'Nhiều người Việt hay bắt lỗi nhau khi nói tiếng Anh'

Thậm chí chính các giáo viên dạy IELTS lại 'bóc phốt' nhau vì phát âm không chuẩn.

Tôi từng có một khoảng thời gian khá vật vã với việc học tiếng Anh. Từ nghe, nói đến phát âm, ngữ pháp, tôi đều phải dành rất nhiều thời gian để rèn luyện. Tôi cũng từng đến trung tâm học, tham gia các lớp giao tiếp với mong muốn có thể tự tin sử dụng ngoại ngữ trong công việc và cuộc sống.

Thế nhưng, có một điều khiến tôi dần trở nên ngại nói, thậm chí đôi lúc mất cả động lực học, đó là cảm giác luôn bị người khác bắt lỗi mỗi khi mở miệng.

Tôi nói sai một cấu trúc ngữ pháp, có người lập tức ngắt lời để sửa. Tôi phát âm chưa chuẩn một từ, người đối diện lại nhắc đi nhắc lại cách đọc đúng. Có những lúc tôi chỉ muốn diễn đạt một ý đơn giản, nhưng thay vì tập trung vào nội dung mình nói, người nghe lại chú ý nhiều hơn đến việc tôi dùng từ có chính xác không, chia thì đã đúng chưa, phát âm có giống người bản xứ không.

Tóm lại, nếu nói chưa chính xác, tôi sẽ bị chỉnh sửa ngay lập tức và bị cười cợt.

Dần dần, tôi hình thành tâm lý sợ sai, sợ bị cười, sợ nói ra một câu không hoàn chỉnh. Trong đầu cứ phải kiểm tra ngữ pháp, lựa chọn từ vựng rồi mới dám mở miệng, thành ra cuộc trò chuyện trở nên thiếu tự nhiên.

Mọi chuyện chỉ thay đổi khi tôi chủ động giao tiếp với người nước ngoài. Tôi nhận ra rằng, nhiều người không quá khắt khe với những lỗi sai của người học tiếng Anh như tôi từng nghĩ.

Khi tôi nói chưa rõ, họ thường mỉm cười, hỏi lại hoặc dùng cách diễn đạt khác để xác nhận điều mình vừa nghe. Có lúc tôi dùng sai từ, phát âm không chuẩn, thậm chí nói một câu chưa đúng ngữ pháp, nhưng nếu người đối diện hiểu được ý chính thì cuộc trò chuyện vẫn tiếp tục bình thường.

Sau này, khi có cơ hội làm việc với đối tác đến từ nhiều quốc gia không sử dụng tiếng Anh như tiếng mẹ đẻ, tôi càng nhận thấy điều đó rõ hơn. Người Nhật có cách phát âm riêng, người Hàn có ngữ điệu riêng, người Ấn Độ cũng có giọng tiếng Anh rất đặc trưng đến mức nhiều người than trời.

Có những lúc tôi phải nghe đi nghe lại mới hiểu hết nội dung họ muốn truyền đạt. Ngược lại, họ cũng phải cố gắng làm quen với cách phát âm và cách dùng từ của tôi. Nhưng qua thời gian, khi hai bên đã hiểu cách giao tiếp của nhau, công việc vẫn diễn ra bình thường.

Trong môi trường quốc tế, tiếng Anh thường được sử dụng như một ngôn ngữ chung giữa những người có tiếng mẹ đẻ khác nhau. Không phải ai cũng nói giống người Anh hay người Mỹ, cũng không phải ai cũng có thể phát âm chuẩn như giáo viên ngoại ngữ.

Những cách sử dụng tiếng Anh mang dấu ấn của từng quốc gia, đôi khi được gọi vui là các biến thể như Vietlish, Singlish hay Hinglish, vẫn tồn tại trong đời sống và công việc. Điều quan trọng là người nói và người nghe có thể hiểu nhau, trao đổi thông tin và giải quyết được vấn đề.

Từ trải nghiệm đó, tôi bắt đầu tự hỏi tại sao khi giao tiếp với người nước ngoài, chúng ta có thể kiên nhẫn lắng nghe, cố gắng hiểu ý nhau, nhưng hiếm khi người Việt hỗ trợ nhau mà ngược lại, nhiều người lại dễ dàng soi xét và bắt bẻ từng lỗi nhỏ? Có người nghe một câu tiếng Anh chưa chuẩn đã vội nhận xét người nói kém ngoại ngữ, phát âm sai, dùng từ sai. Thậm chí, có người còn lấy những lỗi ấy làm lý do để chế giễu hoặc đánh giá năng lực của người khác.

Thậm chí chính các giáo viên dạy IELTS lại bốc phốt nhau vì phát âm không chuẩn.

Tôi không cho rằng phát âm, ngữ pháp hay từ vựng không quan trọng. Muốn sử dụng tiếng Anh tốt, chúng ta chắc chắn phải học và rèn luyện những kỹ năng đó. Nếu phát âm sai khiến người nghe hiểu nhầm, dùng từ không đúng làm thay đổi ý nghĩa câu nói, việc được góp ý là cần thiết.

Nhưng góp ý khác với bắt bẻ, sửa lỗi khác với làm người khác mất mặt. Một lời nhắc nhẹ nhàng, đúng lúc có thể giúp người học tiến bộ; ngược lại, thái độ soi xét, cười cợt đôi khi khiến họ không còn muốn nói nữa.

Thử nghĩ xem, ngay cả khi giao tiếp bằng tiếng Việt, liệu có mấy người trong chúng ta luôn nói trôi chảy, phát âm rõ ràng, dùng từ chính xác và diễn đạt mạch lạc trong mọi tình huống? Khi trò chuyện hằng ngày, chúng ta vẫn nói vấp, nói lặp, dùng từ địa phương, đôi khi diễn đạt chưa hết ý. Không ai vì thế mà phải nói như một MC truyền hình mới được xem là giao tiếp tốt.

Vậy tại sao khi chuyển sang tiếng Anh, chúng ta lại đặt ra tiêu chuẩn khắt khe đến mức người nói phải gần như hoàn hảo như người bản xứ mới được công nhận?

Đình Tâm