Gỡ nút thắt chậm trễ xây dựng bãi đỗ xe ở Hà Nội

Các chuyên gia đề xuất thành phố rà soát quy hoạch, ưu tiên dự án có thể triển khai ngay, đa dạng nguồn vốn và có cơ chế ưu đãi hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư bãi đỗ xe.

Thời gian qua, nhiều vị trí bãi đỗ xe đã được đưa vào quy hoạch nhưng chưa thể triển khai do vướng giải phóng mặt bằng, thủ tục đầu tư, điều chỉnh quy hoạch hoặc thiếu nhà đầu tư. Tình trạng chậm trễ xây dựng bãi đỗ xe khiến phương tiện đỗ tràn lan dưới lòng đường, trên vỉa hè gây cản trở giao thông. Các chuyên gia, doanh nghiệp đã đề xuất nhiều giải pháp để tháo gỡ tình trạng này.

Ưu tiên những bãi đỗ xe có thể triển khai ngay

Theo ông Nguyễn Văn Quyền, Chủ tịch Hiệp hội Vận tải ôtô Việt Nam, giải pháp đầu tiên là rà soát toàn bộ quỹ đất dành cho bãi đỗ xe, phân loại theo khả năng triển khai, như những khu đất đã có mặt bằng sạch, những vị trí đang vướng giải phóng mặt bằng hay chưa hoàn thiện thủ tục pháp lý. Trên cơ sở đó, Hà Nội có thể lập danh mục dự án ưu tiên theo từng giai đoạn, công khai thông tin về diện tích, hiện trạng đất, chỉ tiêu xây dựng, quy mô chỗ đỗ xe.

Ông Quyền cho rằng những khu đất có mặt bằng sạch, nằm gần khu dân cư đông đúc, trung tâm thương mại, bệnh viện, trường học và đầu mối giao thông cần triển khai trước. Những khu vực này nhu cầu đỗ xe lớn, khả năng khai thác cao.

Thực tế Sở Xây dựng Hà Nội mới đây cũng đã rà soát 301 vị trí bãi đỗ xe trong vành đai 3 và đề xuất ba nhóm theo mức độ ưu tiên và khả năng triển khai. Nhóm A gồm 14 bãi đỗ xe có mức độ ưu tiên cao, tập trung tại khu vực nội đô lịch sử, gần bệnh viện, trường học và các nút giao thông. Đây là những khu đất sạch hoặc đất công như vườn hoa, quảng trường, không vướng giải phóng mặt bằng, dự kiến triển khai giai đoạn 2026-2028.

Nhóm B gồm 72 bãi đỗ xe có mức độ ưu tiên trung bình, nằm tại nội thành và khu vực ngoại thành giáp ranh. Những vị trí này còn một số vướng mắc về mặt bằng hoặc cần điều chỉnh quy hoạch chi tiết, dự kiến thực hiện giai đoạn 2028-2032. Nhóm C gồm 217 vị trí có mức độ ưu tiên thấp, chủ yếu nằm xa trung tâm và vướng mắc lớn về giải phóng mặt bằng. Các vị trí này sẽ được rà soát để thực hiện sau năm 2032 hoặc điều chỉnh chức năng nếu không còn khả thi.

Việc phân nhóm giúp thành phố tập trung nguồn lực vào những dự án có thể triển khai trước, thay vì dàn trải vốn cho hàng trăm vị trí như trước.

Đầu tư các bãi đỗ xe bằng ngân sách thành phố

Một trong những nguyên nhân khiến nhiều dự án bãi đỗ xe chưa thể triển khai là nguồn vốn đầu tư lớn, trong khi khả năng thu hồi vốn chậm. Đặc biệt, tại khu vực trung tâm, chi phí giải phóng mặt bằng, xây dựng công trình ngầm rất lớn nên khó thu hút doanh nghiệp tham gia. Thời gian qua, Hà Nội có rất ít dự án bãi đỗ xe được xây dựng bằng vốn ngân sách mà phụ thuộc vào vốn xã hội hóa.

Theo ông Nguyễn Đức Vinh, Phó giám đốc Công ty Khai thác điểm đỗ xe Hà Nội, với bãi đỗ xe có nhu cầu vốn lớn nhưng hiệu quả thương mại thấp, không có doanh nghiệp đầu tư thì thành phố cần tập trung đầu tư bằng ngân sách để đảm bảo đúng quy hoạch, sau đó có thể đấu thầu doanh nghiệp khai thác để thu hồi vốn.

