Cẩn trọng những món ăn có độc gây chết người

Món ăn với nấm rừng, cá nóc, củ ấu tàu hay con so biển chứa độc tố gây chết người nhưng nhiều người không biết, cần tuyệt đối cẩn trọng.

Nhiều người có thói quen hái nấm mọc tự nhiên trong rừng, trên đồi hoặc ven đường về chế biến thành món ăn vì thấy hình dáng, màu sắc giống các loại nấm quen thuộc. Tuy nhiên, không ít loài nấm độc có hình thức rất giống nấm ăn được, khó phân biệt bằng mắt thường. Đáng lo ngại, độc tố trong một số loại nấm không bị phá hủy khi đun nấu, có thể gây tổn thương gan nghiêm trọng, suy gan cấp và tử vong.

Bác sĩ Hoàng Công Tình, Trưởng khoa Hồi sức tích cực - Chống độc, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Hòa Bình, cho biết 2 loại nấm phổ biến tại Việt Nam, cực độc, biểu hiện ngộ độc muộn, tỷ lệ tử vong cao là nấm độc tán trắng và nấm độc trắng hình nón. Nấm độc tán trắng chứa độc tố chính là amatoxin, không mất khi đun sôi hoặc sấy khô, gây phá hủy tế bào, đặc biệt là tế bào gan dẫn đến suy gan cấp. Triệu chứng đầu tiên sau ăn nấm xuất hiện muộn (6-40 giờ), trung bình khoảng 10-12 giờ với biểu hiện buồn nôn, đau bụng, nôn, tiêu chảy. Nạn nhân xuất hiện suy gan, suy thận (vàng da, tiểu nhiều, tiểu ít, hôn mê) và tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời.

Nấm độc trắng hình nón trông gần giống nấm độc tán trắng. Khi trưởng thành, mũ nấm thường khum hình nón với đường kính khoảng 4-10 cm. Loại nấm này cũng chứa độc tố amatoxin, triệu chứng xuất hiện muộn, dễ gây tử vong nếu không được phát hiện kịp.

Món cá nóc

Bác sĩ Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc, cho biết ngộ độc cá nóc là một trong những loại ngộ độc thực phẩm nguy hiểm nhất, có tỷ lệ tử vong cao. Cá nóc chứa độc tố thần kinh cực mạnh mang tên tetrodotoxin, mạnh gấp 275 lần xyanua. Chỉ cần 0,5 mg độc tố này cũng đủ gây tử vong cho người trưởng thành. Độc tố tập trung nhiều ở các nội tạng và da cá, tuy nhiên, thịt cá cũng chứa độc. Đặc biệt, tetrodotoxin không bị phân hủy bởi nhiệt độ khi nấu chín.

Khi đi vào cơ thể, tetrodotoxin tác động trực tiếp lên hệ thần kinh và tim mạch. Bệnh nhân có thể bị tê bì quanh môi, lưỡi, mặt, sau đó là tê liệt các cơ trên toàn cơ thể. Các triệu chứng khác bao gồm loạn nhịp tim, tụt huyết áp, co giật và hôn mê. Nạn nhân thường tử vong nhanh chóng do liệt cơ hô hấp và ngừng thở. Hiện y học chưa có thuốc giải độc đặc hiệu cho tetrodotoxin. Biện pháp duy nhất là cấp cứu hỗ trợ hô hấp và tuần hoàn kịp thời.

Món ăn với so biển

Con so biển có hình dáng rất giống con sam nên dễ bị nhầm lẫn. Tuy nhiên, con sam có thể ăn được, còn con so không ăn được vì chứa độc tố tetrodotoxin - là chất cực độc với hệ thần kinh, tập trung nhiều ở trứng, gan và ruột con so. Vào mùa sinh sản, độc tố này có nồng độ càng cao, không bị phá hủy bởi nhiệt độ. Vì vậy, dù chế biến so bằng cách luộc, hấp, nướng, xào thì độc lực vẫn giữ nguyên. Người khỏe mạnh chỉ cần ăn một lượng rất nhỏ cũng có thể gây ngộ độc, dẫn đến tử vong nếu không cấp cứu, xử trí kịp thời.

Tetrodotoxin hấp thu nhanh qua đường tiêu hóa. Do đó các biểu hiện ngộ độc xuất hiện rất nhanh sau khi ăn (thường 10-45 phút, có thể tới sớm chỉ sau ăn 5 phút), bao gồm tê bì quanh miệng, có thể lan rộng ra chân tay, buồn nôn, tăng tiết nước bọt, tiêu chảy, yếu tay chân - đi lại khó, khó nói, khó thở. Nặng hơn, độc có thể dẫn đến liệt cơ hô hấp, khó thở, tụt huyết áp, hôn mê, tử vong.

Hiện không có thuốc giải độc đặc hiệu. Người ngộ độc do ăn so biển với các triệu chứng nôn mửa, tê môi, miệng, chân, tay, lơ mơ, trạng thái thần kinh li bì, toàn thân biểu hiện mệt mỏi... nên nhanh chóng đến cơ sở y tế gần nhất để sơ cấp cứu kịp thời. Các bác sĩ khuyến cáo tuyệt đối không được ăn so biển, kể cả trứng và thịt.

Củ ấu tàu

Các bác sĩ Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cho biết củ ấu tầu còn có tên khác là ấu tẩu, ô đầu, phụ tử – thường mọc ở vùng núi cao phía Bắc và các tỉnh miền núi Trung Quốc. Độc chất chính trong củ ấu tầu là aconitin - một alcaloid cực độc có thể gây rối loạn dẫn truyền tim, làm nhịp chậm, ngoại tâm thu thất, co giật, mất ý thức, tử vong nhanh chóng.

Trong Đông y, vị thuốc này chỉ được dùng sau khi đã qua chế biến kỹ (phụ tử chế) với liều rất nhỏ để xoa bóp hoặc điều trị ngoại trú có kiểm soát. Ngược lại, củ tươi, củ sống chứa hàm lượng độc chất rất cao - chỉ khoảng 2 mg aconitin đã có thể gây rối loạn nhịp tim và 5 mg có thể gây tử vong, tương đương với chỉ vài củ nhỏ.

Người dân thường sử dụng củ ấu tàu để ngâm rượu, chế biến thức ăn song không biết cách loại bỏ độc tố. Khi bị ngộ độc, nạn nhân xuất hiện các triệu chứng nôn, buồn nôn, tê môi, lưỡi, tay, chân hoặc toàn thân, cảm giác tức ngực, khó thở, loạn nhịp tim. Nặng hơn, nạn nhân co giật, suy hô hấp, thậm chí ngừng tim, tử vong.

Thúy Quỳnh