Sau nhiều tháng tạm lắng, ý tưởng Mỹ kiểm soát Greenland gần đây tiếp tục được Tổng thống Donald Trump khơi lên, cho rằng Mỹ cần hòn đảo cho mục đích phòng thủ. Sức ép từ Mỹ gia tăng khi ông Trump và các quan chức dưới quyền sử dụng ngôn từ ngày càng cứng rắn với Greenland.
"Tổng thống và đội ngũ của ông đang thảo luận về loạt phương án để theo đuổi mục tiêu quan trọng về chính sách đối ngoại này. Triển khai quân đội Mỹ đương nhiên luôn là lựa chọn mà tổng tư lệnh có thể sử dụng", thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt ngày 6/1 tuyên bố, thêm rằng kiểm soát Greenland là ưu tiên an ninh quốc gia của Mỹ nhằm răn đe các đối thủ như Nga và Trung Quốc.
Các diễn biến khiến Đan Mạch, có chủ quyền với Greenland, cùng nhiều nước khác tại châu Âu thêm bất an, đặc biệt là sau khi Mỹ vừa mở chiến dịch ở Caracas để bắt Tổng thống Nicolas Maduro và ông Trump tuyên bố nước này sẽ điều hành Venezuela.
Tổng thống Pháp Emmanuel Macron (phải) chào đón Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen tại Điện Elysee ngày 6/1. Ảnh: AP
Greenland là đảo lớn nhất thế giới, nằm gần Bắc Mỹ, giữa Đại Tây Dương và Bắc Băng Dương. Hòn đảo thuộc Đan Mạch, có dân số 57.000 người và diện tích khoảng 2,16 triệu km2. Hòn đảo nằm trên tuyến đường ngắn nhất từ Bắc Mỹ tới châu Âu, khiến nó trở thành địa điểm chiến lược quan trọng với Washington. Greenland có nguồn khoáng sản dồi dào, phần lớn chưa được khai thác.
Trong nhiệm kỳ đầu, ông Trump từng tuyên bố Mỹ nên mua Greenland, nhưng không có động thái tiếp theo nào và đề xuất đó dần rơi vào quên lãng. Nhưng sau khi nhậm chức nhiệm kỳ hai, ông Trump nhiều lần nhấn mạnh ý định này và không loại trừ khả năng dùng vũ lực để đạt mục tiêu.
Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen tuyên bố ý tưởng Washington cần kiểm soát Greenland là vô lý, khẳng định Mỹ "không có quyền sáp nhập bất cứ nơi nào trong ba vùng lãnh thổ thuộc Vương quốc Đan Mạch", gồm Đan Mạch, đảo Greenland và Quần đảo Faroe. Bà kêu gọi Mỹ ngừng đe dọa đồng minh, cảnh báo Washington nếu tấn công Greenland sẽ là "hồi kết của NATO", liên minh quân sự xuyên Đại Tây Dương mà hai nước đều là thành viên.
"Vậy là đủ rồi. Không thêm áp lực, những lời mập mờ hay ảo tưởng về việc sáp nhập nữa", Thủ hiến Greenland Jens-Frederik Nielsen nói.
Rasmus Sondergaard, chuyên gia chính sách đối ngoại Mỹ tại Viện Nghiên cứu Quốc tế Đan Mạch, cho biết Copenhagen có lý do để lo ngại về mối quan tâm của ông Trump đối với Greenland từ trước khi Mỹ mở chiến dịch đột kích vào Venezuela.
"Tình hình càng trở nên nghiêm trọng hơn khi ông Trump hành động theo học thuyết đó, phát đi tín hiệu rằng ông sẵn sàng đi rất xa để theo đuổi lợi ích của mình", ông Sondergaard nhận định, đề cập chiến lược an ninh quốc gia được Mỹ công bố tháng trước.
Trong chiến lược, Mỹ cho rằng nước này phải giữ vị thế vượt trội ở Tây bán cầu như một điều kiện tiên quyết đối với an ninh và thịnh vượng, cho phép Washington khẳng định ảnh hưởng ở khu vực này khi cần thiết. Theo Sondergaard, khái niệm Tây bán cầu trong chiến lược an ninh quốc gia của Mỹ có thể gồm cả Greenland.
"Greenland thuộc Đan Mạch và Đan Mạch là đồng minh của Mỹ trong NATO. Bất kỳ nỗ lực nào để sáp nhập hòn đảo này cũng đồng nghĩa đặt dấu chấm hết cho liên minh", Jacob Funk Kirkegaard, nhà nghiên cứu tại Viện Peterson về Kinh tế Quốc tế, nói với DW.
