Làn sóng 'cày' tiếng Trung sau giờ công sở

Rời nhà máy ở khu công nghiệp Tân Dĩnh, Bắc Ninh, lúc 17h15, chị Tuyết tới trung tâm tiếng Trung cách nơi làm việc hơn 5 km. Lớp học bắt đầu từ 17h45 và kéo dài đến 19h45, chị lót dạ cái bánh ngọt cho kịp giờ vào lớp sau tám tiếng ngồi trong công sở. Lớp luôn kín chỗ, chủ yếu là những người đã đi làm trong các công ty FDI Trung Quốc.

Nữ kế toán trong doanh nghiệp chuyên về thiết bị nhà tắm theo học lớp tiếng Trung cơ bản từ hồi tháng 9/2025, mỗi tuần ba buổi tối với mục tiêu đạt chứng chỉ HSK 4, tương đương trình độ trung cấp tiếng Trung. "Tôi muốn được trực tiếp nói chuyện bằng tiếng Trung với sếp và đồng nghiệp mà không phải nhờ phiên dịch", bà mẹ hai con nói về lý do học ngoại ngữ.

Gần hai năm làm kế toán tổng hợp, chị chủ yếu giao tiếp bằng tiếng Anh cơ bản với quản lý người Trung. Nhưng không phải lúc nào hai bên cũng hiểu nhau. Mỗi khi muốn giải thích nghiệp vụ hoặc giấy tờ với cấp trên, chị phải thông qua phiên dịch.

Trong công việc, chị Tuyết chưa từng làm sai hay hiểu khác ý cấp trên vì luôn có người hỗ trợ. Nhưng nhiều lúc chị tự ti, không thể trình bày ý tưởng vì hai bên bất đồng ngôn ngữ. Có lần quản lý hoặc bộ phận kỹ thuật là người Trung Quốc muốn trao đổi, chị phải nhờ Google dịch hoặc ChatGPT. Có khi không hiểu họ muốn nói gì, chị đành im lặng.

Ban đầu chị Tuyết mày mò tự học trên mạng vào buổi tối nhưng không hiệu quả. Tháng 9/2025, nữ kế toán chi gần chục triệu đồng học ở trung tâm để có người hướng dẫn, học từ mới, được giao tiếp với giáo viên để luyện kỹ năng nghe, nói. Bạn học cùng lớp nhiều người là tổ trưởng, chuyền trưởng hoặc nhân viên văn phòng quanh khu công nghiệp, có chung mục tiêu như chị.

Sự nở rộ của nhiều nhà máy FDI Trung Quốc ở miền Bắc đã kéo theo nhu cầu nhân lực biết ngoại ngữ này cho các vị trí từ bàn giấy đến nhà xưởng. Năm 2025, thị trường ghi nhận số việc làm mới yêu cầu tiếng Trung tăng trưởng vượt trội với gần 13.000, gấp 1,5 lần so với năm 2024 và gấp đôi so với cùng kỳ 2023, theo Báo cáo lương 2025 của nền tảng tuyển dụng Joboko. Trong khi việc làm tiếng Hàn, Nhật chỉ dao động quanh ngưỡng 20%.

Vị trí việc làm chủ yếu phụ trách vận hành và tiếp xúc trực tiếp với giới chủ người Trung Quốc. Lương nhân sự biết tiếng Trung cao hơn 10-40% so với người cùng công việc mà không yêu cầu ngoại ngữ. Các doanh nghiệp Trung Quốc sẵn sàng chi trả mức lương cao hơn để giải quyết hiệu quả vấn đề liên quan đến giao tiếp và vận hành khi mở rộng hoạt động sản xuất tại Việt Nam. Joboko dự báo xu hướng này còn kéo dài ít nhất ba năm. Nhiều lao động cũng bắt kịp xu hướng nhằm mở rộng cơ hội việc làm, tăng thu nhập.

