Hiệp 1: Khán giả cổ vũ Kerry

Cả 2 ứng viên tổng thống Mỹ đều muốn đánh trúng tâm lý những cư tri chưa xác định sẽ bầu cho ai.

Kerry bước vào cuộc khẩu chiến ở thế bất lợi, bị đối thủ Cộng hoà dẫn trước 5-8 điểm trong các cuộc thăm dò dư luận. Ông bị tụt lại không chỉ ở các bang quan trọng như Ohio, Florida, mà cả những bang theo truyền thống là ủng hộ đảng Dân chủ như Michigan, New Jersey và Wisconsin.

Vì vậy, tờ Straits Times nhận xét, nếu không thể hiện tốt trong cuộc tranh luận, thì cơ hội thắng cử của Kerry gần như là không còn. Hơn nữa, bất lợi với ông càng nhiều vì chủ đề cuộc tranh luận mở màn là những vấn đề đối ngoại và an ninh trong nước - hai lĩnh vực được cho là ưu thế của Tổng thống Bush.

Buổi khẩu chiến tay đôi được tổ chức tại ĐH Miami. Bên ngoài, không khí nóng bức và ngột ngạt. Không khí bên trong cũng tương tự. Theo nhật báo của Singapore, nếu Kerry có cảm thấy bị đe doạ, thì ông cũng không thể hiện điều đó ra ngoài.

Người dẫn chương trình Jim Lehrer tuyên bố đồng xu xác định Thượng nghị sĩ Dân chủ được quyền nói trước trong buổi tranh luận kéo dài 90 phút. Được hỏi liệu ông nghĩ có thể làm nước Mỹ an toàn hơn không, ứng viên Dân chủ khẳng định ngay: "Có". Trong một ngày tấn công đẫm máu ở Iraq, Kerry nói rằng cuộc chiến ở đất nước vùng Vịnh là một "đánh giá sai lầm to lớn" của ông Bush. Ứng viên Dân chủ cáo buộc đối thủ đã vội vàng phát động chiến tranh, phớt lờ các đồng minh của Mỹ và không có kế hoạch cho hoà bình. Hệ quả là Mỹ cũng như thế giới bớt an toàn hơn.

Ông Kerry khẳng định có thể làm người Mỹ an toàn hơn những gì ông Bush làm được. "Tôi tin nước Mỹ an toàn nhất và mạnh nhất khi chúng ta lãnh đạo thế giới và lãnh đạo các liên minh mạnh nhất. Bush đã phá huỷ các liên minh của Mỹ trên toàn cầu", Kerry thẳng thắn. Ứng viên Dân chủ thừa nhận đã có vài phát biểu mâu thuẫn về vấn đề Iraq, nhưng việc ông Bush phát động chiến tranh Iraq mà không có nguyên cớ rõ ràng thì còn tồi tệ hơn.

Về phần mình, người đứng đầu Nhà Trắng đáp lại, sau vụ 11/9/2001, nước Mỹ luôn chiến đấu chống khủng bố ở nước ngoài để không phải giải quyết chúng ở trong nước. "Chúng ta có nghĩa vụ đánh bại kẻ thù. Chúng ta có nghĩa vụ bảo vệ con cháu", ông Bush nói.

Thượng nghị sĩ Dân chủ Joe Biden nhận định: "Tổng thống ấp úng. Điều đó chứng tỏ ông có vẻ như ở thế phòng thủ và không thoải mái. Gần như ông không muốn có mặt tại buổi tranh luận".

Khi Kerry cho rằng tổng thống chưa hợp tác đầy đủ với Liên Hợp Quốc, Bush trả lời: "Đây hoàn toàn là một điều vô lý. Tất nhiên, Liên Hợp Quốc đã được mời tham gia". Theo nhà phân tích ngôn ngữ hình thể Patty Wood, cách phản ứng này chứng tỏ Tổng thống Mỹ tức giận. Ông Bush nhắc đi nhắc lại đến 7 lần rằng Kerry từng nói Iraq là "một cuộc chiến sai lầm diễn ra vào thời điểm và địa điểm sai lầm". Ông cũng nói đến 11 lần rằng chống khủng bố ở Iraq là "công việc khó khăn". Đây là cách thể hiện bất thường với một tổng thống thường tự tin và tập trung. Nhà khoa học chính trị ĐH Nam California Marty Kaplan nhận định, ứng viên Cộng hoà trông bối rối, khác hẳn mọi khi.

Ông Bush tỏ rõ ưu thế khi nhấn mạnh cương lĩnh của mình rằng cách tốt nhất để bảo vệ nước Mỹ khỏi những cuộc tấn công khủng bố là ở trên thế tấn công kẻ thù. "Nếu nước Mỹ có bất ổn hay điểm yếu trong thập kỷ này, thì thế giới sẽ trôi giạt tới bi kịch. Điều đó sẽ không xảy ra, chừng nào tôi còn là tổng thống của các bạn", người đứng đầu Nhà Trắng khẳng định.

Sau cuộc khẩu chiến hôm qua, nhiều nhà quan sát cho rằng ông Bush sẽ có tháng tranh cử cuối cùng bận rộn đến phút chót. Biên tập viên CNN David Gergen nhận định Bush vẫn ngồi "chiếu trên", nhưng Kerry đã trở lại cuộc chơi. Charles John, nhà nghiên cứu cao cấp Viện Brookings, cho rằng 2 ứng viên tổng thống đạt tỷ số hoà trong buổi tranh luận, nhưng có thể Kerry có lợi thế hơn. Còn nhà phân tích Stephen Hess, cũng làm việc tại Viện Brookings, thì nhận định, cuộc khẩu chiến củng cố sự hậu thuẫn dành cho ứng viên Dân chủ. Theo Johnathan Siegel, giáo sư luật ĐH George Washington, Kerry đã tạo lực đẩy mới cho đảng Dân chủ.

Tuy nhiên, truyền hình al-Arabiya nhận định, Bush không để thua nhiều, Kerry cũng không thu được nhiều. Lý do là cả 2 ứng viên tổng thống đều không xác định ngày rút quân đội Mỹ khỏi Iraq. Đây là buổi khẩu chiến về chính sách đối ngoại, nhưng lại không động đến cuộc xung đột kéo dài nhất ở khu vực Trung Đông. Cuộc khủng hoảng Israel - Palestine đã bị vấn đề CHDCND Triều Tiên, Iraq và Afghanistan nhấn chìm.

Theo bài xã luận trên tờ Los Angeles Times, ứng viên Dân chủ giành thắng lợi trong cuộc khẩu chiến về chính sách đối ngoại và người Mỹ có thể vẫn chưa xác định đương kim tổng thống có phải là người dọn dẹp "tình trạng lộn xộn" ông gây ra ở Iraq tốt hơn không.

Theo kết quả các cuộc thăm dò dư luận mới nhất, dường như Kerry đã vượt lên dẫn trước. Ông Bush còn 2 cuộc tranh luận nữa để khẳng định vị trí của mình. Tuy nhiên, chủ đề những buổi khẩu chiến này là những vấn đề trong nước, nơi ông dễ tổn thương hơn và dự kiến ứng viên Dân chủ sẽ hoàn thành tốt. Tất nhiên, Kerry cũng phải chạy đua hết sức quyết liệt, để tạo cơ hội mới.

Nguyễn Hạnh (tổng hợp)