Bị zona thần kinh khi chưa từng được chẩn đoán thủy đậu
Bà Hồng Cúc, 65 tuổi, TP HCM, mắc zona thần kinh ở lưng gây đau rát, không ngủ được, chưa từng khám, chẩn đoán thủy đậu trước đó.
Ban đầu, vùng da lưng chỉ nổi vài nốt đỏ, xuất hiện một đám mụn nước li ti. Tưởng bị côn trùng đốt, bà đến bệnh viện khám. Bác sĩ chẩn đoán bà bị zona thần kinh, kê thuốc kháng virus để kiểm soát bệnh, ngăn biến chứng.
"Lúc nghe bác sĩ giải thích, tôi rất bất ngờ vì nghĩ phải từng mắc thủy đậu mới bị zona thần kinh", bà Cúc nói, thêm rằng chưa từng được chẩn đoán mắc bệnh này.
Băn khoăn về việc chưa từng mắc thủy đậu sao vẫn mắc zona cũng được nhiều người đưa ra thảo luận trên các hội nhóm mạng xã hội. Một thành viên cho biết bản thân lúc nhỏ có lần sốt, nổi ban đỏ nhưng không rõ có phải bị thủy đậu hay không. Người khác lại đặt câu hỏi nếu chưa từng mắc thủy đậu hoặc đã tiêm vaccine thủy đậu thì có cần tiêm vaccine zona thần kinh nữa không.
Zona thường gây đau rát, sau đó nổi mụn nước thành cụm trên nền da đỏ. Ảnh minh họa: Vecteezy
Bác sĩ Bùi Công Sự, Quản lý Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, cho biết không nhớ hoặc chưa từng được chẩn đoán thủy đậu không đồng nghĩa chưa nhiễm virus gây bệnh. Nghiên cứu trên 513 tân binh thuộc Lực lượng Tuần duyên Mỹ, công bố trên Military Medicine năm 2003, ghi nhận 73% người khai chưa từng mắc hoặc không chắc từng mắc thủy đậu vẫn có kháng thể IgG với virus varicella-zoster (VZV). Một nghiên cứu tại Thổ Nhĩ Kỳ xuất bản năm 2011 về độ tin cậy của tiền sử bệnh thủy đậu ở trẻ em, cũng kết luận tiền sử không mắc thủy đậu không dự đoán đáng tin cậy tình trạng kháng thể, đặc biệt ở thanh thiếu niên và người trưởng thành trẻ tuổi.
"Một số người từng mắc thủy đậu nhẹ, chỉ có ít nốt ban hoặc mụn nước, dễ nhầm với bệnh ngoài da khác. Nếu đợt bệnh xảy ra từ nhỏ, không được thăm khám hoặc ghi nhận, người bệnh có thể không nhớ khi trưởng thành", bác sĩ Sự nói.
Zona xảy ra khi virus VZV, tác nhân gây thủy đậu, tái hoạt. Sau lần nhiễm trước đó, virus có thể tồn tại nhiều năm trong các hạch thần kinh cảm giác. Khi khả năng kiểm soát virus của hệ miễn dịch suy giảm, VZV có thể hoạt động trở lại, gây zona.
Nguy cơ mắc zona tăng theo tuổi. Ở người già, các tế bào miễn dịch giảm khả năng kiểm soát VZV. Nhóm này cũng dễ gặp biến chứng như đau dây thần kinh kéo dài, tổn thương mắt, viêm não, tăng nguy cơ đột quỵ, nhồi máu cơ tim. Bác sĩ Sự lưu ý ở người mắc bệnh cơ xương khớp, tình trạng viêm mạn tính, rối loạn miễn dịch và việc điều trị bằng corticosteroid hoặc thuốc ức chế miễn dịch có thể làm tăng nguy cơ mắc zona. Bệnh có khả năng tái phát, tỷ lệ lên đến 30% ở nhóm có bệnh nền.
Người cao tuổi tiêm vaccine phòng zona thần kinh tại Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC. Ảnh: Trí Nhiên
Để phòng bệnh zona thần kinh, bác sĩ Sự lưu ý mọi người duy trì hệ miễn dịch khỏe mạnh thông qua chế độ dinh dưỡng khoa học, tập thể dục đều ngủ, đủ giấc, giảm căng thẳng và kiểm soát bệnh nền. Bệnh có thể phòng ngừa nhờ vaccine, chỉ định cho người từ 50 tuổi trở lên và người từ 18 tuổi có nguy cơ mắc zona thần kinh. Người từng mắc zona vẫn có thể tiêm vaccine khi qua giai đoạn cấp tính nhằm giảm nguy cơ tái phát.
Hiện Việt Nam đang sử dụng vaccine zona tái tổ hợp, chứa chất bổ trợ nhằm tăng cường đáp ứng miễn dịch trên nhóm tuổi cao, có bệnh nền, tiêm 2 mũi cách nhau 1-2 tháng theo chỉ định của bác sĩ. Vaccine không cần xét nghiệm đã từng mắc thủy đậu trước khi tiêm.
Ngoài ra, vaccine zona và vaccine thủy đậu có phạm vi phòng bệnh khác nhau, người chưa từng được chẩn đoán mắc thủy đậu vẫn nên tiêm vaccine để phòng thủy đậu. Ngoài nguy cơ gây zona thần kinh sau này, thủy đậu vẫn có thể gây nhiều biến chứng kể cả ở người trẻ khỏe mạnh như sẹo xấu, nhiễm trùng da biến chứng nhiễm trùng huyết, viêm phổi, viêm gan.
Trí Nhiên