Bê bối của Jensen Huang thử thách đà hòa hoãn Mỹ - Trung

Bê bối liên quan CEO Nvidia khơi lại tranh cãi về xuất khẩu chip sang Trung Quốc, gia tăng áp lực lên nỗ lực giữ đà hòa hoãn của chính quyền Tổng thống Trump.

Hội đồng quản trị Nvidia ngày 8/11 thông báo mở cuộc điều tra độc lập sau khi truyền thông Mỹ đưa tin Jensen Huang, giám đốc điều hành của công ty, có quan hệ với Alice Huang, nữ doanh nhân Trung Quốc bị tình báo Mỹ nghi ngờ là gián điệp. Huang thừa nhận không chung thủy với vợ và cam kết hợp tác điều tra, nhưng không nhắc đến Alice hay những nghi vấn liên quan phụ nữ này.

Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng thông báo FBI đang điều tra sự việc, cho thấy sự việc này liên quan đến an ninh quốc gia, không còn là bê bối về quan hệ cá nhân của CEO Nvidia.

Bê bối của ông Huang, 63 tuổi, xuất hiện khi Mỹ và Trung Quốc đang nỗ lực kiểm soát bất đồng, duy trì đối thoại và tránh để căng thẳng thương mại, công nghệ leo thang. Tổng thống Trump dự kiến công du châu Á nửa cuối tháng 11, trong đó có đến Trung Quốc dự Hội nghị cấp cao APEC và gặp Chủ tịch Tập Cận Bình.

"Bê bối có nguy cơ làm gia tăng sự nghi kỵ giữa Mỹ và Trung Quốc vào thời điểm quan hệ song phương đang ở giai đoạn nhạy cảm", George Chen, lãnh đạo mảng kỹ thuật số của công ty tư vấn chiến lược The Asia Group, trụ sở Mỹ, viết trên nền tảng Substack.

Sau cuộc gặp tại Hội nghị cấp cao APEC, ông Trump và ông Tập dự kiến còn có cuộc tiếp xúc bên lề Hội nghị G20 ở Miami, bang Florida tháng 12. Các cuộc gặp được kỳ vọng tạo thêm động lực để duy trì thỏa thuận đình chiến thương mại và quản lý những bất đồng chưa thể tháo gỡ giữa hai siêu cường.

Trong bối cảnh đó, bê bối liên quan Huang trở nên nhạy cảm hơn về mặt địa chính trị. Ông không chỉ lãnh đạo Nvidia, tập đoàn giữ vị trí quan trọng trong ngành chip phục vụ trí tuệ nhân tạo (AI), mà còn là người có vai trò kết nối giới kinh doanh công nghệ Mỹ và Trung Quốc.

"Tôi cho rằng bê bối này có thể ảnh hưởng rõ rệt đến cuộc gặp giữa hai lãnh đạo tại Miami, hoặc tác động đến quan hệ song phương trong thời gian tới", Ilaria Mazzocco, chuyên gia cấp cao tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), nói với SCMP.

Mỹ và Trung Quốc năm 2025 từng tiến sát một cuộc chiến thuế quan mới khi ông Trump liên tục tăng thuế nhập khẩu, còn Bắc Kinh đáp trả bằng cách hạn chế xuất khẩu đất hiếm và dừng mua nông sản Mỹ. Căng thẳng dịu xuống sau cuộc gặp giữa ông Trump và ông Tập tại Hàn Quốc vào tháng 10 cùng năm, khi hai bên nhất trí tạm dừng một số biện pháp trả đũa và duy trì đàm phán.

Nỗ lực ổn định quan hệ tiếp tục được thúc đẩy trong năm 2026 qua các cuộc gặp hồi tháng 5 ở Bắc Kinh và tháng 9 ở Washington. Đà hòa hoãn được củng cố khi hai nước gia hạn đình chiến thương mại để có thêm thời gian đàm phán, thiết lập đối thoại về AI.

Huang có vai trò như một đại sứ doanh nghiệp của Mỹ trong công nghệ. CEO Nvidia thường xuyên xuất hiện trong các hoạt động kết nối doanh nghiệp và chính quyền Mỹ - Trung. Truyền thông Trung Quốc xem Huang là hình mẫu cho việc tăng cường quan hệ giữa doanh nghiệp Mỹ với thị trường nước này.