Những ngày đầu, chị Tuyết nhiều lúc thấy kiệt sức khi năng lượng ban ngày đã dành hết cho công việc, tối lại lên lớp rồi về chăm con. "Hệ chữ tượng hình" tiếng Trung khó viết, khó nhớ. Chị tranh thủ ôn bài vào hai thời điểm: trước lúc đi ngủ và hôm sau dậy thật sớm để học từ vựng.

Ở công ty, nữ kế toán 34 tuổi tranh thủ thực hành mọi lúc mọi nơi, từ các cuộc trao đổi với đồng nghiệp người Trung đến nhóm công việc, đọc văn bản. Ban đầu câu cú còn bập bẹ, sau nói dần thành quen. Gần 5 tháng đi học và đang ở ngưỡng HSK 3 - tương đương sơ cấp, chị Tuyết không còn "co rúm người" ngần ngại chờ phiên dịch mỗi lần nói chuyện với quản lý. Công việc cũng trôi chảy hơn khi chị bắt đầu nghe, hiểu và nói chuyện được bằng ngoại ngữ.

Cuối năm ngoái, chị Tuyết được tăng lương. Không tiết lộ bao nhiêu nhưng với chị, đó là mức thu nhập chưa từng nghĩ đến khi còn làm dịch vụ thuế trong doanh nghiệp nội địa, loanh quanh mười triệu đồng. "Tiền bạc, thời gian, công sức bỏ ra không phí. Biết trước thế này mình sẽ chủ động đi học sớm hơn nhưng bây giờ vẫn không muộn", chị nói, dự định cho con gái lớn lớp 5 tiếp cận tiếng Trung sớm hơn ngoài học tiếng Anh.

Nhiều lao động trẻ hơn cũng bắt nhịp xu thế khi lựa chọn tiếng Trung để mở rộng cơ hội việc làm. Trần Thị Thùy Dương, 26 tuổi, ở Hà Nội, thành thạo ba ngoại ngữ Anh, Hàn, Nhật và đang tự học thêm tiếng Trung Quốc từ giữa năm 2025. Cô nhận ra cơ hội việc làm của ngôn ngữ này sau một lần tham gia phiên dịch hội thảo về các doanh nghiệp FDI miền Bắc. Doanh nghiệp FDI Trung Quốc ồ ạt đầu tư vào Thái Nguyên, Bắc Ninh và một vài năm tới "cơ hội việc làm tiếng Trung còn rộng mở hơn cả tiếng Hàn hiện nay".

Cô đánh giá làn sóng học một ngôn ngữ thường chuyển động cùng thời điểm doanh nghiệp nước đó tăng đầu tư vào Việt Nam. Trước đây là tiếng Nhật, Hàn thì hiện tại xu hướng học tiếng Trung tăng rõ rệt. Một số bạn bè cô sau nhiều năm gắn bó với tiếng Hàn đã chọn học thêm tiếng Trung và chuyển sang làm việc cho doanh nghiệp FDI nước này.

Thùy Dương đang đứng lớp dạy tiếng Hàn và tự học tiếng Trung Quốc qua các giáo trình trên mạng. Cô đạt mức HSK 2 sau gần nửa năm tự mày mò, có thể giao tiếp cơ bản và phấn đấu lên dần HSK 4 hoặc 5. Nguồn thu nhập chủ yếu từ các công việc liên quan tiếng Hàn, nhưng cô gái 26 tuổi bắt đầu thử sức làm hướng dẫn viên, bán hàng bằng tiếng Trung. Dương đặt mục tiêu tiếp cận sâu theo hướng phiên dịch viên trong doanh nghiệp, hành chính văn phòng và mỹ phẩm - những công việc không bị bó hẹp và có thể kiếm tiền cùng lúc.