Sở Xây dựng Hà Nội cũng tính đến mô hình đầu tư công kết hợp quản trị tư nhân (O&M). Theo đó, Nhà nước sử dụng ngân sách xây dựng hạ tầng cốt lõi, sau đó tổ chức đấu thầu để doanh nghiệp chuyên nghiệp vận hành theo các tiêu chí hiệu quả cụ thể, như tỷ lệ khai thác, chất lượng dịch vụ, an toàn và doanh thu.

Cùng với đó, cơ quan chuyên ngành đề xuất mô hình BOT với sự tham gia của doanh nghiệp từ khâu thiết kế, xây dựng đến vận hành, khai thác bãi đỗ xe trong 20-30 năm, sau đó chuyển giao cho Nhà nước theo hợp đồng. Hoặc thành phố đầu tư bãi đỗ xe theo mô hình BLT (Xây dựng - Thuê - Chuyển giao) áp dụng khi nhà đầu tư xây dựng công trình, sau đó nhà nước thuê lại để khai thác hoặc quản lý.

Có cơ chế đủ hấp dẫn để huy động nguồn lực xã hội

Bên cạnh việc đa dạng hóa phương thức đầu tư, Hà Nội cần giải quyết bài toán hiệu quả tài chính để doanh nghiệp có động lực tham gia. Theo ông Nguyễn Đức Vinh, thành phố cần có cơ chế ưu đãi như miễn tiền thuê đất trong 5-10 năm, bảo lãnh cho doanh nghiệp vay vốn ưu đãi của các ngân hàng, rút ngắn thủ tục đầu tư để hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện dự án, thậm chí có thể áp dụng chỉ định nhà đầu tư, nhà thầu với các dự án trọng điểm, cấp bách.

Ông Nguyễn Văn Quyền đề nghị với những dự án có chi phí đầu tư lớn như bãi đỗ xe ngầm, cơ quan quản lý cần tính toán thời hạn khai thác đủ dài để nhà đầu tư có thể thu hồi vốn và đạt lợi nhuận hợp lý. Cùng với đó là cho phép chủ đầu tư kinh doanh thương mại bên cạnh phần diện tích trông giữ xe, phù hợp với chi phí đầu tư.

Phía cơ quan tham mưu, Sở Xây dựng cũng đề xuất thành phố xem xét ưu tiên đầu tư 14 bãi đỗ xe giai đoạn 2026-2028, với tổng quy mô 3.714 chỗ đỗ. Các dự án này cần được áp dụng cơ chế, chính sách đặc thù theo Luật Thủ đô và nghị định của Chính phủ. Sở cũng kiến nghị các dự án đầu tư xây dựng bãi đỗ xe theo Luật PPP được áp dụng hình thức lựa chọn nhà đầu tư trong trường hợp đặc biệt.

Ông Lê Trung Hiếu, Phó giám đốc Sở Tài chính Hà Nội, cho rằng thành phố cần xây dựng gói giải pháp tổng thể để tháo gỡ khó khăn từ gốc. Về cơ chế tài chính, thành phố có thể áp dụng mô hình PPP, trong đó Nhà nước chịu trách nhiệm giải phóng mặt bằng, doanh nghiệp đầu tư xây dựng và khai thác.

"Các ưu đãi về thuế, tiền thuê đất và tín dụng cần cụ thể, đủ mạnh để thu hút nhà đầu tư", ông Hiếu nói.

Cùng với đó, thành phố cần nghiên cứu đấu giá đất gắn với các dự án đô thị theo mô hình phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng (TOD), biến bãi đỗ xe thành một phần của bài toán phát triển bất động sản, thay vì chỉ xem đây là công trình hạ tầng độc lập.

Một hướng khác là các dự án cao tầng, trung tâm thương mại xây mới phải thiết kế tầng hầm có khả năng nối thông với công trình liền kề. Khi đó, thành phố có thể hình thành mạng lưới "siêu hầm" liên thông, mở rộng diện tích đỗ xe ngầm mà không cần thêm quỹ đất trên mặt đất, mô hình này đã được nhiều đô thị phát triển áp dụng thành công.

Đoàn Loan