'Modem bay' giúp Ukraine tập kích cầu Crimea mà không cần Starlink
Ukraine dùng mạng lưới UAV chuyển tiếp dữ liệu để dẫn đường cho tên lửa tấn công cầu Crimea, tương tự biện pháp Nga triển khai từ lâu.
Tổng thống Volodymyr Zelensky cho biết một trong những vũ khí được triển khai trong chiến dịch tấn công cầu Crimea ngày 16-17/11 là tên lửa hành trình FP-5 Flamingo với hệ thống liên lạc vệ tinh, nhấn mạnh thiết bị đã "duy trì đường truyền đến giây cuối cùng".
Tuyên bố được củng cố nhờ video được cho là từ camera trên các quả đạn đang tiếp cận mục tiêu. Thông tin khiến một số tài khoản phân tích dữ liệu nguồn mở cho rằng tên lửa Flamingo của Ukraine đã được lắp bộ thu phát tín hiệu vệ tinh Starlink.
Tên lửa FP-5 Flamingo tiếp cận cầu Crimea trong video công bố ngày 17/11. Video: X/AMK Mapping
Tuy nhiên, tỷ phú Elon Musk ngày 19/11 dẫn lại bài đăng của Tổng thống Zelensky, nhấn mạnh rằng tín hiệu Starlink chưa bao giờ được kích hoạt tại khu vực bán đảo Crimea. Ông từng nhiều lần từ chối đề nghị từ Ukraine về kích hoạt Starlink ở Crimea, cho biết cần được Bộ Ngoại giao Mỹ phê duyệt.
Financial Times cho biết Ukraine đã sử dụng loạt máy bay không người lái (UAV) đóng vai trò trạm chuyển tiếp dữ liệu trên không, được ví như "modem bay", để tấn công cầu Crimea mà không phải phụ thuộc vào Starlink.
Thành viên Đơn vị Tấn công Tầm xa số 7 Ukraine, một trong các lực lượng tham gia chiến dịch, tiết lộ những UAV chuyên dụng đã giúp duy trì kết nối giữa tên lửa và đài chỉ huy, cho phép họ quan sát hình ảnh trực tiếp từ khoảng cách hàng trăm km và điều khiển vũ khí vượt qua lưới phòng không dày đặc của Nga.
Các đơn vị Ukraine cũng tránh sử dụng Starshield, dịch vụ liên lạc bảo mật dành cho quân sự dựa trên nền tảng Starlink, do hạn chế với tốc độ di chuyển tối đa bị tái áp đặt trong một tuần qua.
Mô phỏng cách mạng lưới chuyển tiếp tín hiệu điều khiển tới tên lửa FP-5. Đồ họa: FT
UAV và tên lửa hành trình tầm xa Ukraine trước đây thường được nạp sẵn đường bay trước khi phóng, sau đó tự động bám theo các điểm mốc để hướng tới mục tiêu. Một binh sĩ Ukraine mô tả phương thức này là "cài đặt và quên nó đi".
Tuy nhiên, biện pháp này khiến vũ khí chỉ có thể bay theo những tuyến đường cố định và không thể cơ động trong hành trình, dễ bị phòng không đối phương đón lõng và bắn hạ. Các hệ thống định vị cũng xuất hiện sai số hoặc chịu tác động từ biện pháp tác chiến điện tử, dẫn đến lao xuống đất hoặc hoàn toàn chệch mục tiêu.
Các binh sĩ Ukraine nhấn mạnh UAV "modem bay" sẽ giúp duy trì đường truyền dữ liệu hai chiều, gồm video từ vũ khí và lệnh điều khiển từ đài chỉ huy, ngay cả khi các quả đạn đang ở sâu trong vùng trời đối phương. Chúng thậm chí còn cho phép người vận hành xác định điểm yếu của mục tiêu và nhắm vào vị trí đó.
Ukraine không phải bên đầu tiên sử dụng "modem bay", do quân đội Nga đã ứng dụng kết nối không dây kiểu Mesh WiFi trên UAV tự sát Geran trong gần 2 năm qua.
Biện pháp của Nga biến mỗi UAV thành một "trạm" vừa thu phát vừa chuyển tiếp dữ liệu, đảm bảo kết nối liền mạch giữa các phi cơ với người điều khiển ở khoảng cách xa, ngoài phạm vi phát tín hiệu vô tuyến thông thường. Trong trường hợp một UAV bị bắn hạ, dữ liệu có thể lập tức chuyển qua đường truyền khác để duy trì kết nối.
Thiệt hại của cầu Crimea trong ảnh công bố ngày 17/11. Ảnh: X/AMK Mapping
Công nghệ này cho phép điều phối các đòn tấn công hiệp đồng và tìm kiếm mục tiêu theo thời gian thực mà không phụ thuộc vào kết nối vệ tinh như Starlink.
Rybar, tài khoản mạng xã hội có liên hệ với quân đội Nga và thường được sử dụng làm nguồn tin thay thế cho các tuyên bố chính thức của Moskva, cho biết hệ thống kết nối kiểu Mesh Wifi cho phép hàng chục UAV trao đổi dữ liệu với nhau trong suốt quá trình bay, ngay cả khi một số chiếc bị bắn hạ.
Trung tâm Cải cách Quốc phòng (CDR), tổ chức tư vấn của Ukraine, chỉ ra rằng ngày càng nhiều UAV tầm ngắn của Nga được điều khiển qua mạng chuyển tiếp tín hiệu. Phải tới giữa năm nay, quân đội Ukraine mới bắt đầu phát triển những biện pháp gây nhiễu phương thức Mesh Wifi.
"Xu hướng cho thấy cuộc đua giành kiểm soát thông tin liên lạc trên không đang trở thành khía cạnh ngày càng quan trọng của xung đột Ukraine", các biên tập viên của Financial Times nhận định.
UAV Nga lao trúng trụ cầu Pivdenny tại thủ đô Kiev trong cuộc tập kích ngày 2/10. Ảnh: Reuters
Cố vấn Beskrestnov nhận định Nga có thể đã dùng thiết bị loại này để phục vụ những đợt tập kích bằng UAV nhằm vào hai cây cầu trọng yếu ở thủ đô Kiev. "Nếu không duy trì khả năng điều khiển ổn định theo thời gian thực, phi cơ sẽ không thể đánh chính xác vào trụ đỡ hoặc dây cáp của cầu", ông cho biết.
Trong bài viết ngày 17/11, blogger quân sự Ukraine Bohdan Myroshnikov nhận định chiến dịch tập kích cầu Crimea cho thấy "tình hình trong tương lai gần", khi phần lớn UAV tầm trung nước này phải dùng công nghệ tương tự Nga để tập kích đối phương.
"Cuối cùng chúng ta cũng bắt đầu mở rộng quy mô những gì đáng lẽ phải được thực hiện từ một năm rưỡi trước", Myroshnikov cho biết, đề cập thời điểm quân đội Ukraine lần đầu đối mặt vấn đề liên quan đến hệ thống Starlink.
Nguyễn Tiến (Theo AFP, FT, Reuters)