Cuộc chiến đánh thuế tỷ phú ở California

MỹÝ tưởng đánh thuế 5% tài sản của các tỷ phú để bù đắp ngân sách y tế vấp phải nhiều phản đối và gây tranh cãi gay gắt ở California.

Tháng 7 năm ngoái, Tổng thống Mỹ Donald Trump ký ban hành "Đạo luật to đẹp" (OBBBA), dự kiến cắt giảm hơn 1.000 tỷ USD chi tiêu liên bang cho y tế trên toàn nước Mỹ trong vòng một thập kỷ, phần lớn tập trung vào chương trình Medicaid.

Medicaid, chương trình bảo hiểm y tế dành cho người thu nhập thấp, chi trả cho hơn 1/3 dân số California. Để bù đắp khoản ngân sách bị chính quyền liên bang cắt giảm, nghiệp đoàn nhân viên y tế California SEIU-UHW đề xuất thu thuế một lần ở mức 5% đối với tài sản ròng của những người có tài sản từ 1 tỷ USD trở lên vào cuối năm 2026.

Thuế áp dụng với cổ phiếu, trái phiếu, cổ phần, tài sản trí tuệ và tác phẩm nghệ thuật, nhưng không đánh vào thu nhập hay bất động sản. Theo cách tính này, người sở hữu tài sản trị giá 10 tỷ USD sẽ phải nộp 500 triệu USD.

Nếu sáng kiến được thông qua, mức thuế này được kỳ vọng giúp California thu về khoảng 100 tỷ USD từ 200-300 tỷ phú tại bang này. Họ cho rằng khoản thu này là cần thiết để ngăn nguy cơ bệnh viện phải đóng cửa, hàng triệu người dân mất bảo hiểm y tế và chi phí bảo hiểm tăng vọt.

Dave Regan, chủ tịch nghiệp đoàn, cho biết trong số các phương án được khảo sát, đề xuất đánh thuế này nhận được nhiều sự ủng hộ nhất, đồng thời được xem là phương án đơn giản nhất.

Nhưng đề xuất này đã châm ngòi cho làn sóng phản đối từ giới tinh hoa công nghệ và các tỷ phú, khiến nó không dễ thực thi ngay cả tại bang có khuynh hướng ủng hộ đảng Dân chủ mạnh mẽ nhất nước Mỹ.

Được đồng sáng lập Google Sergey Brin hậu thuẫn, hai sáng kiến khác cũng được đưa ra bỏ phiếu nhằm ngăn thuế tài sản, trong đó một đề xuất cấm California đánh thuế tài sản.

Ngày 3/11, cử tri California sẽ bỏ phiếu quyết định có đánh thuế tài sản của các tỷ phú hay không. Nếu được thông qua, đây sẽ là sắc thuế đầu tiên thuộc loại này tại Mỹ. Các cuộc thăm dò độc lập gần đây cho thấy tỷ lệ ủng hộ nhỉnh hơn phản đối, song vẫn còn nhiều cử tri chưa đưa ra quyết định.

Nhiều người thuộc giới siêu giàu lo ngại đề xuất này sẽ được thông qua. "Ai mà chẳng muốn đánh thuế các tỷ phú?", nhà đầu tư công nghệ David Friedberg nói trên podcast nổi tiếng All In ở Thung lũng Silicon.

Các tỷ phú ở Thung lũng Silicon đã bàn bạc qua ứng dụng Signal về việc rời California hay ở lại chống đề xuất đánh thuế. Một số văn phòng quản lý tài sản gia đình đã quyết định thuê chuyên gia tư vấn chính trị.

Mark Zuckerberg, CEO của Meta, cũng từng cân nhắc rời California. Theo WSJ, hội đồng quản trị Meta đã đàm phán các điều khoản chia tách cổ phiếu nhằm giúp ông trang trải khoản thuế có thể phải nộp và tiếp tục sống tại bang này.

Những rạn nứt xuất hiện vì thuế tỷ phú

Đề xuất đánh thuế cũng vấp phản đối từ chính lãnh đạo bang. Một trong những mối lo ngại lớn nhất là sắc thuế có thể khiến giới nhà giàu rời khỏi bang, về lâu dài làm thất thu đáng kể nguồn thu ngân sách.

Thống đốc Gavin Newsom cho rằng biện pháp này có thể làm suy giảm sức cạnh tranh của California. Ông cho rằng nên áp dụng thuế tài sản trên phạm vi toàn quốc thay vì chỉ ở California.

Xavier Becerra, ứng viên đảng Dân chủ trong cuộc đua kế nhiệm ông Newsom, cũng phản đối đề xuất đánh thuế tài sản của các tỷ phú.