Đối mặt với viễn cảnh đó, các nước châu Âu đang cố gắng cứu vãn mối liên kết trong phương Tây, trong đó có giữ lập trường mềm mỏng đối với chiến dịch của Mỹ ở Venezuela nhằm tránh làm ông Trump phật ý. Thông điệp chung từ châu Âu là đón nhận việc ông Maduro bị mất quyền lực, nhưng cách Tổng thống Trump thực hiện không phải là lựa chọn lý tưởng.
Phát ngôn viên Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cho biết ông chủ Điện Elysee không ủng hộ phương thức can thiệp quân sự vào Venezuela. Thủ tướng Đức Friedrich Merz và Thủ tướng Anh Keir Starmer tránh đưa ra quan điểm về tính pháp lý trong chiến dịch của Mỹ.
Châu Âu càng thêm lo lắng khi các quan chức chính quyền Mỹ lặp lại phát ngôn của ông Trump. Trả lời phỏng vấn CNN ngày 5/1, phó chánh văn phòng Nhà Trắng Stephen Miller cho rằng Greenland "rõ ràng" nên thuộc về Mỹ vì Mỹ là cường quốc chi phối NATO. Miller không loại trừ biện pháp quân sự, đồng thời nói rằng sẽ không bên nào dám đối đầu Mỹ để bảo vệ Greenland.
Đan Mạch khẳng định Mỹ không cần phải tiếp quản Greenland để bảo đảm an ninh quốc gia. Mỹ đã có sẵn một căn cứ quân sự trên đảo và hoàn toàn có thể phối hợp với Greenland và Đan Mạch để mở rộng hiện diện quân sự trong khuôn khổ các hiệp ước hiện có.
Pháp, Đức, Anh, Italy, Ba Lan và Tây Ban Nha ngày 6/1 ra tuyên bố chung ủng hộ lập trường của Đan Mạch, kêu gọi tôn trọng toàn vẹn lãnh thổ và hợp tác với Mỹ về an ninh Bắc Cực. Tuyên bố nhấn mạnh rằng chỉ người dân Đan Mạch và Greenland mới có quyền quyết định tương lai vùng lãnh thổ này.
"Đan Mạch có thể tin tưởng vào sự đoàn kết của toàn bộ châu Âu", Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk nói.
Tuy nhiên, sự thận trọng của các lãnh đạo châu Âu đã vấp phải làn sóng chỉ trích mạnh mẽ trong nước, khi nhiều chính trị gia và nhà bình luận cho rằng châu Âu không kiên quyết bảo vệ trật tự quốc tế dựa trên luật lệ, dù chính họ đang kêu gọi bảo vệ trật tự đó trước chiến dịch của Nga ở Ukraine.
"Người châu Âu đang e sợ ông Trump", Pascal Boniface, giám đốc Viện Quan hệ Quốc tế và Chiến lược tại Paris, nhận định. "Tôi nghĩ nỗi sợ này sẽ càng thúc đẩy Tổng thống Mỹ hơn là xoa dịu ông ấy".
Vị trí đảo Greenland. Đồ họa: BBC
Nathalia Tocci, giáo sư Trường Nghiên cứu Quốc tế Cấp cao thuộc Đại học Johns Hopkins, nhận định các bước đi tiếp theo của ông Trump với Greenland còn tùy thuộc vào kết quả từ hành động can thiệp vào Venezuela.
"Nếu ông Trump thành công trong việc gia tăng ảnh hưởng lên bộ máy lãnh đạo Venezuela và Mỹ kiểm soát ngành dầu mỏ nước này, xu hướng can thiệp của Washington sẽ chỉ có tăng", bà Tocci nói với WSJ. "Ngược lại, nếu tình hình tại Venezuela không như ông Trump mong muốn, động lực can thiệp vào những khu vực khác sẽ suy giảm".
Tổng thống Mỹ dường như cũng có tính toán riêng. "Tôi chưa muốn bàn về Greenland. Hãy nói về Venezuela, Nga và Ukraine. Greenland thì khoảng hai tháng nữa hãy lo. Hoặc nói về Greenland sau 20 ngày nữa", ông Trump trả lời báo giới trên chuyên cơ Không lực Một ngày 4/1.
Như Tâm (Theo WSJ, DW, Reuters)