Giới tỷ phú công nghệ Mỹ nếm trái đắng bầu cử giữa kỳ

Nhiều tỷ phú công nghệ vung tiền hậu thuẫn các ứng viên Cộng hòa trong bầu cử giữa kỳ, song điều này giờ đây lại thành gánh nặng với họ.

Tổng thống Donald Trump hồi tháng 9 chủ trì một bữa tiệc trưa tại Nhà Trắng nhằm thảo luận về AI, quy tụ dàn lãnh đạo công nghệ giàu nhất thế giới, từ Jensen Huang của Nvidia, Elon Musk của Tesla và SpaceX đến Mark Zuckerberg của Meta, cùng nhiều tên tuổi khác.

Những tỷ phú này cùng các tập đoàn của họ suốt hai năm qua liên tục rót tiền vào những dự án ưa thích của Tổng thống Trump, trong đó có cả công trình phòng đại tiệc Nhà Trắng. Họ thường xuyên chụp ảnh cùng, khen ngợi và dồn dập tặng quà ông. Amazon thậm chí còn rầm rộ quảng bá một bộ phim về Đệ nhất phu nhân Melania.

Nhưng những hành động đó đã tạo đà cho đảng Dân chủ trong chiến dịch vận động trước bầu cử giữa kỳ. Nắm bắt phong trào phản đối giới công nghệ, từ sóng tẩy chay trung tâm dữ liệu đến nỗi sợ mất việc vì AI, các ứng viên đảng Dân chủ đã thuyết phục cử tri bỏ phiếu cho mình, qua đó giành chiến thắng để nắm quyền kiểm soát lưỡng viện quốc hội Mỹ.

Đảng Dân chủ thậm chí còn "đổi màu" Texas, thành trì của phe Cộng hòa và cũng là trung tâm công nghệ của Mỹ. Cổ phiếu của SpaceX, Nvidia và nhiều hãng công nghệ khác lập tức mất giá sau bầu cử giữa kỳ.

Trong các bài phát biểu mừng thắng lợi, các ứng viên Dân chủ đã biến những gã khổng lồ Thung lũng Silicon thành biểu tượng cho tình trạng bất bình đẳng và tham nhũng. "Người dân đã gửi thông điệp rất rõ đến 'tỷ phú nghìn tỷ' đầu tiên của nhân loại: Texas không phải để bán", thượng nghị sĩ đắc cử James Talarico, người vừa chiến thắng ở Texas, đưa ra lời nhắn nhủ với tỷ phú Elon Musk.

Cú xoay chuyển này đang đẩy loạt tỷ phú công nghệ vào thế mắc kẹt. "Họ không phải lãnh đạo thực sự của Thung lũng Silicon mà chỉ là những kẻ dẫn đường lầm lạc", Reid Hoffman, nhà sáng lập LinkedIn, một trong những nhà tài trợ hàng đầu của đảng Dân chủ, thủ lĩnh cánh tiến bộ trong ngành công nghệ, nói. "Thời kỳ mà MAGA tung hoành ở Thung lũng Silicon coi như chấm dứt".

Đòn giáng cay đắng

Giới lãnh đạo công nghệ bắt đầu ngả sang cánh hữu từ năm 2024, khi Musk cùng hàng loạt tài phiệt tất tay hậu thuẫn chiến dịch tranh cử của ông Trump. Họ liên tục ra vào dinh thự Mar-a-Lago, nắm giữ hàng loạt vị trí quyền lực trong chính quyền.

Nhiều liên minh chính trị mới đại diện cho các nhóm lợi ích ngách như tiền mã hóa cũng tung ra những khoản tiền khổng lồ để thúc đẩy chương trình nghị sự của riêng mình.

Lần này, dòng tiền còn khủng khiếp hơn. Danh sách 20 nhà tài trợ lớn nhất của đảng Cộng hòa cho cuộc bầu cử giữa kỳ năm nay phần lớn là tỷ phú công nghệ.

Fairshake, nhóm vận động tiền mã hóa được nhà đầu tư mạo hiểm Marc Andreessen chống lưng, đã tung ra hàng chục triệu USD với mục tiêu hạ bệ Sherrod Brown, ứng viên Dân chủ chạy đua vào ghế Thượng viện bang Ohio.

Musk cũng bơm hơn 474 triệu USD vào các siêu ủy ban hành động chính trị của phe Cộng hòa, trong đó có hơn 200 triệu USD tiếp sức cho Ken Paxton, ứng viên Thượng viện đảng Cộng hòa tại Texas. Một tỷ phú khác được Musk công khai hậu thuẫn cũng nhảy vào cuộc đua giành ghế thống đốc Ohio.

Nhưng cuối cùng, cả ba cú đặt cược đều thất bại. Elon Musk đã âm thầm xóa bài đăng kêu gọi "Bầu cho đảng Cộng hòa" sau chiến thắng của phe Dân chủ. Trước khi bị xóa, bài đăng này đã nhận được 11,9 triệu lượt xem và 307.000 lượt thích.

Rohan Patel, cựu phó chủ tịch Tesla hiện hoạt động cho phe Dân chủ, mô tả kết quả này là "đòn giáng cay đắng với thứ chính trị độc hại của Musk".