Tuy nhiên, cơ quan đại diện của đảng Dân chủ tại California đã chính thức ủng hộ đề xuất này sau cuộc bỏ phiếu hồi tháng 8. Một số chính trị gia theo đường lối cấp tiến cũng tán thành, trong đó có nghị sĩ Ro Khanna, đại diện cho khu vực Thung lũng Silicon.

Đề xuất thuế tỷ phú khiến quan hệ giữa Thống đốc Newsom và các công đoàn, vốn là đồng minh lâu năm của ông, trở nên căng thẳng.

Hồi tháng 12/2025, ông Newsom công khai xem nhẹ mức độ ủng hộ dành cho sáng kiến. Lorena Gonzalez, chủ tịch Liên đoàn Công đoàn California, sau đó gọi điện cho chánh văn phòng Thống đốc và nhấn mạnh rằng ông Newsom không đại diện cho các công đoàn.

Theo Dave Regan, chủ tịch SEIU-UHW, Thống đốc Newsom đã gặp ông trước lễ Giáng sinh và thừa nhận chưa có giải pháp bù đắp khoản ngân sách Medicaid mà California có thể mất, ước tính 25 tỷ USD mỗi năm. Tuy nhiên, thống đốc vẫn đề nghị nghiệp đoàn rút sáng kiến đánh thuế tỷ phú.

Dù sau đó nghiệp đoàn đưa ra phương án thay thế với mức thuế 2%, Thống đốc vẫn bác bỏ.

"Gavin muốn thu hút nguồn tiền quyên góp cho chiến dịch bầu cử tổng thống của mình", Regan nói, ám chỉ rằng Thống đốc muốn duy trì sự ủng hộ từ các nhà tài trợ giàu có nếu ông ra tranh cử tổng thống.

Hồi tháng 6, trước một sự kiện của Y Combinator, ông Newsom nói với một nhóm nhỏ rằng đang tìm cách tập hợp các tổ chức thân đảng Dân chủ để phản đối thuế tài sản, cô lập công đoàn ngành y tế và gây sức ép buộc tổ chức này từ bỏ đề xuất, theo những nguồn tin am hiểu nói với WSJ.

Hai sáng kiến đối lập được giới tỷ phú hậu thuẫn khiến SEIU-UHW phải tăng thù lao cho người thu thập chữ ký, làm ngân sách vận động của nghiệp đoàn cạn dần. Dù vậy, tổ chức này vẫn thu thập đủ 875.000 chữ ký cần thiết để đưa đề xuất ra bỏ phiếu vào tháng 11.

Bất đồng cũng xuất hiện trong nội bộ phong trào. Các công đoàn giáo viên lo ngại phần lớn nguồn thu thuế tỷ phú sẽ được chuyển vào quỹ y tế riêng thay vì ngân sách chung của bang.

Một số công đoàn lớn cũng lo ngại thuế tỷ phú có thể ảnh hưởng đến một đề xuất riêng nhằm duy trì vĩnh viễn thuế thu nhập đối với người có thu nhập cao để tài trợ cho giáo dục, vốn được Hiệp hội Giáo viên California (CTA) ủng hộ.

Tháng trước, Julie Van Winkle, lãnh đạo cấp cao của Công đoàn Giáo viên Los Angeles (UTLA), đã dẫn dắt công đoàn này đi ngược lập trường của tổ chức cấp trên là CTA, bỏ phiếu ủng hộ đề xuất đánh thuế tỷ phú.

"Tôi không muốn học sinh của mình mất quyền tiếp cận dịch vụ y tế. Tôi cảm thấy đó là trách nhiệm của mình", Winkle nói.

Lập trường giữa các công đoàn cùng ngành cũng trái ngược. Công đoàn xây dựng tại San Diego ủng hộ thuế tỷ phú, trong khi tổ chức cấp bang phản đối vì lo giới nhà giàu rời California, khiến nguồn thu ngân sách và các dự án tạo việc làm suy giảm.

Dustin Corcoran, giám đốc điều hành của Hiệp hội Y khoa California đại diện cho 50.000 bác sĩ, cho rằng dự thảo thuế tỷ phú là "một trong những biện pháp tồi tệ nhất mà tôi nghĩ mình từng đọc". Corcoran chỉ trích việc thu thuế chỉ một lần và thiếu các cơ chế kiểm soát chặt chẽ đối với việc sử dụng nguồn tiền này.

"Dù kết quả thế nào, kế hoạch đánh thuế này cũng đã trở thành một mớ hỗn độn", Katie Porter, cựu nghị sĩ theo đường lối cấp tiến của đảng Dân chủ tại quận Cam và là người phản đối đề xuất, nhận định.

Thanh Tâm (Theo WSJ, AFP, Reuters)