Kinh doanh giữa bạo loạn ở Pháp

Phan Viết Phong

Doanh nhân

Cuối cùng, đêm qua Ôbobun Grenette của tôi cũng bị đập cửa và trộm tiền.

Cánh cửa kiên cố không hề hấn gì, nhưng ổ khóa bị đập rụng xuống đất. Két bị mở tung, khoắng sạch, chỉ còn chỏng chơ mấy cái hóa đơn ít ỏi của những ngày bán bún trong bạo loạn.

Grenoble tan hoang như vừa trải qua cuộc chiến sau khi chìm trong những cuộc đụng độ, cướp phá và hỏa hoạn liên quan đến làn sóng biểu tình trên khắp nước Pháp. 17/10 là ngày mà cuộc bạo loạn có quy mô và mức độ bạo lực khiến chúng tôi lo ngại. Cuộc huy động thu hút tới khoảng 13.000 người ở thời điểm cao nhất, theo chính quyền tỉnh Isère. Tối cùng ngày, hơn 30 cửa hàng và chi nhánh ngân hàng bị cướp phá, 51 người bị bắt giữ và lực lượng cứu hỏa phải thực hiện hàng chục lượt can thiệp vì những đám cháy cố ý.

Tôi đã sống ở Pháp hơn 20 năm và bắt đầu kinh doanh cách đây hơn 10 năm. Năm 2015, tôi rời công việc kỹ sư tại Renault để tiếp quản một nhà hàng nhỏ ở Grenoble. Trải qua những năm tháng tự làm gần như mọi việc, từ bếp núc, phục vụ đến quản lý tài chính và nhân sự, tôi phát triển Ôbobun thành một hệ thống nhiều cửa hàng và tiếp tục theo đuổi kế hoạch xây dựng một thương hiệu nhà hàng Việt có vị trí trên thị trường Pháp.

Kinh nghiệm sống qua nhiều cuộc biểu tình ở Pháp chỉ cho tôi rằng, nếu đóng cửa, kẻ quá khích sẽ đập phá. Nên chúng tôi vẫn mở những ngày qua, dù chỉ cần thò mặt ra đường, cả chủ lẫn nhân viên mắt mũi cay xè vì không khí đặc quánh hơi cay.

Hôm 17/10, cửa hàng thuốc lá Ciga France - ngay cạnh hiệu bún của tôi - bị đập tan nát và cướp sạch. Tôi đóng quán để nghỉ vào ban đêm, sáng hôm sau đã chịu cảnh tương tự. Trong số những người thiệt hại, có bà Angélique Roux, chủ cửa hàng gia đình Fêt’à fête. Cửa hàng vừa kỷ niệm chín năm hoạt động thì bị cướp phá và thiêu rụi. 13 người lao động tại đây rơi vào cảnh không còn việc làm.

Đấy là tình cảnh chung mà không ít người kinh doanh ở Pháp đang phải đối diện.

Thiệt hại từ một vụ đập phá có thể bắt đầu bằng số tiền bị mất hoặc chi phí sửa chữa. Nhưng công việc của người chủ không dừng ở đó. Chúng tôi phải lo an toàn cho nhân viên, kiểm tra cơ sở vật chất, xử lý thủ tục bảo hiểm, tổ chức lại hoạt động và tìm cách hạn chế ảnh hưởng tới khách hàng.

Đặc biệt, những chi phí thường xuyên của doanh nghiệp không tự nhiên biến mất chỉ vì cửa hàng gặp sự cố. Tiền thuê mặt bằng vẫn đến hạn, lương nhân viên vẫn phải trả, các khoản vay và nghĩa vụ với nhà cung cấp vẫn tiếp tục. Một cửa hàng bị phá hoại vì thế không chỉ là thiệt hại của người sở hữu.

Đây là điều đáng suy ngẫm khi nhìn rộng hơn vào những gì đang diễn ra tại Pháp.

Cuộc huy động ngày 17/10 không chỉ có ở Grenoble. Tại Paris, Lyon, Marseille, Bordeaux và nhiều thành phố khác, hàng trăm nghìn người đã xuống đường. Chính quyền Pháp ước tính khoảng 550.000 người tham gia, trong khi phía công đoàn và các tổ chức huy động đưa ra con số khoảng 800.000. Các yêu cầu tập trung vào sức mua, điều kiện học tập, tiền lương, dịch vụ công và những bất bình đẳng trong xã hội.

Phần lớn người tham gia biểu tình không thực hiện hành vi bạo lực. Tuy nhiên, các cuộc tuần hành tại nhiều nơi đã bị phủ bóng bởi những vụ cướp phá, đốt phá và đụng độ với cảnh sát. Ít nhất 1.800 người đã bị bắt giữ trên toàn quốc, một con số sơ bộ phản ánh mức độ nghiêm trọng của tình hình.

Tôi không phủ nhận những khó khăn khiến người dân Pháp bất mãn. Họ có quyền mong muốn được trả lương tốt hơn, có môi trường làm việc tốt hơn và được lắng nghe khi những chính sách xã hội ảnh hưởng tới cuộc sống.