Neil Malhotra, giáo sư kinh tế chính trị tại Trường Kinh doanh Stanford, cho rằng trong hai năm đầu nhiệm kỳ của ông Trump, giới lãnh đạo công nghệ phần lớn chỉ hành động để tự bảo vệ mình. "Họ thừa hiểu rằng khi một Tổng thống sẵn sàng dùng quyền lực nhà nước để can thiệp vào nền kinh tế, việc giữ mối quan hệ êm đẹp với chính quyền rõ ràng là nước đi khôn ngoan", ông phân tích.

Nhưng giờ đây họ có thể phải trả giá cho lựa chọn đó. Nguy cơ đảng Dân chủ tiến hành các cuộc điều tra sâu rộng với giới tỷ phú công nghệ đang lớn hơn bao giờ hết, khi họ nắm các ủy ban giám sát của quốc hội.

"Phải trồng thêm vài khu rừng nữa mới đủ gỗ làm giấy in trát triệu tập mà chúng tôi sắp tung ra", thượng nghị sĩ Dân chủ Edward J. Markey đăng tải thông điệp thách thức trên mạng xã hội hôm 3/11, sau khi kết quả bầu cử giữa kỳ ngã ngũ.

Làn sóng chỉ trích giới tỷ phú công nghệ được thể hiện rõ trong phát biểu của các ứng viên Dân chủ giành chiến thắng. Talarico đã so sánh mình với "anh chàng David đã đánh bại người khổng lồ Goliath" khi nói về chiến thắng trước đối thủ được Elon Musk chi hàng trăm triệu USD hỗ trợ.

"Chúng ta vừa phát đi cảnh báo đanh thép tới từng nhà tài trợ tỷ phú", ông tuyên bố, chĩa mũi nhọn công kích vào "những kẻ nắm giữ thuật toán mạng xã hội, thâu tóm các mạng truyền hình cáp và mua chuộc giới chính khách". Cuộc bầu cử tại Texas, theo ông, chính là lá phiếu trưng cầu dân ý giáng thẳng vào quyền lực của giới tỷ phú công nghệ.

Roy Cooper, ứng viên Dân chủ vừa giành ghế Thượng viện Bắc Carolina, khẳng định "chúng ta đã gửi thông điệp dứt khoát tới Washington rằng người dân luôn quan trọng hơn giới tỷ phú hay những tay chơi hậu trường".

Ứng viên Dân chủ Abdul El-Sayed, người vừa chiến thắng cuộc đua Thượng viện tại Michigan, tuyên bố sẽ "tuyên chiến với các tập đoàn, giới tỷ phú cùng các nhóm lợi ích đặc quyền", những bên mà ông cáo buộc đã "thao túng hệ thống để trục lợi trên lưng người dân quá lâu".

Thượng nghị sĩ Dân chủ Jon Ossoff, người vừa tái đắc cử tại Georgia, cũng thẳng thừng chỉ trích "những gã khổng lồ Thung lũng Silicon" khi "vừa tự đào hầm trú ẩn cho bản thân, vừa đe dọa rằng AI do chính họ tạo ra có thể khiến nhân loại diệt vong".

Đêm 3/11, khi kết quả kiểm phiếu dồn dập đổ về, nhóm dẫn chương trình podcast công nghệ "All-In", vốn là các nhà đầu tư công nghệ, đã không giấu nổi nỗi ngỡ ngàng và thất vọng trong buổi phát trực tiếp của mình.

Tại Texas, Thống đốc Cộng hòa Greg Abbott, từng được kỳ vọng sẽ tái đắc cử nhiệm kỳ thứ 4 nhờ nguồn tiền tài trợ hùng hậu từ giới công nghệ, đã thất bại trước đối thủ Dân chủ Gina Hinojosa. Điều này khiến giới lãnh đạo công nghệ bị sốc, vì họ trước đó đinh ninh rằng ông sẽ thắng và sẽ khởi động lại các dự án xây dựng trung tâm dữ liệu ở Texas.

Theo hãng nghiên cứu SemiAnalysis, bang Texas vốn nổi tiếng thân thiện với giới kinh doanh công nghệ và hiện là thị trường lớn thứ hai về các dự án trung tâm dữ liệu, chiếm khoảng 30% công suất dự kiến toàn quốc vào năm 2028.

Việc bà Hinojosa được bầu làm Thống đốc Texas trở thành một đòn giáng nặng nề khác đối với các lãnh đạo ngành AI. Sau khi đắc cử, bà tuyên bố sẽ duy trì sắc lệnh dừng phát triển trung tâm dữ liệu cho tới khi bang ban hành xong khung pháp lý quản lý chúng, khiến hàng loạt dự án có nguy cơ bị đóng băng.

Chamath Palihapitiya, một trong những người dẫn chương trình "All-In", lập tức cảnh báo việc đóng băng các trung tâm dữ liệu sẽ giáng đòn mạnh vào cổ phiếu AI và xa hơn là nguy cơ kéo lui cả nền kinh tế Mỹ.

Ông nhấn mạnh việc tước đi nguồn công suất tính toán từ các trung tâm dữ liệu mới chính là "con đường nhanh nhất để giẫm nát thị trường".

Về phần mình, Musk, người đã chi 5 triệu USD vào chiến dịch của Abbott, chỉ viết một dòng ngắn ngủi trên mạng xã hội sau khi kết quả được công bố: "Giờ thì các trung tâm dữ liệu ngoài không gian nghe chừng lại có vẻ hấp dẫn đấy chứ".

Vũ Hoàng (Theo Reuters, AFP, AP)