'Bẫy' tinh gọn khiến nhân viên kiệt sức
90% doanh nghiệp đã thực hiện tinh gọn để có bộ máy gọn hơn nhưng nhân viên quá tải do công việc cũ vẫn còn, quy trình chưa được đơn giản hóa.
Thông tin được Anphabe công bố chiều 18/11 tại Hội nghị Nơi làm việc tốt nhất Việt Nam 2026, trong báo cáo The Next Productivity Leap – Bước nhảy năng suất tiếp theo. Anphabe là công ty tiên phong về cung cấp các giải pháp tuyển dụng ở Việt Nam.
Theo báo cáo, khoảng 90% doanh nghiệp tham gia khảo sát đã thực hiện chiến lược tinh gọn, giảm nhân sự, tăng so với mức 76% năm ngoái. Tuy nhiên, trong 405 lãnh đạo, quản lý phản hồi, chỉ hơn 12% cho biết tổ chức trở nên gọn, nhanh và mạnh hơn.
Ngược lại, gần 44% nhận định bộ máy gọn hơn nhưng áp lực công việc tăng mạnh, khiến nhân viên quá tải. Tỷ lệ này cao gấp 3,6 lần nhóm doanh nghiệp tinh gọn thành công. Ngoài ra, 20% cho biết tốc độ vận hành cải thiện nhưng năng lực tổ chức chưa tăng tương ứng; 11% ghi nhận chi phí giảm nhưng bộ máy yếu đi.
Bà Thanh Nguyễn, Giám đốc Điều hành và Truyền cảm hứng Hạnh phúc Anphabe, trình bày báo cáo tại hội nghị Nơi làm việc tốt nhất Việt Nam 2026, chiều 18/11. Ảnh: An Phương
Khảo sát Xu hướng Người đi làm 2026 của Anphabe cũng cho thấy 60% người được hỏi nhận định những đầu việc không cần thiết vẫn chưa được loại bỏ, trong khi 58% cho rằng quy trình làm việc chưa được đơn giản hóa.
Sau khi giảm nhân sự, người ở lại phải đảm nhận thêm trách nhiệm nhưng vẫn mất thời gian cho thủ tục hành chính, họp hành và các quy trình ít tạo giá trị. Những nhiệm vụ trước đây được chia cho nhiều người nay dồn vào số nhân sự còn lại, trong khi các khâu trung gian và cách phối hợp cũ vẫn tồn tại.
"Nếu chỉ giảm nguồn lực mà không loại bỏ công việc dư thừa, tinh gọn có thể chuyển từ giải pháp tăng hiệu quả thành nguyên nhân gây quá tải", bà Thanh Nguyễn, Giám đốc Điều hành và Truyền cảm hứng Hạnh phúc Anphabe, nhận định.
Tình trạng này còn ảnh hưởng đến khả năng học hỏi và đổi mới. Trong nhóm tổ chức tinh gọn chưa hiệu quả, 67% nhân viên không có thời gian học kỹ năng mới, 58% thiếu cơ hội đề xuất sáng kiến cải tiến.
Áp lực kéo dài cũng làm tăng nguy cơ kiệt sức và mất nhân sự giỏi. Khảo sát ghi nhận 81% người đi làm bị kiệt sức vì công việc ít nhất một lần mỗi tuần. Trong khi đó, 34% nhóm "Siêu nhân sự" (Super Worker) - những người thường xuyên vận dụng kỹ năng ngoài phạm vi công việc và được AI hỗ trợ - cân nhắc tìm cơ hội nghề nghiệp khác.
Theo bà Thanh Nguyễn, nếu nhân viên giỏi chỉ được giao thêm việc mà không có cơ hội phát triển và ghi nhận tương xứng, doanh nghiệp có nguy cơ mất cả nhân tài lẫn tri thức, kinh nghiệm họ nắm giữ.
Người lao động lựa chọn ngắt kết nối sau giờ làm để giảm căng thẳng. Ảnh: Quỳnh Trần
Để khắc phục, báo cáo khuyến nghị doanh nghiệp loại bỏ các tầng nấc, đầu việc và quy trình không còn tạo giá trị; tái đầu tư thời gian, nguồn lực tiết kiệm được vào học hỏi, đổi mới và phát triển năng lực. Đồng thời, cần tạo điều kiện để nhân viên kiểm soát tình trạng kiệt sức, nâng cao kỹ năng, đề xuất sáng kiến và tăng cường chia sẻ tri thức giữa các phòng ban.
Bà Thanh Nguyễn cho rằng doanh nghiệp không thể tiếp tục yêu cầu nhân viên làm nhiều hơn hoặc kỳ vọng công nghệ tự giải quyết những điểm nghẽn trong cách vận hành cũ. Thay vào đó, cần thay đổi cách thiết kế công việc, phát triển năng lực và kết nối con người với công nghệ.
"Bước nhảy năng suất tiếp theo sẽ thuộc về những tổ chức biết giải phóng nguồn lực từ tinh gọn, chuyển hóa AI thành giá trị thực chất và nhân rộng năng lực của những người giỏi nhất thành sức mạnh của cả tổ chức", bà nhận định.
Lê Tuyết