Khảo sát về xu hướng nhân lực của Navigos cho kết quả doanh nghiệp nhận định 3-5 năm tới, một số nhóm công việc dễ bị thu hẹp, thậm chí biến mất trước làn sóng số hóa và tự động.
Dẫn đầu là nhóm công việc có tính chất lặp lại, thao tác đơn giản và quy trình chuẩn hóa dễ bị thay thế bởi công nghệ như thanh toán trực tuyến, chatbot hoặc hệ thống tự động xác thực. Nhân viên thu tiền điện nước tại nhà dẫn đầu khảo sát với 49%, nhân viên nhập liệu 33%, tiếp thị qua điện thoại 31% và nhân viên soát vé 30%.
Tiếp đến là nhóm bán chuyên môn bị ảnh hưởng của công nghệ số, thương mại điện tử, robot và dây chuyền tự động, như giao dịch viên ngân hàng 25%, nhân viên bán hàng tận nơi, giao phát báo 17 %, công nhân làm công việc thủ công hoặc bán thủ công 15%.
Danh sách suy giảm còn có công việc kỹ năng nghề nghiệp như kế toán, ghi sổ, tính lương 14%, biên dịch/phiên dịch 14%. Hệ quả của Al mở rộng sang lĩnh vực có yếu tố chuyên môn, phần mềm tự động hóa tài chính và các công cụ dịch thuật chất lượng cao.
Nhân viên nhập liệu tại một cảng cá ở Đà Nẵng. Ảnh: Văn Đông
Lao động dù lo lắng Al, công nghệ khiến công việc trở nên "phi con người, giảm tương tác" song 36% giữ tâm thế coi công cụ này là cơ hội phát triển, theo khảo sát của Cốc Cốc Research. Lao động kỳ vọng Al giúp giảm bớt thao tác nhàm chán để tập trung cho sáng tạo. Song phần đông đồng tình không nên giao cho Al những nhiệm vụ nhạy cảm liên quan sâu đến con người như giải quyết xung đột, đánh giá năng lực.
Cụ thể, 59% cho rằng không nên để Al đảm nhận giải quyết xung đột với đồng nghiệp/khách hàng; 58% liên quan việc ra quyết định, chiến lược quan trọng; 44% liên quan đánh giá năng lực và cảm xúc của nhân sự (tuyển dụng/review); 27% về sáng tạo ý tưởng gốc và 20% liên quan các thông báo mang tính chia sẻ, thấu cảm.
Chuyên gia nhận định năm 2026, thị trường việc làm vẫn phân hóa sâu theo ngành nghề, buộc lao động chuyển tư duy từ ổn định việc làm sang ổn định năng lực. Song các khảo sát cho thấy lao động cũng không ngồi yên mà đang tham gia đào tạo lại hoặc thêm kỹ năng mới qua hình thức tự học, khóa ngắn hạn lẫn chuyên sâu.
Al hỗ trợ mạnh mẽ nhưng lao động không chỉ nên học cách sử dụng mà cần hiểu cách nó vận hành, ứng dụng tùy bối cảnh để tạo ra lợi thế thực sự. Những kỹ năng khó thay thế như tư duy phản biện, giải quyết vấn đề, giao tiếp, sáng tạo và thích ứng nhanh cần được đầu tư song song. Việc định vị bản thân trên thị trường lao động thay vì dựa vào bằng cấp cần thiết kế theo dạng hồ sơ năng lực gồm kỹ năng, chứng chỉ và kết quả từ công việc cụ thể đã làm.
Hồng Chiêu