Giáo sư ung bướu Anh chỉ ra lý do ung thư ngày càng trẻ hóa
GS Charles Swanton, Giám đốc lâm sàng Viện Francis Crick nhận định phản ứng viêm mạn tính từ môi trường sống kết hợp thói quen ăn uống đang kích hoạt các đột biến gen có sẵn, khiến tỷ lệ ung thư ở người trẻ tăng.
Số liệu từ Quỹ Nghiên cứu Ung thư Thế giới ghi nhận 7 loại ung thư gia tăng ở nhóm 20-49 tuổi tại Anh gồm ung thư tuyến tiền liệt, đại trực tràng, thận, nội mạc tử cung, vú, tụy và gan. Số ca ung thư tuyến tiền liệt ở người dưới 50 tuổi tăng gần bốn lần từ năm 2001. Số ca mắc ung thư đại tràng, thận và nội mạc tử cung tăng hơn gấp đôi.
Tại Việt Nam, các bệnh viện ung bướu ghi nhận xu hướng trẻ hóa rõ nét ở ung thư đại trực tràng và ung thư vú, với nhiều bệnh nhân được chẩn đoán dưới 40, thậm chí dưới 30 tuổi. Độ tuổi mắc ung thư vú phổ biến của phụ nữ Việt Nam dao động ở nhóm 40–50 tuổi, trẻ hơn khoảng một thập kỷ so với các quốc gia phương Tây.
Thống kê của Tổ chức Ung thư Thế giới (Globacan 2020), mỗi năm Việt Nam ghi nhận thêm hơn 17.000 người ung thư dạ dày, 14.000 người ung thư đại tràng, 3.200 người ung thư thực quản. Số ca ung thư phát hiện sớm rất ít, đa phần phát hiện muộn. Ở nhóm người dưới 40 tuổi, tỷ lệ mắc ung thư đại tràng gần 30%, thường xuất phát từ các tổn thương polyp và u tuyến.
Giáo sư Charles Swanton. Ảnh: Francis Crick Institute
Giáo sư Swanton cho biết cách đây 20 năm, khi làm bác sĩ nội trú tại Bệnh viện Royal Marsden, hồ sơ 5 năm của bệnh viện chỉ có chưa đầy 50 ca ung thư đại trực tràng dưới 50 tuổi. Hiện tại, các cuộc hội chẩn di truyền do ông chủ trì ghi nhận từ 1-3 ca bệnh ở nhóm tuổi này mỗi tuần. Tuy nhiên, chuyên gia nhấn mạnh ung thư khởi phát sớm vẫn chiếm tỷ lệ nhỏ trong cộng đồng, tăng từ 4 lên 8 ca trên 100.000 dân, thấp hơn nhiều so với tỷ lệ 300 ca trên 100.000 dân ở bệnh ung thư phổi do thuốc lá tại nhóm cao tuổi.
Nguyên nhân gia tăng bắt nguồn từ nhiều yếu tố kết hợp. Năng lực chẩn đoán cải thiện giúp phát hiện thêm nhiều người bệnh thông qua các xét nghiệm tầm soát sớm như xét nghiệm kháng nguyên đặc hiệu tuyến tiền liệt (PSA). Yếu tố sinh học cũng đóng vai trò rõ nét. Phụ nữ dậy thì sớm hơn do chế độ thừa dinh dưỡng, kết hợp xu hướng sinh muộn hoặc sinh ít con, làm gia tăng nguy cơ ung thư vú.
Đáng chú ý, cơ chế viêm mạn tính đang làm thay đổi cách giới khoa học nhìn nhận về nguồn gốc khối u. Nhiều năm trước, ngành y xem ung thư là căn bệnh xuất phát từ một tế bào tích lũy đột biến gen đơn lẻ. Các phân tích mô học gần đây chứng minh hàng tỷ tế bào ở người 60 tuổi khỏe mạnh vốn chứa đầy đột biến gây hại nhưng không chuyển thành u ác tính. Nghiên cứu năm 2023 trên tạp chí Nature chỉ ra khói bụi ô nhiễm kích hoạt phản ứng viêm tại mô phổi, thúc đẩy các tế bào mang sẵn đột biến chuyển dạng thành khối u. Tình trạng béo phì, hút thuốc lá và lạm dụng rượu bia cũng tạo ra các ổ viêm mạn tính kéo dài khắp cơ thể.
Chế độ ăn nhiều thực phẩm siêu chế biến và hệ vi sinh đường ruột tạo thêm gánh nặng cho hệ tiêu hóa người trẻ. Nghiên cứu năm 2025 trên Nature phân tích gần 1.000 bộ gen ung thư đại trực tràng, phát hiện dấu ấn tổn thương ADN do độc tố colibactin của vi khuẩn E. coli xuất hiện ở nhóm dưới 40 tuổi cao gấp ba lần so với nhóm trên 70 tuổi. Cùng năm, khảo sát trên 29.000 phụ nữ cho thấy nhóm tiêu thụ nhiều đồ ăn siêu chế biến có nguy cơ xuất hiện u tuyến tiền ung thư đại trực tràng cao hơn 45% so với nhóm ăn ít nhất.
Đội ngũ của Giáo sư Swanton tại Đại học College London và Đại học Oxford đang phát triển vaccine dự phòng ung thư phổi LungVax, đồng thời tìm kiếm thuốc ức chế con đường viêm nhằm ngăn khối u hình thành.
Để giảm thiểu rủi ro, chuyên gia khuyến cáo người dân loại bỏ thuốc lá điếu lẫn thuốc lá điện tử, bởi khói thuốc gây tổn hại mạch máu và ADN vượt xa tác hại của thịt đỏ hay ô nhiễm môi trường. Mỗi người cần hạn chế rượu bia, ưu tiên rau xanh, cắt giảm chất béo cùng tinh bột tinh chế, duy trì vận động thể chất thường xuyên và kiểm soát cân nặng để ngăn các phản ứng viêm âm thầm bên trong cơ thể.
Bình Minh (Theo The Telegraph)