Lao động rời công ty đi công trường xây dựng
Ngày rời ký túc xá khu công nghiệp, Tài xách theo túi nylon quần áo, chiếc quạt và thùng mì tôm mới mua, cùng đồng nghiệp đi xe ghép đến thẳng công trường ở Hà Nội.
Chuyến xe ghép đưa Tài, 35 tuổi, công nhân điện tử doanh nghiệp FDI rời ký túc xá ở Bắc Ninh xuống công trình xây dựng Thủ đô vào ngày cuối tháng 10. Người môi giới tuyển dụng đợi sẵn trước cổng, đối chiếu thông tin căn cước rồi đưa hai người đi làm hồ sơ. Hôm sau, Tài mặc bộ đồng phục màu xanh đậm, đội chiếc mũ bảo hộ cứng màu vàng ra công trình, thay cho bộ quần áo màu trắng viền xanh với mũ mềm khi đứng trong dây chuyền sản xuất linh kiện điện tử.
Công việc mới đến với anh sau một tối rảnh rỗi nằm trong ký túc xá lướt điện thoại. Phần mô tả công việc "có sức khỏe, thợ phụ 14-16 triệu đồng mỗi tháng" kèm số điện thoại liên hệ. Tài bấm máy và chỉ sau cuộc trò chuyện chưa đầy năm phút đã quyết định chuyển việc.
Cơ hội đến khi Tài đang phải nuôi ba con đi học ở quê nhà, ngày càng quay quắt với các khoản chi phí sinh hoạt. Ba năm làm công nhân điện tử, anh nhận mức lương cơ bản 5,7 triệu đồng, phụ cấp 900.000 đồng cùng các khoản chuyên cần, tăng ca, tổng thu nhập mỗi tháng 11-12 triệu đồng.
Tiền về tài khoản, việc đầu tiên anh làm là chuyển cho vợ 8 triệu đồng để chi tiêu sinh hoạt và đóng học cho con. Phần còn lại trả tiền ký túc xá, ăn uống, xăng xe và vài món đồ cá nhân. Ở tuổi 35 và nuôi ba đứa con đi học, tiêu một đồng đều được anh nâng lên đặt xuống. Vợ con ở với ông bà nên đỡ được khoản thuê trọ.
Công nhân trên công trường xây dựng ở Hà Nội, tháng 11/2026. Ảnh: Việt An
Tài luôn muốn tăng ca, không phải vì yêu thích công việc mà lựa chọn giúp anh có thêm tiền và một suất ăn ca vào buổi tối. Công nhân ở trong ký túc xá không được nấu nướng, đi làm về khuya chỉ có thể úp mì ăn. Nhận tháng lương cuối cùng, nam công nhân viết đơn thông báo nghỉ việc gửi bộ phận hành chính nhân sự rồi rời đi. Anh bỏ nhà máy, chấp nhận mất thưởng Tết để sang công trường.
"Ở đâu cũng có những vất vả riêng, thời buổi này kiếm đồng tiền không dễ", nam công nhân xây dựng nói về nghề mới sau gần một tháng thử việc. Anh đang hưởng mức lương 14 triệu đồng - bằng 85% theo quy định, được cấp dưỡng ba bữa cơm mỗi ngày và chỗ ở miễn phí.
Trên công trường mỗi ngày 8 tiếng, Tài xách vữa phụ các thợ cả xây trát. Tiếp xúc với nắng mưa, bụi bặm, đôi tay, quần áo dính vữa hồ, nhưng anh thấy tâm trí thả lỏng khi thường xuyên nói chuyện với người xung quanh, không còn buồn ngủ như trong phân xưởng.
Ký túc xá cách nơi làm việc vài trăm mét, mỗi ngày anh vẫn chấm công, bù lại anh không phải đi sớm một tiếng để xếp hàng dài chờ đợi, chậm hai mươi giây cũng bị trừ tiền chuyên cần. Cuối tuần, anh dồn ngày nghỉ để bắt xe ôm về thăm vợ con ở vùng ngoại thành Hà Nội. 160.000 đồng cho hai lượt đi về, bằng một nửa xe ghép chuyến nếu xuất phát từ khu công nghiệp ở Bắc Ninh.
Những tấm bảng tuyển dụng lao động ngành xây dựng cỡ lớn được đặt ở ven đô. Ảnh: Hồng Chiêu
Cũng rời nhà máy cuối tháng 10, anh Toàn, quê Quảng Trị, chọn vào công trường xây dựng vì thu nhập gần gấp rưỡi so với đứng trong dây chuyền sản xuất điện tử. Qua kiểm tra tay nghề, anh làm thợ phụ hồ mỗi ngày 8 tiếng với mức lương khởi điểm 14 triệu đồng. Ngày làm việc 8 tiếng, không tăng ca, được lo ăn ba bữa và bố trí chỗ ở tại ký túc xá.
