Dù có cơ hội tiến hành cải cách, nhưng trên thực tế, tham nhũng tồi tệ hơn, cơ quan hành pháp suy yếu và thất nghiệp trở thành một vấn đề nan giải. Công bằng mà xét, bà Megawati đã mang lại một thời kỳ khá ổn định sau khi cựu tổng thống Suharto sụp đổ và cuộc khủng hoảng tài chính khu vực tác động mạnh đến Indonesia. Tuy nhiên, ổn định không còn đủ nữa, dù các nhà bình luận cho đó là điều kiện trước tiên. Được trực tiếp bầu tổng thống, người dân Indonesia đang đòi hỏi nhiều hơn.
Vậy Susilo Bambang Yudhoyono, thường được gọi là SBY, có phải là người lãnh đạo quần đảo ở Đông Nam Á tới một tương lai sáng lạn hơn không? Trên thực tế, cả ông và người liên danh, Jusuf Kalla, đều là các bộ trưởng cao cấp trong chính phủ Megawati. Chiến dịch tranh cử của Yudhoyono cũng đề ra rất ít thay đổi trong chính quyền.
Cả cựu bộ trưởng an ninh và bà Megawati đều có cương lĩnh dân tộc, thế tục. Cả hai đều hứa hẹn thúc đẩy kinh tế Indonesia, loại bỏ tham nhũng và cải thiện an ninh. Tuy nhiên, không ai đưa ra được chi tiết biện pháp đạt được những mục tiêu đó. Nhà quan sát chính trị Fachri Ali cho rằng, người Indonesia quyết định trên cơ sở muốn có thay đổi về cá tính lãnh đạo. "Bạn thấy SBY có sức hút, có thể nói chuyện và biết cách diễn tả mong muốn, trong khi bà Megawati đôi khi gặp khó khăn khi trả lời các câu hỏi", ông Ali nhận xét.
Tuy nhiên, nhà quan sát cũng cảnh báo tổng thống mới sẽ phải chịu sức ép "nói đi đôi với làm". "Chúng ta chưa biết liệu SBY có thể hoàn thành các lời hứa hay không. Tuy nhiên, nếu chính phủ của ông không khác gì thời Megawati, thì ông sẽ bị người dân ruồng bỏ".
Chính phủ Megawati được cho là đã giải quyết được nợ quốc gia, ổn định đồng tiền, giảm lãi suất và bán tài sản do nhà nước quản lý. Giờ đây, cải cách khó khăn nhất, có thể đe doạ giới doanh nghiệp và quan chức đầy quyền lực, sẽ thuộc trách nhiệm Yudhoyono.
|
Ông Yudhoyono sinh ngày 9/9/1949 ở Pacitan, một thành phố nhỏ ở đông Java. Sau khi tốt nghiệp loại ưu trường quân sự năm 1973, ông được chọn theo học khoá huấn luyện quân sự ở căn cứ Benning, Georgia, Mỹ. Năm 1990, ông tham gia khoá học kéo dài một năm cua trường ĐH Chỉ huy quân sự và bộ tham mưu tại căn cứ Leavenworth, Kansas. |
Bản thân tân tổng thống Indonesia đã hứa sẽ dành thời gian đầu trong nhiệm kỳ tập trung vào chống tham nhũng. Có thể một số cựu quan chức cao cấp sẽ bị đưa ra toà, nhưng cựu tổng thống Suharto, người bị truy tố vì tội tham ô, thì không vì ông không có đủ sức khoẻ. Những "ứng viên" nhiều khả năng bị xét xử hơn là thành viên cộng đồng tài chính. Họ bị cáo buộc biển thủ tiền bảo lãnh các ngân hàng trong cuộc khủng hoảng tài chính tiền tệ. Một số con cá to sẽ bị đưa ra toà nhằm chứng tỏ ông Yudhoyono "nói là làm".
Tuy nhiên, vấn đề là ở chỗ chính hệ thống tư pháp Indonesia cũng tham nhũng. Vì vậy, cải cách là rất cần thiết. Một số người dự đoán, ông Yudhoyono có thể đề xuất thay đổi ban lãnh đạo, với tân bộ trưởng tư pháp và về lâu về dài là một người đứng đầu lực lượng cảnh sát quốc gia mới.