Huang từng tích cực vận động chính quyền ông Trump nới lỏng các hạn chế xuất khẩu chip AI, cho rằng những biện pháp kiểm soát quá chặt có thể làm suy yếu doanh nghiệp Mỹ và tạo cơ hội cho các đối thủ Trung Quốc phát triển sản phẩm thay thế.

Năm ngoái, ông Trump cho phép Nvidia bán chip H200, dòng chip AI cao cấp thứ hai của công ty, cho Trung Quốc. Quyết định vấp phải phản đối từ nhiều nghị sĩ và chuyên gia quốc phòng Mỹ, vì cho rằng Bắc Kinh có thể tận dụng công nghệ Mỹ để thúc đẩy năng lực AI.

"Huang có ảnh hưởng lớn đến Tổng thống Trump cũng như các quyết sách về AI của Mỹ", Anshel Sag, chuyên gia phân tích tại công ty nghiên cứu công nghệ cao Moor Insights & Strategy, trụ sở tại bang Texas, nói với NBC News.

Bê bối có thể tạo thêm động lực cho các nghị sĩ Mỹ vốn phản đối việc nới lỏng kiểm soát xuất khẩu chip sang Trung Quốc, thúc đẩy điều tra và đề xuất những biện pháp giám sát chặt chẽ hơn.

Sau cuộc bầu cử giữa kỳ, đảng Dân chủ đã giành quyền kiểm soát cả Thượng viện và Hạ viện. Phe này cam kết tăng cường giám sát ngành AI, thúc đẩy những biện pháp kiểm soát chặt chẽ hơn đối với hoạt động xuất khẩu chip.

Hilton Root, giáo sư chính sách công tại Đại học George Mason, nhận định quốc hội Mỹ có "quyền lực đáng kể", nhưng phải thực thi quyền lực này thông qua hoạt động điều tra và lập pháp.

"Trong ngắn hạn, công cụ gây sức ép hiệu quả nhất của quốc hội có thể là công khai những thiếu sót trong công tác giám sát, qua đó khiến việc tiếp tục cấp phép xuất khẩu chip trở nên khó khăn hơn về mặt chính trị", ông Root nói.

Nếu quốc hội Mỹ thông qua những quy định mới, phản ứng của ông Trump sẽ có ý nghĩa quan trọng, bởi Tổng thống có thể phản đối hoặc phủ quyết các biện pháp mà ông cho là gây tổn hại đến quan hệ với Trung Quốc. Các nhà phân tích cho rằng ông Trump hoàn toàn có thể phớt lờ sức ép từ lưỡng viện.

"Quốc hội chỉ có thể làm được đến một mức độ nhất định trong việc buộc ông ấy thay đổi quyết định", Ali Wyne, cố vấn cấp cao về nghiên cứu và vận động chính sách tại Tổ chức Khủng hoảng Quốc tế (ICG), nhận định. "Cho đến nay, ông Trump phần lớn phớt lờ những khuyến nghị của quốc hội và mọi dấu hiệu đều cho thấy ông sẽ tiếp tục tập trung củng cố mối quan hệ với ông Tập".

Tổng thống Trump vẫn thể hiện sự ủng hộ đối với Huang. Ông gọi CEO Nvidia là "người đáng kính" và cho rằng doanh nhân này "không hay biết người phụ nữ mình có quan hệ ngoài luồng bị cáo buộc là gián điệp của Trung Quốc". Ông cũng sẵn sàng đưa CEO Nvidia tham gia chuyến công du châu Á sắp tới.

Tuy nhiên, Sam Bresnick, nhà nghiên cứu tại Trung tâm Công nghệ mới nổi và An ninh thuộc Đại học Georgetown, cho rằng quan điểm của ông Trump về CEO Nvidia có thể thay đổi theo thời gian, tùy thuộc vào những diễn biến tiếp theo của sự việc.

"Tôi cho rằng các cố vấn sẽ tìm cách thuyết phục ông Trump giữ khoảng cách với Huang. Theo cách tôi nhìn nhận, ông Trump thường chỉ thực sự tách mình khỏi một người khi mọi chuyện trở nên quá tai tiếng", ông Bresnick nói. "Điều đó có thể xảy ra trong thời gian tới, khi cuộc điều tra làm sáng tỏ thêm tình tiết liên quan".

Như Tâm (Theo SCMP, NBC News, Reuters)