8 bạn bè đã qua đời vẫn hiện trên Facebook của tôi
Thỉnh thoảng tôi vẫn thấy bài viết và hình ảnh cũ, thậm chí gợi ý sinh nhật của những người bạn đã khuất.
Tôi vừa nhận ra một điều khá buồn khi lướt lại danh sách bạn bè trên Facebook của mình. Trong khoảng 5 năm gần đây, có tới 8 người lần lượt qua đời. Họ từng là bạn học, đồng nghiệp, người quen, có người thường xuyên tương tác, có người đã lâu không gặp nhưng vẫn còn giữ kết nối trên mạng xã hội.
Có những lần tôi vô tình nhìn thấy bài viết cũ của một người bạn đã mất được nhắc lại. Đó có thể là một bức ảnh đi chơi, một lời chúc sinh nhật, một câu chuyện vui hay một dòng chia sẻ về công việc.
Khi họ còn sống, những nội dung ấy rất bình thường, thậm chí tôi chỉ lướt qua mà không để ý. Nhưng sau khi người đó qua đời, mỗi dòng chữ, mỗi bức ảnh lại mang một ý nghĩa khác. Chúng giống như những mảnh ký ức còn sót lại, nhắc tôi rằng người ấy từng hiện diện trong cuộc sống của mình.
Điều khiến tôi suy nghĩ là Facebook không tự động biến mất khi chủ tài khoản qua đời. Trang cá nhân vẫn tồn tại, những bài đăng vẫn được lưu giữ, bạn bè vẫn có thể vào xem, bình luận hoặc nhắc lại kỷ niệm. Thỉnh thoảng, Facebook còn gợi ý sinh nhật của một người đã mất, khiến những người quen cũ bất chợt nhớ về họ.
Tôi tự hỏi, nếu cứ tiếp tục như vậy, 10 năm, 20 năm nữa, danh sách bạn bè của tôi sẽ còn bao nhiêu tài khoản thuộc về những người đã khuất? Những trang cá nhân ấy có thể trở thành một dạng nghĩa địa trên không gian mạng, nơi mỗi tài khoản là một cuộc đời từng tồn tại, với hình ảnh, câu chuyện, niềm vui và cả những điều chưa kịp nói.
Khác với nghĩa trang ngoài đời, nơi người thân thường đến thăm viếng vào những dịp giỗ chạp, lễ Tết, nghĩa địa số có thể được mở ra bất cứ lúc nào chỉ bằng một cú nhấp chuột. Không có hàng rào, không có bia mộ, không có nhang khói, nhưng vẫn có những dấu vết của người đã mất. Một bức ảnh cũ, một đoạn hội thoại, một bình luận tưởng chừng vô thưởng vô phạt đôi khi đủ khiến người ở lại nghẹn lòng.
Tôi nghĩ đây vừa là điều đáng quý, vừa là một câu hỏi khó. Đáng quý vì mạng xã hội giúp lưu giữ những ký ức mà trước đây có thể đã thất lạc. Chúng ta có thể xem lại hình ảnh, đọc những dòng chia sẻ và nhớ về một người ngay cả khi họ đã rời xa. Nhưng mặt khác, việc một tài khoản tiếp tục tồn tại cũng đặt ra vấn đề về quyền riêng tư, quyền quản lý dữ liệu và mong muốn của người đã khuất.
Có người muốn tài khoản của mình được lưu lại như một cuốn nhật ký để người thân có thể nhìn lại. Có người lại không muốn những thông tin cá nhân, hình ảnh hay cuộc trò chuyện riêng tư tồn tại mãi trên mạng sau khi mình qua đời. Nếu không có sự chuẩn bị từ trước, người thân đôi khi không biết nên giữ lại, xóa đi hay chuyển tài khoản sang chế độ tưởng niệm.
Tôi cũng nghĩ đến chính mình. Một ngày nào đó, nếu tôi không còn nữa, tài khoản Facebook này sẽ ra sao? Bạn bè có tiếp tục nhìn thấy những bài viết cũ của tôi không? Có ai đó vô tình đọc lại một câu chuyện tôi từng chia sẻ rồi nhớ đến tôi? Hay trang cá nhân sẽ dần chìm vào quên lãng, giữa hàng triệu tài khoản khác vẫn đang hoạt động mỗi ngày?
Có lẽ chúng ta đã quen với việc coi Facebook là nơi kết nối những người đang sống, nhưng ít khi nghĩ đến chuyện tài khoản của mình sẽ tồn tại thế nào sau khi chủ nhân qua đời. Trong khi đó, cuộc sống trên mạng ngày càng lưu giữ nhiều dấu vết cá nhân: ảnh gia đình, tin nhắn, video, những cuộc trò chuyện riêng tư và cả những suy nghĩ mà có thể chúng ta chưa từng kể với ai ngoài đời.