiềm thức, tình cảm của nhân dân qua nhiều thế hệ. Trường hợp đường, phố và công trình công cộng đã đặt tên mà xét thấy không có ý nghĩa lịch sử - văn hóa, không phù hợp với thuần phong mỹ tục của dân tộc, không phải là nhân vật tiêu biểu của đất nước hoặc của địa phương, gây ảnh hưởng, tác động xấu trong xã hội thì phải đổi tên, nhưng cần xem xét thận trọng".
Những nội dung trên cho thấy, việc đặt, đổi tên đường phải có lý do đặc biệt, cần được sự đồng thuận của người dân cũng như giới chuyên môn. Muốn sửa tên đường, nhà chức trách phải chuẩn bị kỹ. Trước tiên, cần chuẩn hóa hệ thống tên đường, tuyệt đối tránh nhầm lẫn, cũng là tránh sửa đổi về sau.
Khi đã chuẩn hóa tên đường, việc thống nhất trong toàn quốc sẽ tránh lặp lại cái sai tương tự ở những địa phương khác. Khi đó, sẽ không tồn tại tình trạng "một nhân vật hai cái tên" như đường Ngô Thời Nhiệm và Ngô Thì Nhậm.
Ngoài ra, vấn đề lớn nhất ảnh hưởng trực tiếp, hàng ngày đến cuộc sống của người dân TP HCM chưa phải là tên đường đúng hay sai mà là sự lộn xộn trong cách đặt tên đường, đánh số nhà. Tình trạng trùng tên đường giữa quận này với quận khác, những con hẻm "siêu sẹc" (nhiều ngõ ngách) gây ra bất tiện không nhỏ trong đời sống sinh hoạt của người dân.
Vì vậy, đề án đổi tên đường, nếu được thực hiện cần đảm bảo ít nhất hai yếu tố. Thứ nhất, việc này cần đi kèm với một quy hoạch khoa học và thuận tiện cách đặt tên hẻm, đánh số nhà. Chính quyền có thể tham vấn ý kiến của giới chuyên gia, các nhà quy hoạch đô thị về cách tổ chức hệ thống tên đường, số nhà một cách dễ nhớ, dễ tìm. Đây mới chính là hành động mang lại lợi ích thiết thực hơn cả cho người dân.
Thứ hai, việc đổi tên đường nên được tiến hành khi các thủ tục hành chính đã được số hóa nhằm tận dụng sự hỗ trợ của công nghệ, máy móc. Nhà quản lý cũng cần có bước thống kê toàn diện và đầy đủ quy mô ảnh hưởng của đề án. Người dân cần được thông báo rõ ràng về tất cả loại giấy tờ cần phải thay đổi điều chỉnh và được tạo điều kiện để sửa đổi đồng loạt một lần, bớt gây phiền hà, tốn thời gian của cả xã hội.
Sửa lại tên đường cho đúng là việc cần làm và quan trọng hơn, cần làm với nỗ lực hạn chế tối đa sự phiền toái cho người dân.
Lưu Đình Long