Các gói kích cầu cần rà soát lại

Trong phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội hôm nay, lần đầu tiên các cơ quan Chính phủ có báo cáo đánh giá tình hình quản lý, sử dụng gói kích cầu đầu tư và tiêu dùng. Theo tổng hợp của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, quy mô của các gói kích cầu đến nay ước khoảng 143.000 tỷ đồng, tương đương 8 tỷ USD, chưa kể phần bảo lãnh tín dụng (17.000 tỷ đồng). Trong số này, có cả những khoản sử dụng cho năm nay và một số khoản chi cho năm tới.

Chiếm một tỷ lệ đáng kể trong tổng gói kích cầu là các khoản ứng trước ngân sách Nhà nước để thực hiện một số dự án cấp bách, tổng mức chi lên đến 37.200 tỷ đồng. Phần vốn đầu tư kế hoạch năm 2008 chuyển sang dùng trong năm nay cũng khá lớn, 30.200 tỷ đồng. Chính phủ cũng đã quyết định dùng 17.000 tỷ đồng từ nguồn dự trữ ngoại tệ để cấp bù lãi suất cho doanh nghiệp vay vốn ngân hàng. Phần miễn, giảm thuế cho doanh nghiệp và người dân ngốn 28.000 đồng từ ngân sách. Ngoài ra, Chính phủ cũng tăng thêm dư nợ bảo lãnh tín dụng cho doanh nghiệp vừa và nhỏ, khoảng 17.000 tỷ đồng, nhằm hỗ trợ tốt hơn cho các doanh nghiệp hỗ trợ vốn vay.

Theo đánh giá của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, việc thực hiện các chính sách kích cầu đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Nền kinh tế vẫn tăng trưởng 3,1% trong quý I và là một trong 12 nước trên thế giới không bị tăng trưởng âm. Các lĩnh vực sản xuất sau khi giảm sâu trong tháng 1, đã bắt đầu phục hồi và tăng trưởng trở lại trong 3 tháng tiếp theo. Kim ngạch xuất khẩu 4 tháng đầu năm tương đương cùng kỳ năm trước, trong khi kim ngạch nhập khẩu giảm 41%.

Các cân đối và chỉ số kinh tế vĩ mô, như thu chi ngân sách, tiền tệ, tín dụng, cán cân thanh toán quốc tế ổn định. Chỉ số giá tiêu dùng ở mức thấp, cùng với lãi suất giảm và hỗ trợ lãi suất 4% năm, giúp doanh nghiệp giảm bớt khó khăn, phục hồi sản xuất, đồng thời hỗ trợ phát triển ổn định và an toàn của hệ thống các tổ chức tín dụng.

Cũng theo Bộ Kế hoạch và Đầu tư, việc giãn thời gian thi hành Luật Thuế Thu nhập cá nhân góp phần kích thích những người có thu nhập cao đi du lịch, vui chơi nhất là trong những ngày nghỉ lễ, qua đó đẩy mạnh du lịch, kích cầu tiêu dùng trong nước.

Ủy ban Tài chính Ngân sách Quốc hội nhất trí và tán thành chủ trương kích cầu của Chính phủ. Song nhiều thành viên ủy ban đã chỉ ra những điểm chưa hợp lý trong quản lý và sử dụng gói kích cầu. Các ý kiến này cho rằng trong gói kích cầu đã và đang triển khai, một số chính thuộc thẩm quyền của Quốc hội, Chính phủ cần xin ý kiến trước khi quyết định. Chẳng hạn như tạm ứng không hoàn trả được trong năm, chi ngoài dự toán, bảo lãnh tín dụng, cho vay ưu đãi...

Ủy ban Tài chính Ngân sách cũng cho rằng, nguồn lực sử dụng để kích cầu rất lớn, nếu tính cả 17.000 tỷ đồng bảo lãnh vốn vay, tổng gói kích cầu lên đến 160.000 tỷ đồng. So với các nước trên thế giới, quy mô gói kích cầu hiện nay không lớn nếu xét tới giá trị tuyệt đối, song là vấn đề đáng quan tâm khi nó chiếm tới gần 10% GDP.

Các nguồn lực này được phát sinh từ chính sách tài chính, tiền tệ Quốc gia, có tác động rất lớn đến nền kinh tế, các tầng lớp dân cư; đồng thời có tác động qua lại, tạo xung lực và cộng hưởng ảnh hưởng đến an ninh tài chính, tiền tệ, kể cả trước mắt và lâu dài. Vì vậy, việc Chính phủ có một báo cáo toàn diện trước Quốc hội về cơ sở pháp lý, đối tượng thụ hưởng, hiệu quả và những tác động đối với nền kinh tế để Quốc hội xem xét là hết sức cần thiết.