Nhưng từ phía một doanh nghiệp nhỏ, tôi chứng kiến một thực tế khác. Mỗi lần chi phí nguyên liệu, năng lượng, bảo hiểm hay tiền lương tăng, người chủ phải tìm cách cân đối lại hoạt động. Khi doanh thu không tăng tương ứng, việc bảo đảm thu nhập và duy trì công ăn việc làm cho nhân viên cũng trở thành một áp lực.

Người lao động xuống đường vì lo không đủ tiền sống, trong khi nhiều chủ doanh nghiệp nhỏ cũng đang lo không đủ tiền trả lương. Họ có thể có những bất đồng về lợi ích, nhưng không phải lúc nào cũng đứng ở hai chiến tuyến đối lập.

Và khi một cửa hàng bị đập phá, chính những người lao động đang cần được bảo vệ quyền lợi cũng có thể trở thành nạn nhân.

Một nhân viên bán hàng không quyết định chính sách kinh tế quốc gia. Chủ tiệm bánh cũng không có khả năng giải quyết những bất bình đẳng của xã hội. Nhưng họ có thể mất việc, thu nhập và tài sản vì những hành vi bạo lực xảy ra nhân danh sự phản kháng.

Nước Pháp vốn phân biệt rất rõ giữa quyền biểu tình và hành vi phá hoại.

Biểu tình ôn hòa là một quyền tự do cơ bản. Người dân có quyền phản đối chính sách, tổ chức tuần hành và yêu cầu chính quyền giải trình. Bản thân sự bất mãn xã hội cũng là một tín hiệu mà những người có trách nhiệm cần nghiêm túc lắng nghe. Nhưng không thể vì thế mà mặc nhiên chấp nhận hành vi cướp tài sản, phóng hỏa hoặc đe dọa sự an toàn của người khác. Đồng thời, cũng không thể vì hành động của một bộ phận gây bạo lực mà quy trách nhiệm cho tất cả những người đã xuống đường ôn hòa.

Quyền được lên tiếng và quyền được yên ổn mưu sinh không loại trừ nhau. Xã hội phải có khả năng bảo vệ cả hai, bằng pháp luật và những thiết chế đủ hiệu quả.

Ở góc nhìn dài hạn, điều khiến tôi lo ngại hơn những thiệt hại vật chất là ảnh hưởng tới niềm tin của người kinh doanh.

Khi khởi sự kinh doanh, chủ doanh nghiệp phải tính toán rất nhiều yếu tố: vốn đầu tư, mặt bằng, sức mua của thị trường, khả năng tuyển dụng, chi phí nhân sự, thời gian hoàn vốn và dòng tiền. Nhưng có một điều thường được xem như mặc định, là môi trường xã hội đủ ổn định để những kế hoạch dài hạn có thể được thực hiện.

Doanh nhân có thể chấp nhận rủi ro: sự cạnh tranh, doanh thu thấp hơn dự kiến hoặc những sai lầm trong quản lý. Đó là những rủi ro thuộc trách nhiệm của người điều hành doanh nghiệp. Nhưng khi một cửa hàng có thể bị phá hủy bởi những hành vi bạo lực mà người chủ không có khả năng kiểm soát, cách họ nhìn nhận tương lai sẽ thay đổi. Chi phí bảo vệ tăng lên, quyết định đầu tư có thể bị trì hoãn và sự thận trọng dần thay thế niềm tin.

Tôi lựa chọn nước Pháp để xây dựng cuộc sống và sự nghiệp. Tôi biết đất nước này có nhiều vấn đề, như nhiều quốc gia khác. Nhưng tôi vẫn tin vào những giá trị mà xã hội Pháp theo đuổi, trong đó có tự do, bình đẳng, tinh thần đoàn kết và nguyên tắc thượng tôn pháp luật.

Tôi mong những bất mãn chính đáng của người dân được lắng nghe, những hành vi bạo lực được xử lý theo pháp luật, và những người bị thiệt hại có thể sớm khôi phục cuộc sống.

Sau vụ đột nhập, chúng tôi đang kiểm tra thiệt hại và tìm cách duy trì hoạt động. Tôi đã trải qua nhiều khó khăn trong hơn một thập kỷ, và lần này cũng sẽ phải giải quyết từng việc một. Nhưng không một nơi nào nên xem những sự việc như vậy là điều bình thường phải chấp nhận. Xã hội không chỉ cần bảo vệ quyền của những người muốn thay đổi nó, mà còn phải bảo vệ những người đang ngày ngày làm việc và góp phần duy trì nó.

Để những người như tôi, những người đã chọn nước Pháp làm nơi lập nghiệp, có thể yên tâm về tương lai, nước Pháp trước hết phải khiến họ tin rằng những gì mình gây dựng hôm nay sẽ được pháp luật bảo vệ vào ngày mai.

Phan Viết Phong