Eo biển Đài Loan có dậy sóng?
Việc cơ quan lập pháp của Đài Loan thông qua luật trưng cầu dân ý được đánh giá là sự kiện lớn ngang với quyết định bầu cử tổng thống trực tiếp năm 1994. Nó sẽ làm thay đổi hoàn toàn quan hệ giữa hòn đảo với đại lục, nhưng thay đổi theo chiều hướng nào là chuyện đang gây tranh cãi.
Tầm quan trọng của luật này đã được tất cả các bên liên quan làm thấp xuống, kể cả trước và sau khi nó được thông qua. Trong chính giới Đài Loan, những người thực sự chiến thắng thì cư xử như những em bé được trao nhầm quà, trong khi các chính đảng vốn có hơn một thập kỷ phản đối dự luật lại ca ngợi đó là chiến thắng vĩ đại.
Thậm chí việc thông qua văn bản cũng gây ngạc nhiên. Lịch trình đưa dự luật vào tối thứ năm đã lên sẵn, nhưng không mấy ai tin nó sẽ "đầu xuôi đuôi lọt". Và sáng thứ sáu, người dân Đài Loan thức dậy với tin về luật trưng cầu dân ý về độc lập, mà hầu như không biết mình sẽ làm gì với nó.
Ý tưởng về luật trưng cầu đã xuất hiện ở Đài Loan từ hơn 10 năm, được sự ủng hộ của đảng Dân chủ cấp tiến (DPP), và bị Quốc dân đảng (KMT) phản đối. Hiến pháp Đài Loan cho phép trưng cầu, nhưng vấn đề là chưa có điều luật nào quy định khi nào thì hoạt động đó được phép tiến hành.
Luật "trưng cầu dân ý phòng vệ" cho phép người đứng đầu chính quyền tổ chức lấy ý kiến người dân về chủ quyền nếu Đài Loan đứng trước nguy cơ Trung Hoa đại lục tấn công. Trong quá trình tranh luận, một số nghị sĩ bình luận rằng nếu nguy cơ đó đến gần, hoặc thực sự xảy ra, cái mà người dân trên hòn đảo tìm kiếm là hầm trú ẩn chứ không phải phiếu trưng cầu. Tuy nhiên, ông Trần Thuỷ Biển cho đến nay vẫn chưa chính thức tuyên bố rằng việc đại lục tăng cường sức mạnh tên lửa bên bờ eo biển có phải là "mối nguy cận kề" để ông tổ chức trưng cầu hay không, mặc dù ông cam kết sẽ làm đồng thời với cuộc bầu cử tổng thống.
Tuy nhiên, kế hoạch đó sẽ chỉ là kế hoạch. Người Đài Loan có lẽ từng mong muốn một luật trưng cầu dân ý, nhưng không phải trưng cầu về độc lập, nếu điều đó khiến Trung Quốc tức giận và gây hại tới quan hệ qua eo biển. Đa số người dân hòn đảo muốn duy trì tình thế hiện nay, họ không muốn tái thống nhất ngay với đại lục, nhưng cũng không thích sa vào nguy cơ chiến tranh. Họ biết rằng nếu Trung Quốc phát động tấn công, Đài Loan có thể dựa vào sức mạnh của Mỹ, nhưng điều đó sẽ không được đảm bảo nếu chính Đài Loan là "kẻ gây chuyện". Thêm nữa, cũng khó mà coi lời hứa của ông Trần không phải là một thủ thuật chính trị.
Một số thành viên Quốc Dân đảng (đối lập) cho hay câu hỏi trong cuộc trưng cầu dân ý giả định đại loại là "Đài Loan có phải là một phần của Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa không?" hoặc "Bạn có ủng hộ việc coi 'một đất nước, hai chế độ' là nguyên tắc cơ bản để thảo luận với đại lục hay không?". Dù kết quả, với đa số câu trả lời là 'Không', sẽ cho Trung Quốc hiểu được một thực tế không vui, nó cũng chả gây hại gì ghê gớm với Bắc Kinh.
Trong hai tuần qua, Bắc Kinh liên tục tăng mức căng thẳng trong những tuyên bố về Đài Loan, và khẳng định sẽ có chiến tranh nếu hòn đảo tuyên bố độc lập. Chính phủ Trung Quốc "quan ngại sâu sắc" trước việc luật trưng cầu được thông qua.
Nhưng nếu nhìn nhận những tuyên bố này một cách kỹ lưỡng, thì thực ra chính sự ra đời của luật về trưng cầu dân ý lại là một dấu hiệu tốt cho việc cải thiện quan hệ đôi bên. Những nhà lãnh đạo ở Bắc Kinh thừa tinh khôn để nhận ra rằng luật trưng cầu không đả động trực tiếp đến độc lập, và cũng khó mà tin rằng người Đài Loan sẽ bỏ phiếu để đòi có sự công nhận độc lập về mặt pháp lý. Tuy nhiên, trưng cầu dân ý sẽ khiến con đường tái thống nhất dài thêm và khó khăn thêm, bởi nó đặt đại lục vào thế phải sử dụng củ cà rốt thay cho cây gậy. Một khi Trung Quốc nhận ra rằng tăng cường sức mạnh tên lửa nhắm tới Đài Loan không phải là phương cách chiếm lấy trái tim và khối óc cư dân hòn đảo, băng giá ở eo biển có thể tan. Có gì lý tưởng hơn là chính người Đài Loan bỏ phiếu ủng hộ tái thống nhất trong hoà bình?
T. Huyền (theo Asia Times)