Hiện nay, pháp luật không có quy định nào bắt buộc người dân phải đóng "13 tháng tiền rác" trong một năm.
Về nguyên tắc, hộ gia đình, cá nhân trả chi phí thu gom, vận chuyển và xử lý rác thải sinh hoạt dựa trên khối lượng hoặc thể tích chất thải phát sinh. Tại TP HCM, mức giá cụ thể được áp dụng theo Quyết định số 67/2025/QĐ-UBND ngày 7/5/2025 của UBND Thành phố (có hiệu lực từ 1/6/2025). Theo đó, các đơn vị thu gom có trách nhiệm thực hiện thu và chi trả đúng theo mức giá quy định này.
Thực tế tại một số nơi ở TP HCM, việc thu thêm khoản tiền ngoài 12 tháng thường mang tính chất hỗ trợ tự nguyện cho công nhân vệ sinh, đặc biệt trong dịp Tết khi khối lượng rác tăng cao và nhân viên phải làm việc vất vả hơn. Tuy nhiên, đây không phải là khoản phí hay giá dịch vụ bắt buộc theo luật định.
Nếu đơn vị thu gom ghi gộp chung vào biên lai là "thu 13 tháng" mà không tách bạch hoặc giải thích rõ đâu là phí quy định, đâu là khoản hỗ trợ tự nguyện, thì việc này chưa đảm bảo nguyên tắc công khai, minh bạch.
Đơn vị thu gom không được mặc nhiên coi khoản hỗ trợ này là nghĩa vụ bắt buộc của người dân.
Theo khoản 7 Điều 9 Luật giá 2012, tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ có nghĩa vụ "Giải quyết kịp thời các khiếu nại về giá hàng hóa, dịch vụ do mình sản xuất, kinh doanh; bồi thường thiệt hại do hành vi vi phạm pháp luật về giá theo quy định của pháp luật". Theo đó, với dịch vụ thu gom rác thải rắn sinh hoạt, đơn vị thu gom phải chấp hành đúng quy định về giá của cơ quan nhà nước có thẩm quyền và có trách nhiệm giải thích, xử lý các thắc mắc, khiếu nại của người dân về những nội dung liên quan đến quá trình thực hiện thu tiền của mình.
Bên cạnh đó, theo điểm a khoản 1 Điều 8 Luật Tiếp cận thông tin 2016, công dân có quyền được cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác, kịp thời. Cơ quan nhà nước có trách nhiệm cung cấp thông tin do mình tạo ra, trừ trường hợp thông tin không được tiếp cận; đối với trường hợp có điều kiện thì cung cấp thông tin khi có đủ điều kiện theo quy định (khoản 1 Điều 9 Luật tiếp cận thông tin 2016).
Vì vậy, trong trường hợp có thắc mắc về việc thu tiền rác, người dân hoàn toàn có quyền yêu cầu đơn vị thu gom rác hoặc cơ quan có thẩm quyền giải thích rõ căn cứ pháp lý, cách tính và lý do thu khoản tiền đó.
Luật sư Đào Thị Bích Liên
(Văn phòng Luật sư Hà Hải và Công sự)