Trong chiến dịch tranh cử, an ninh gần như không phải là vấn đề được nhiều người quan tâm. Tuy nhiên, vụ đánh bom bên ngoài sứ quán Australia tại Jakarta hôm 9/9 đã thay đổi tất cả. Là bộ trưởng an ninh trong chính phủ Megawati, Yudhoyono là người phụ trách cuộc chiến chống khủng bố của Indonesia. Ông có quan điểm cứng rắn với bạo lực và cam kết sẽ tìm ra những thủ phạm tiến hành tấn công.
Tuy nhiên, chưa có dấu hiệu rõ ràng nào chứng tỏ tân tổng thống Indonesia sẽ giải quyết vấn đề triệt để hơn người tiền nhiệm. Những ai mong muốn chính phủ của ông cấm mạng lưới cực đoan Jemaah Islamiah (JI) hoạt động là ưu tiên hàng đầu có thể sẽ thất vọng. Hầu như không một nhà lãnh đạo Indonesia nào, chính trị hay tôn giáo, công khai đề cập tới tên JI vì lo ngại sẽ mất lòng đa số cư dân theo Hồi giáo.
Và bạo lực ly khai vẫn đang diễn ra ở Papua, Aceh sẽ như thế nào? Ông Yudhoyono rất có uy tín sau khi duy trì tiến trình hoà bình ở Aceh đã có một thời gian ngưng trệ. Mặt khác, ông là bộ trưởng khi nội các đưa ra quyết định tiến hành chiến dịch quân sự quy mô lớn chống phiến quân Aceh Tự do với hy vọng vũ lực sẽ chấm dứt cuộc xung đột kéo dài ở tỉnh này. Tuy nhiên, 16 tháng sau, chiến sự vẫn tiếp diễn và chưa thấy hồi kết. Điều thú vị là, trong cuộc bầu cử tổng thống, ông Yudhoyono giành thắng lợi ở Aceh với chênh lệch khá lớn.
Những người ủng hộ SBY cho rằng, từng là một sĩ quan, tân tổng thống Indonesia sẽ điều hành quân đội tốt hơn bà Megawati. Tuy nhiên, không ít người lo ngại một cựu tướng lĩnh lên nắm quyền ở Indonesia.
Vì vậy, ông Yudhoyono phải chứng tỏ vai trò lãnh đạo mạnh mẽ như người dân mong muốn, trong khi không được tỏ ra độc đoán - điều mà người dân rất không muốn thấy. Nhà khoa học chính trị Daniel Sparingga cho rằng tân tổng thống phải thiết lập một mạng lưới mới, thay đổi những con người trong quân đội và đưa vào đó những nhân vật mà ông tin tưởng và có thể hợp tác. Tuy nhiên, điều đó không phải dễ dàng.
Trong khi đó, tướng đã nghỉ hưu Agus Widjojo, từng là cấp trên của Yudhoyono trong quân đội, tin tưởng tân tổng thống nhận thức mình chỉ là một nhân tố trong quá trình đưa ra quyết định. "Ông không có tư tưởng lãnh đạo theo kiểu cá nhân anh hùng", Widjojo nhận xét.
Tân tổng thống cũng phải làm việc với quốc hội, nơi đảng Dân chủ của ông chỉ chiếm 8%, trong khi Golkar, đảng của cựu tổng thống Suharto, và đảng PDIP của bà Megawati chiếm ưu thế. "Chính phủ SBY có thể gặp nhiều khó khăn nếu không nhận đủ sự ủng hộ từ Quốc hội", Fachri Ali nói. "Có nhiều chính sách, như thay đổi người đứng đầu lực lượng cảnh sát chẳng hạn, cần phải được cơ quan lập pháp ủng hộ, vì vậy SBY sẽ phải nghiên cứu kỹ chuyện này".
Những thách thức mà Yudhoyono phải đối mặt trong 5 năm tới rất nhiều và khác nhau. Tuy nhiên, ít nhất ông cũng hiểu rằng mình được người dân chọn lựa. Ông có quyền thay đổi, và người dân bỏ phiếu cho ông cũng hy vọng ông sẽ làm như vậy.
Nguyễn Hạnh (theo BBC, NYT, Time)