Liệu có cần đến 90 tổng công ty nhà nước?

Mở đầu phiên thảo luận, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế Quốc hội Hà Văn Hiền đánh giá, nếu xét theo các chỉ tiêu cơ bản như bảo toàn và phát triển vốn chủ sở hữu, quy mô doanh thu, lợi nhuận, đóng góp ngân sách, tỷ suất lợi nhuận, tỷ trọng nợ phải trả trên vốn chủ sở hữu... thì đa số các tập đoàn, tổng công ty Nhà nước vẫn hoạt động hiệu quả và đảm bảo kinh doanh có lãi.

Năm 2008 tổng số nợ của các doanh nghiệp Nhà nước lên tới 181.000 tỷ đồng. Ảnh: Hoàng Hà.

Tuy nhiên, ông Hiền cũng nhìn nhận thực tế nếu phân tích chi tiết và so sánh với doanh nghiệp dân doanh và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) thì hiệu quả sử dụng vốn, tài sản Nhà nước tại các tập đoàn, tổng công ty còn thấp, chưa tương xứng với quy mô, vị trí và vai trò trong nền kinh tế.

Bản báo cáo dài 28 trang được Chủ nhiệm Hà Văn Hiền trình bày trước Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng chỉ ra rằng vẫn còn có những tổng công ty Nhà nước chật vật với các khoản nợ. Một số tổng công ty do những khó khăn về tài chính tồn tại nhiều năm chưa khắc phục được, kinh doanh yếu kém, dẫn đến tình trạng thất thoát vốn chủ sở hữu lên tới hàng trăm tỷ đồng, đơn cử là một số đơn vị thuộc ngành giao thông, dệt may...

Nếu so sánh mối quan hệ giữa vốn, doanh thu và sử dụng lao động của ba loại hình doanh nghiệp Nhà nước - tư nhân - FDI thì tỷ trọng vốn của khối doanh nghiệp Nhà nước trong tổng vốn của nền kinh tế từng năm luôn cao nhất. Tuy nhiên, tỷ trọng đóng góp trong tổng doanh thu luôn thấp hơn so với khối doanh nghiệp ngoài quốc doanh.

Đây cũng chính là điều khiến Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật Nguyễn Văn Thuận “chưa thể yên tâm” với đánh giá đa số các tập đoàn, tổng công ty đang hoạt động có hiệu quả của đoàn giám sát.

Đại biểu Nguyễn Văn Thuận thắc mắc, liệu đánh giá rằng các tập đoàn kinh tế, tổng công ty Nhà nước hoạt động hiệu quả cao, kinh doanh có lãi là đúng khi mà tỷ trọng doanh thu vẫn thấp hơn so với những khối doanh nghiệp khác. Chưa kể, tổng nợ quá hạn còn lớn, nhất là nợ có khả năng mất vốn.

"Trong kinh doanh nợ nần là chuyện đương nhiên, nhưng nếu nợ mà có khả năng mất vốn thì cần phải lưu ý. Dư luận đang nói về một số doanh nghiệp làm ăn thua lỗ kéo dài, vậy đoàn giám sát đã kiểm tra chưa, kết quả thế nào?", ông Thuận thắc mắc.

Đồng tình với quan điểm này, Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính - Ngân sách Phùng Quốc Hiển cho rằng, cần phân tích kỹ thêm nguyên nhân tăng trưởng là do làm ra lợi nhuận hay do bán tài sản Nhà nước. Bên cạnh đó, cũng cần làm rõ khoản vốn đầu tư ra ngoài ngành của các tập đoàn, hiệu quả sử dụng vốn, và những tồn tại yếu kém trong các tập đoàn, doanh nghiệp Nhà nước là gì. Dẫn các con số cụ thể để phân tích, ông Hiển nhấn mạnh rằng hiệu quả kinh doanh tại một số đơn vị vẫn “một đồng vốn thu về chưa đầy một đồng doanh số” chứ chưa có đơn vị nào đạt được hiệu quả "một vốn bốn lời cả”.

Giải đáp thắc mắc này, Trưởng đoàn giám sát Hà Văn Hiền cho rằng đúng là vẫn còn một số doanh nghiệp kinh doanh chưa đạt kết quả cao, lợi nhận thấp, không ít trường hợp đã bị thua lỗ, thất thoát vốn Nhà nước. Tuy nhiên ông cho rằng đây chỉ là đánh giá bước đầu. Trên cơ sở các ý kiến thảo luận, bản báo cáo giám sát này sẽ được hoàn chỉnh thành báo cáo giám sát của Ủy ban Thường vụ Quốc hội trình Quốc hội tại kỳ họp tới.

Dù nhìn nhận các tập đoàn kinh tế Nhà nước có vai trò chủ đạo trong nền kinh tế, song Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng và An ninh Lê Quang Bình đặt câu hỏi liệu có cần đến 90 tập đoàn, tổng công ty Nhà nước như hiện nay không. "Có cần thiết phải có quá nhiều doanh nghiệp nhà nước như thế hay không trong khi có đơn vị chưa phải là rường cột của nền kinh tế?”.

Tại phiên họp đã có ý kiến đặt vấn đề về vai trò và hiệu quả của Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước (SCIC). Đại biểu Nguyễn Văn Thuận cho rằng SCIC ra đời được đánh giá là một sự cải cách mới trong lĩnh vực đầu tư vốn với lối tư duy tân tiến. Thế nhưng sau một thời gian hoạt động, SCIC chưa phát huy được vai trò của mình, và chưa tận dụng được đồng vốn của Nhà nước.

Cùng những băn khoăn này Đại biểu Trương Thị Mai đề nghị cần làm rõ vai trò của SCIC và doanh nghiệp này đã làm được những gì kể từ khi ra đời. "Trong báo cáo chưa thể hiện rõ được các công việc mà SCIC và chưa thể hiện được những gì mà tổng công ty này đã làm sau 4 năm hoạt động. Tôi đề nghị cần đẩy nhanh việc thoái vốn với những doanh nghiệp làm ăn kém hiệu quả", bà Mai nói.

Hồng Anh