Bill Gates kiếm hàng chục tỷ USD từ ngành rác thải
Từ khoản đầu tư 114 triệu USD gần ba thập kỷ trước, cổ phần của Bill Gates tại doanh nghiệp xử lý rác lớn thứ hai nước Mỹ hiện đạt giá trị khoảng 29 tỷ USD.
Tại Hội nghị Biến đổi khí hậu COP21 năm 2015 ở Paris, Bill Gates xuất hiện cùng cựu Tổng thống Barack Obama, công bố sáng kiến đầu tư khí hậu. Đây được coi là nỗ lực hợp tác công - tư quy mô lớn nhằm thúc đẩy công nghệ giảm phát thải carbon. Từ thời điểm đó, tỷ phú công nghệ này được coi là doanh nhân hàng đầu trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu.
Thực tế, từ nhiều năm trước đó, Gates đã chi 114 triệu USD để mua 5,2% cổ phần của Republic Services - doanh nghiệp vận hành bãi rác lớn thứ hai tại Mỹ.
Bill Gates, đồng chủ tịch Quỹ Bill & Melinda Gates, tại Paris, Pháp, ngày 10/1/2024. Ảnh: Reuters
Tính đến ngày 15/11, giá cổ phiếu của Republic Services tăng 30 lần, nâng vốn hóa thị trường công ty lên hơn 77 tỷ USD. Theo phân tích hồ sơ chứng khoán được tờ ProPublica dẫn lại, tài sản của Gates tại doanh nghiệp này hiện khoảng 29 tỷ USD (chưa gồm 2,6 tỷ USD) với 38% cổ phần nắm giữ.
Với giá trị trên, khoản đầu tư vào công ty xử lý rác tương ứng một phần năm tài sản của Gates.
Ngành xử lý rác trở thành mỏ vàng khi người Mỹ thải ra 240 triệu tấn rác mỗi năm. Trong số đó, lượng rác hữu cơ như vỏ dưa hấu, da cá hồi, đùi gà ăn dở, khăn giấy, pho mát quá hạn, pizza thừa, xác động vật... rất lớn. Khí methane (CH4) thải ra khi loại rác này phân hủy cũng trở thành trọng tâm của hành động chống biến đổi khí hậu.
Theo Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP), methane là loại khí siêu ô nhiễm, có thể giữ nhiệt gấp 80 lần so với CO2 trong 20 năm đầu, chịu trách nhiệm cho một phần ba sự nóng lên toàn cầu. Xét tác động trong 100 năm, khí này được ước tính mạnh hơn CO2 28 lần.
Do đó, các hành động khí hậu tập trung nhiều vào mối đe dọa từ bãi chôn lấp. Republic Services đi theo đúng sứ mệnh khí hậu mà Gates mong muốn. Tại các bãi chôn lấp của họ, giấy, bìa cứng, kim loại, nhựa được thu hồi để tái chế. Rác hữu cơ chiếm 30%, được chuyển hóa thành khí tự nhiên tái tạo (RNG, còn gọi là khí sinh học biomethane) và phân bón.
ProPublica tổng hợp từ dữ liệu tỷ phú của Forbes, Bloomberg, hồ sơ chứng khoán. Nguồn: ProPublica
Để thu hồi khí, hàng trăm giếng được khoan sâu xuống lớp rác chôn lấp, nối với đường ống dẫn khí kèm van điều tiết. Riêng năm 2023, bãi xử lý rác của công ty tại thành phố Houston (Texas) cung ứng hơn 3,5 tỷ ft3 (tương đương 99 triệu m3) cho các nhà máy khí. Hoạt động này biến rác thải thành thu nhập, mang tính "đôi bên cùng có lợi", và thúc đẩy nền kinh tế tuần hoàn.
Năm 2019, Republic Services trở thành nhà vận hành bãi rác đầu tiên của Mỹ tham gia Sáng kiến Mục tiêu dựa trên khoa học (SBTi), cam kết cắt giảm lượng khí thải 35% vào năm 2030. Mục tiêu khí hậu giúp họ giành nhiều hợp đồng thu gom rác thải đô thị. Đồng thời, họ cũng tăng vị thế trên sàn chứng khoán nhờ đáp ứng tiêu chí môi trường, xã hội và quản trị (ESG), thu hút các nhà đầu tư quan tâm đến tính bền vững.
Tuy nhiên, lợi nhuận doanh nghiệp không phải lúc nào cũng song hành với mục tiêu khí hậu. Nguồn thu chính của Republic Services đến từ dịch vụ thu gom và chôn lấp, đồng nghĩa người dân xả càng nhiều rác, công ty càng lãi lớn.
Tức là, người dân càng thải nhiều rác, họ càng kiếm lời. Nhưng theo Riley Duren, cựu kỹ sư NASA và là người sáng lập công cụ lập bản đồ phát thải Carbon Mapper, việc cần làm là giảm thiểu lãng phí thực phẩm, và chuyển hướng chất thải hữu cơ khỏi bãi chôn lấp. Việc này nhằm ngăn ngừa phát thải khí methane trong tương lai.
Bãi chôn lấp rác thải McCarty Road của công ty Republic Services ở Houston, Texas, Mỹ. Ảnh: ProPublica
Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA) cũng có cách tiếp cận tương tự. Việc ủ phân rác thực phẩm đứng thứ tư, còn hành động chôn lấp thu hồi năng lượng cũng được khuyến nghị hạn chế. Theo EPA, thứ tự ưu tiên nên là giảm thiểu lãng phí thực phẩm, tái sử dụng (hoặc ủng hộ từ thiện), hoặc làm thức ăn chăn nuôi.
Nhiều quốc gia trên thế giới đã chuyển hướng thành công rác thực phẩm, qua đó giảm khí methane. Đức vạch khung chính sách từ năm 1999, giảm được 91% khí methane vào 2022. Cùng khoảng thời gian trên, Mỹ chỉ giảm được 40% khí ô nhiễm này, do thiếu quy định nhất quán liên bang. Trong nước, bang California đã yêu cầu gom riêng thực phẩm thừa và chất thải từ vườn để ủ phân.
EPA muốn áp dụng chính sách trên toàn quốc, nhằm chuyển hướng chất thải hữu cơ vào năm 2024. Tuy nhiên, Republic Services cùng nhiều doanh nghiệp cùng ngành phản đối, khuyến nghị trao quyền quyết định cho cấp bang. Thực tế, theo EPA, các bãi chôn lấp là nguồn phát thải khí methane lớn thứ ba cả nước. Tại các bãi rác của Republic Services như ở Houston, lượng khí thải do một đơn vị độc lập ước tính cao gấp đôi số liệu doanh nghiệp tự báo cáo.
Theo một nghiên cứu năm 2025 sử dụng dữ liệu vệ tinh của các nhà khoa học tại Harvard, NASA và Carbon Mapper, hai bãi chôn lấp khác của doanh nghiệp này đã ghi nhận lượng khí thải tăng trong 4 năm, dù họ báo cáo giảm với EPA.
Đại diện của Gates không trả lời câu hỏi về việc tỷ phú này có biết về các vấn đề tại Republic Services, hoặc có điều tra nguồn gốc của một phần năm tài sản của ông hay không. Giáo sư Robert Bullard tại Đại học Texas Southern ví khoản đầu tư này như một cỗ máy hái ra tiền hiệu quả. 'Bạn sở hữu một bãi rác và nó mang lại lợi nhuận khổng lồ, vậy tại sao phải can thiệp để thay đổi nó?', ông Bullard bình luận
Bảo Bảo (theo CNN, ProPublica)