Gói kích cầu của Chính phủ tập trung chủ yếu bù lãi suất cho vay của các ngân hàng, miễn, giảm và giãn thuế, tăng chi ngân sách, đẩy mạnh trợ cấp thất nghiệp. Theo đề xuất của nhiều thành viên Ủy ban Tài chính Ngân sách, Chính phủ cần rà soát lại việc hỗ trợ lãi suất 4%, miễn giảm thuế thu nhập cá nhân, thuế VAT cũng như thuế thu nhập doanh nghiệp.

Tiến độ giải ngân vốn hỗ trợ lãi suất đang chậm dần. Tính tới 7/5, mới có 277.000 tỷ đồng vốn vay được giải ngân, chưa bằng một nửa tổng mức cho phép. Ảnh: Hoàng Hà

Các ý kiến này cho rằng khi hỗ trợ lãi suất, đảo nợ là khó tránh khỏi và có thể diễn ra khá phổ biến ở các doanh nghiệp trước đây vay nợ với lãi suất cao. Chính sách bù lãi suất mang tính bình quân không tạo cơ hội để tái cấu trúc lại nền kinh tế, cũng như không giúp giảm bớt những doanh nghiệp làm ăn kém hiệu quả. Thậm chí có thành viên cho rằng bù lãi suất 4% thực chất chỉ là “cứu trợ” cho hệ thống ngân hàng và các dN đang gặp khó khăn, không mang ý nghĩa nhiều cho mục tiêu kích cầu đầu tư và tiêu dùng.

Các doanh nghiệp được miễn giảm thuế đều là doanh nghiệp có thu nhập, không thuộc đối tượng gặp khó khăn cần miễn, giảm thuế. Còn các doanh nghiệp gặp khó khăn thực sự lại không có thu nhập để được miễn, giảm.

Theo Ủy ban Tài chính Ngân sách, nếu không giám sát chặt chẽ, việc triển khai gói kích cầu dễ dẫn tới thất thoát, lãng phí nguồn vốn vay. Gánh nặng nợ nần sẽ gia tăng và xuất hiện hiện tượng "đầu cơ nóng" với các dự án vay chất lượng thấp hoặc triển khai kém. Hệ lụy khác là sức cạnh tranh của nền kinh tế sẽ bị ảnh hưởng do việc cho vay nặng tính bao cấp, thiên về quy mô, tốc độ. Nguy cơ tái lạm phát sẽ là hiện hữu trong những năm tới nếu sử dụng "gói kích cầu" kém hiệu quả, tiếp tục thực hiện chính sách tiền tệ, chính sách tài khóa nới lỏng cả về phạm vi và thời gian.

Uỷ ban Tài chính - Ngân sách cho rằng, đã có dấu hiệu cần được lưu ý khi Chính phủ sử dụng gói kích cầu (9 tỷ USD) với chính sách tài khóa nới lỏng. Bội chi ngân sách đang từ mức trên dưới 5% sẽ tăng lên và có thể chiếm tới 8% GDP.

Tại phiên họp thường vụ hôm 12/5, Ủy ban đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát lại gói kích cầu, đảm bảo nguyên tắc kịp thời, đúng đối tượng, hiệu quả và kiên quyết thực hiện dứt điểm trong ngắn hạn, tránh kéo dài làm ảnh hưởng tới ổn định vĩ mô trong dài hạn. Ngoài ra, cần ưu tiên đầu tư giải ngân cho các dự án, công trình có tính chất cấp bách, quan trọng, có khả năng kích thích phát triển kinh tế của vùng, miền, những dự án mang lại nguồn thu ngân sách lớn, tạo việc làm cho người lao động. Chính phủ cần tăng hỗ trợ trực tiếp cho nông nghiệp, nông thôn và nông dân, điều chuyển vốn giữa các bộ, ngành, địa phương khi không có khả năng triển khai, giãn và dừng các dự án kém hiệu quả.

Theo Ủy ban Tài chính Ngân sách, không nên quá lạm dụng chính sách tài khóa mà cần sử dụng tốt hơn chính sách tiền tệ, hướng tới giảm bao cấp và thực hiện thường xuyên cơ chế thị trường. Hệ thống tài chính, ngân hàng cần được tăng cường giám sát, chính sách tiền tệ được quản lý chặt chẽ.

Song Linh