Thời còn làm trong phân xưởng, anh Toàn từng đạt được 17-18 triệu đồng. Song đó là tổng thu nhập gồm thưởng tuyển dụng, lương cơ bản, phụ cấp và tiền tăng ca khoảng 2 tiếng mỗi ngày. Hết thời gian thưởng, thu nhập trở về mức bình quân 10-11 triệu đồng mỗi tháng. Khoản tiền tích lũy không đủ để anh nuôi hai con đang học trung học. Nhưng quan trọng hơn, những thao tác trên chuyền linh kiện lặp lại mỗi ngày khiến anh buồn chán, có hôm buồn ngủ díu mắt, vai gáy đau mỏi khi trên đầu là quạt gió điều hòa công nghiệp.
"Thợ phụ như mình thập cẩm ngành nghề, người tứ xứ gặp nhau", anh nói về môi trường làm việc mới, khi bắt gặp xung quanh nhiều lựa chọn tương tự vì thu nhập. Người từ vùng cao xuống, miền xuôi ít việc vào, người từng là công nhân, tài xế xe công nghệ... Những lựa chọn như anh không hiếm trong bối cảnh ngành xây dựng - giao thông công trình đang "khát" nhân lực, đặc biệt vào cuối năm.
Hơn 77% trong số 8.000 chỉ tiêu việc làm ngành xây dựng, giao thông, cơ khí trong phiên giao dịch cuối tháng 10 tại Hà Nội có mức thu nhập xuất phát điểm 15 triệu đồng. Song doanh nghiệp chỉ tuyển được 40-60% so với nhu cầu. Một đơn vị xây dựng thời điểm này cần 5.000 lao động làm việc thường xuyên từ người chưa có kinh nghiệm đến công nhân lành nghề, kỹ sư và nhân sự quản lý. Các vị trí tuyển nhiều gồm lao động phụ trợ công trường, thợ cốp pha, cốt thép, xây trát, hàn và cơ khí.
"Mức thu nhập này đủ sức cạnh tranh để thu hút công nhân một số lĩnh vực khác chuyển sang", anh Trường Giang (đã đổi tên), chuyên viên tuyển dụng nhân sự công ty xây dựng ở Hà Nội, đánh giá.
Công nhân từ các khu công nghiệp chiếm 10-15% trong tổng số ứng viên được anh Giang giới thiệu vào công trường. Họ thường chủ động gọi điện cho anh sau khi đọc được bài đăng tuyển dụng trên mạng xã hội. Phần lớn trên 30 tuổi, mang áp lực kinh tế gia đình, nuôi con đi học, trong khi người trẻ ít mặn mà với công việc lao động chân tay. Một số công nhân vùng cao tìm đến qua giới thiệu của đồng hương hoặc người quen đang làm trong công trường. Anh Giang nhận định sau Tết sẽ dễ tuyển dụng hơn khi công nhân nhảy việc, còn hiện tại nhiều người vẫn nán lại chờ khoản thưởng cuối năm.
San lấp mặt bằng trên công trường xây dựng Thủ đô, tháng 5/2026. Ảnh: Giang Huy
Ông Trần Văn Quảng, Trưởng phòng Tư vấn giới thiệu việc làm, Trung tâm Dịch vụ việc làm Bắc Ninh, nhận định dù không nhiều nhưng một phần lao động có thể dịch chuyển từ doanh nghiệp điện tử, may mặc sang ngành xây dựng, chủ yếu là nhân lực độ tuổi 35-40.
Ông lý giải lao động công trình thường được trả công theo ngày hoặc tuần, cao hơn lương cơ bản ở nhà máy nếu không tăng ca, cũng không bị ràng buộc bởi quy trình hay làm ca đêm. Nhiều người muốn tranh thủ kiếm tiền nhanh tiêu Tết hoặc về quê lo việc gia đình dịp cuối năm thay vì phải xin nghỉ phép tại nhà máy. Trong khi ngành may mặc chủ yếu sử dụng lao động nữ, điện tử vốn khắt khe về độ tuổi và thị lực nay càng khó tuyển công nhân nam vào một số vị trí đặc thù.
Cuối năm các doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh cần tuyển 85% lao động phổ thông trong tổng số 120.000 chỉ tiêu. Thời điểm này công nhân ít nhảy việc do cận kề Tết, chờ thưởng và các khoản phúc lợi cuối năm. Song ông cũng lo ngại ra Tết là lúc họ dễ chuyển việc khiến nhân lực càng thêm thiếu hụt, nhất là trong bối cảnh công trình xây dựng, hạ tầng bùng nổ dẫn đến khan hiếm công nhân xây dựng. Tuyển dụng lao động phổ thông vì thế sẽ càng khó khăn hơn.
Đánh giá xu hướng mang tính mùa vụ, song ông Quảng cũng lưu tâm các nhà máy cải thiện chính sách tiền lương, phúc lợi thiết thực về bữa ăn ca, hỗ trợ tiền trọ, ký túc xá hoặc mở rộng khung tuổi tuyển dụng để giữ chân công nhân. Nhất là trong bối cảnh công trình xây dựng, hạ tầng dễ thu hút lao động, người làm thời vụ từ các vùng nông thôn khiến nguồn cung bổ sung cho các nhà máy đang bị chia sẻ đáng kể.
Hồng Chiêu