Thu nhập của phiên dịch viên trên thị trường dao động 20-30 triệu đồng mỗi tháng. Theo Thùy Dương, nếu thành thạo ngoại ngữ kèm thêm một kỹ năng đặc biệt nào đó, người lao động có thể nhận lương cao gấp rưỡi. "Dù cơ hội việc làm thế nào thì sở hữu thêm một ngôn ngữ không bao giờ là thừa", cô nói.

Cô Nguyễn Thị Chung, phụ trách công tác đào tạo của Trung tâm Ngoại ngữ Hương Hương ở tỉnh Bắc Ninh - nơi bao quanh là các nhà máy lĩnh vực điện tử mà phần lớn FDI Trung Quốc, chia sẻ lượng học viên tiếng Trung năm sau luôn cao hơn năm trước 30%. Học viên đa phần vừa hoặc sắp tốt nghiệp đại học, cao đẳng và những nhân sự khối Hành chính - Văn phòng - Kế toán hoặc tổ trưởng, phụ trách chuyền sản xuất trong doanh nghiệp đi học thêm tiếng Trung với mục tiêu nâng lương, tăng cơ hội thăng tiến trong công việc.

Từng bốn năm làm phiên dịch tiếng Trung trong doanh nghiệp, cô giáo 32 tuổi đánh giá cơn khát nhân lực mảng ngôn ngữ này buộc doanh nghiệp thay đổi cách thức tuyển dụng. Trước đây các vị trí quản lý sản xuất thường do người Trung Quốc đảm nhận, họ thường yêu cầu tuyển dụng nhân sự người Việt tốt nghiệp chuyên ngành tiếng Trung. Nhưng khi sản xuất mở rộng, ngày càng nhiều "mắt xích" dành cho nhân sự người Việt - những vị trí cần giao tiếp trực tiếp với giới chủ hoặc đảm nhiệm vận hành sản xuất, nhân sự có chuyên môn, biết Tiếng luôn nằm trong danh sách ưu tiên phỏng vấn.

Cơn khát buộc nhà tuyển dụng thay đổi kéo xu hướng tiếp cận việc làm của lao động cũng thay đổi để thích ứng. Những người mới hoặc sắp tốt nghiệp đại học, cao đẳng chưa vội đi làm ngay mà chọn học tiếng để tăng "sức nặng" cho CV ứng tuyển và cơ hội đạt được mức lương tốt hơn so với người không biết tiếng. Nhân sự mới chưa có kinh nghiệm nhưng đúng chuyên ngành cộng thêm ngoại ngữ vẫn có thể nhận lương 12-18 triệu đồng chưa tính tăng ca.

Nhóm đã có kinh nghiệm, tức người đã đi làm trong các doanh nghiệp FDI Trung Quốc, chiếm trên 50% tổng số học viên. Họ có trình độ tiếng Anh cơ bản và thường đăng ký học khóa đầu ra tiếng Trung HSK4 tương đương sơ - trung cấp để làm việc trực tiếp với quản lý cấp cao người Trung. Phần lớn họ chọn khóa học buổi tối sau khi rời công sở, nhà máy.

"Nhóm này thường là mục tiêu săn đón của bộ phận tuyển dụng trong doanh nghiệp", cô Chung cho hay, thêm rằng mức lương sẽ tùy thuộc hai bên thỏa thuận nhưng sẽ cao hơn so với những nhân sự mới.

Nhiều người muốn đào tạo cấp tốc, nhưng cô giáo cho rằng học ngôn ngữ nào cũng cần vững chắc nền tảng, từ phát âm, ngữ pháp cơ bản rồi đi sâu vào chuyên ngành. Môi trường doanh nghiệp là nơi rèn luyện ngoại ngữ tốt mỗi ngày. Người lao động cũng nên cân nhắc vị trí phù hợp năng lực, sở thích, có mục tiêu thăng tiến rõ ràng thay vì nhảy việc liên tục theo mức thu nhập. Bởi "phải chín trong nghề thì mới mong thu nhập chín số".

Hồng Chiêu