Nhiều người mắc đái tháo đường dù cơ thể đang 'khỏe mạnh'

Không khát nhiều, tiểu nhiều hay sụt cân, nhiều người chỉ tình cờ phát hiện mắc đái tháo đường khi khám sức khỏe, trong khi bệnh có thể đã âm thầm gây tổn thương tim, thận và mắt.

TS.BS.CK2 Nguyễn Thanh Phong, Trưởng khoa Khám bệnh, Bệnh viện Đa khoa An Sinh, nhân Ngày Đái tháo đường Thế giới 14/11, cho biết không ít người phát hiện mắc đái tháo đường khi khám sức khỏe định kỳ, dù trước đó vẫn ăn uống, sinh hoạt bình thường, không có biểu hiện bất thường.

Theo Liên đoàn Đái tháo đường Quốc tế (IDF), khoảng 43% người trưởng thành mắc bệnh trên thế giới chưa được chẩn đoán. Tại Việt Nam, tỷ lệ này ước tính khoảng 38%.

Trong thời gian chưa được phát hiện, đường huyết tăng kéo dài vẫn có thể gây tổn thương mạch máu và nhiều cơ quan. Hiệp hội Đái tháo đường Mỹ (ADA) khuyến cáo người từ 35 tuổi nên được xem xét tầm soát bệnh. Người thừa cân, béo phì, có người thân trực hệ mắc bệnh, tăng huyết áp hoặc rối loạn lipid máu có thể cần kiểm tra sớm hơn.

Đường huyết lúc đói từ 126 mg/dL (7 mmol/L) hoặc HbA1c từ 6,5% trở lên là những ngưỡng xét nghiệm dùng để chẩn đoán đái tháo đường. Với người không có triệu chứng điển hình, cần có kết quả xét nghiệm bất thường lần thứ hai để xác nhận.

Biến chứng âm thầm ở tim, thận, mắt và bàn chân

Theo bác sĩ Phong, tổn thương do đái tháo đường có thể tiến triển ngay cả khi người bệnh cảm thấy khỏe mạnh. Ở thận, bệnh có thể diễn tiến nhiều năm mà không gây đau lưng, phù chân hay thay đổi lượng nước tiểu. Người mắc đái tháo đường type 2 cần xét nghiệm creatinine máu để đánh giá mức lọc cầu thận (eGFR) và tỷ số albumin/creatinine nước tiểu (UACR) ngay khi được chẩn đoán, sau đó ít nhất mỗi năm một lần.

Ở mắt, bệnh võng mạc đái tháo đường giai đoạn đầu thường không gây đau hoặc giảm thị lực. Người bệnh vẫn có thể nhìn rõ dù mạch máu võng mạc đã tổn thương. Vì vậy, cần khám võng mạc ngay khi được chẩn đoán và duy trì kiểm tra định kỳ, thường mỗi năm một lần.

Tổn thương thần kinh ngoại biên có thể khiến người bệnh tê, nóng rát hoặc mất cảm giác ở bàn chân. Những vết trầy xước, phồng rộp không được nhận biết có thể tiến triển thành loét, nhiễm trùng. Người bệnh nên tự kiểm tra bàn chân mỗi ngày, tránh đi chân trần và khám sớm khi có vết thương.

Về tim mạch, đái tháo đường làm tăng nguy cơ bệnh mạch vành, đột quỵ và suy tim, nhất là khi đi kèm tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, hút thuốc hoặc bệnh thận. Người bệnh cần được đánh giá nguy cơ tim mạch trong các lần tái khám.

Đường huyết ổn định chưa đủ ngăn biến chứng

TS.BS Nguyễn Thế Thành, Khoa Khám bệnh, Bệnh viện Đa khoa An Sinh, cho biết mục tiêu điều trị cần được cá thể hóa theo tuổi, tình trạng sức khỏe và bệnh lý đi kèm. Với phần lớn người trưởng thành không mang thai, HbA1c thường được đặt mục tiêu dưới 7%.

Đường huyết tăng kéo dài làm tăng nguy cơ tổn thương mạch máu. Ngược lại, điều trị quá mức, đặc biệt ở người dùng insulin hoặc một số thuốc kích thích tiết insulin, có thể gây hạ đường huyết. Người bệnh có thể đói cồn cào, run tay, vã mồ hôi, hồi hộp, chóng mặt; trường hợp nặng có thể lú lẫn, co giật hoặc mất ý thức.

Khi đường huyết dưới 70 mg/dL, người bệnh còn tỉnh táo có thể áp dụng nguyên tắc 15-15: dùng khoảng 15 g đường hấp thu nhanh, sau 15 phút kiểm tra lại đường huyết và lặp lại nếu chỉ số vẫn dưới ngưỡng này. Nếu người bệnh bất tỉnh hoặc không thể nuốt an toàn, cần gọi cấp cứu, tuyệt đối không cho ăn uống qua đường miệng.

Người bệnh cần tái khám đúng lịch, kiểm tra HbA1c mỗi 3-6 tháng tùy mức độ kiểm soát và không tự ý ngưng thuốc khi đường huyết đã ổn định. Đặc biệt, HbA1c đạt mục tiêu không đồng nghĩa đã được bảo vệ hoàn toàn trước nhồi máu cơ tim, đột quỵ hay suy thận. Vì vậy, điều trị cần kết hợp kiểm soát huyết áp, mỡ máu, cân nặng và các yếu tố nguy cơ tim mạch.

Các bác sĩ khuyến cáo người dân chủ động tầm soát sức khỏe định kỳ, không đợi xuất hiện khát nhiều, tiểu nhiều hay sụt cân mới đi khám. Người đã mắc bệnh cần kiểm tra định kỳ chức năng thận, võng mạc, bàn chân và đánh giá nguy cơ tim mạch để phát hiện tổn thương trước khi xuất hiện triệu chứng rõ rệt. Chế độ ăn cân đối, hạn chế đồ uống có đường và tăng cường vận động cũng góp phần kiểm soát đường huyết, cân nặng và sức khỏe tim mạch.

Lê Phương