Bác sĩ Mỹ cảnh báo 7 thói quen hàng ngày âm thầm tàn phá não

Chuyên gia thần kinh Mỹ cảnh báo những hành vi sinh hoạt tưởng chừng vô hại hàng ngày đang âm thầm hủy hoại hệ mạch máu não, khiến trí nhớ lẫn khả năng tập trung suy giảm nhanh chóng theo thời gian.

Bác sĩ Randy D’Amico, Giám đốc Chương trình Điều trị Di căn Não và Cột sống tại Bệnh viện Northwell Lenox Hill, New York, nhận định nhiều người thường quá chú trọng vẻ ngoài mà quên đi việc giữ cho trí não minh mẫn. Bộ não thường ít được quan tâm cho đến khi xuất hiện những dấu hiệu bất thường.

Bác sĩ D’Amico nhấn mạnh rằng thói quen sinh hoạt hiện tại định hình sức khỏe não bộ trong tương lai. Yếu tố di truyền đóng một phần nhỏ, phần lớn các yếu tố quyết định sức khỏe nhận thức nằm trong tầm kiểm soát của mỗi người.

Thiếu vận động

Bộ não hoạt động kém khi cơ thể ít vận động. Thiếu hoạt động thể chất ảnh hưởng tiêu cực đến hệ mạch máu, từ đó tác động xấu đến chức năng não. "Không cần trở thành vận động viên chuyên nghiệp. Cơ thể chỉ cần vận động", bác sĩ D’Amico nói. Hiệp hội Tim mạch Mỹ khuyến nghị người trưởng thành tập thể dục cường độ trung bình 150 phút hoặc vận động mạnh 75 phút mỗi tuần. Đây là mục tiêu cần hướng tới, bởi não bộ cần cơ thể di chuyển.

Thiếu ngủ

Cắt giảm giấc ngủ không chỉ gây mệt mỏi. Theo bác sĩ D’Amico, coi nhẹ giấc ngủ gây hại cho bộ não. Ngủ quá ít hoặc ngủ không sâu giảm khả năng tập trung, trí nhớ và tâm trạng, đồng thời ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe chuyển hóa và mạch máu.

Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Mỹ khuyến nghị người trưởng thành ngủ ít nhất 7 giờ mỗi đêm. Mỗi người có nhu cầu ngủ riêng, điều quan trọng là đảm bảo thời lượng ngủ phù hợp và duy trì đều đặn.

Lý do là bộ não không nghỉ ngơi khi cơ thể ngủ. Thay vào đó, nó thực hiện các công đoạn sửa chữa quan trọng. "Đây là lúc bộ não củng cố kiến thức, học hỏi và lưu giữ ký ức. Đảm bảo giấc ngủ là yếu tố then chốt để duy trì sức khỏe não bộ", ông giải thích.

Lạm dụng thực phẩm chế biến sẵn

"Vấn đề nằm ở toàn bộ mô hình ăn uống, không phải một loại thực phẩm riêng biệt", bác sĩ D’Amico nói. Chế độ ăn nhiều thực phẩm tinh chế, đóng gói sẵn, thiếu rau xanh, trái cây, hạt, ngũ cốc nguyên hạt, chất béo lành mạnh và đạm chất lượng cao có thể gây mất cân bằng chỉ số cân nặng, cholesterol, đường huyết và huyết áp. Bác sĩ D’Amico cho biết các yếu tố tốt cho hệ động mạch cũng mang lại lợi ích cho não bộ. Vì vậy, duy trì sức khỏe tim mạch là nền tảng bảo vệ sức khỏe nhận thức lâu dài.

Thờ ơ với các chỉ số huyết áp, mỡ máu và đường huyết

Bác sĩ D’Amico nhấn mạnh "bảo vệ não đòi hỏi phải theo dõi sát sao các chỉ số này". Tăng huyết áp, mỡ máu cao và tiểu đường có thể làm tổn thương các mạch máu, bao gồm cả hệ thống mạch nuôi dưỡng não bằng oxy và dưỡng chất thiết yếu. Mối nguy hiểm là các dấu hiệu cảnh báo này dễ bị bỏ qua.

"Do cơ thể vẫn cảm thấy bình thường nên nhiều người thường chủ quan. Tuy nhiên, các tổn thương này có thể tiến triển âm thầm nhiều năm trước khi xuất hiện triệu chứng rõ rệt, dẫn đến hậu quả nghiêm trọng về lâu dài", ông nói.

Phân tâm liên tục

Theo bác sĩ D’Amico, đây là vấn đề đáng báo động đối với cả trẻ em và người lớn. Sự bùng nổ của thiết bị thông minh, thông báo ứng dụng và mạng xã hội khiến sự tập trung bị chia nhỏ liên tục. Hậu quả không chỉ là cảm giác xao nhãng.

Việc tiếp nhận kích thích liên tục ảnh hưởng xấu đến giấc ngủ, đồng thời làm giảm các hoạt động rèn luyện trí não. Theo thời gian, điều này làm suy giảm khả năng tập trung và tư duy rõ ràng.

Đó là mối lo ngại của bác sĩ D’Amico dành cho các con, và ông thừa nhận bản thân cũng đang phải vật lộn với nó. "Nhiều người lướt mạng vô thức và có những lúc không thể dừng lại", ông nói. "Nếu không tự thử thách bản thân tập trung trong một khoảng thời gian, việc mất khả năng duy trì chú ý là điều khó tránh".

Bác sĩ D’Amico gợi ý giải pháp "tập làm quen lại với sự tĩnh lặng" bằng cách tắt thiết bị điện tử, dành thời gian cố định trong ngày để đọc sách và rèn luyện khả năng tập trung sâu.

Thiếu tương tác xã hội

Con người là sinh vật xã hội, nhưng dành quá nhiều thời gian trước màn hình và giảm tương tác trực tiếp khiến các kết nối có ý nghĩa bị bỏ rơi. Bác sĩ D’Amico cho biết: "Cô lập xã hội là một yếu tố nguy cơ liên quan đến suy giảm nhận thức và sa sút trí tuệ".

Các giao tiếp xã hội trực tiếp buộc bộ não phải hoạt động thông qua việc kích hoạt sự chú ý, ngôn ngữ, trí nhớ, xử lý cảm xúc và khả năng phản hồi người đối diện.

"Sở hữu 20.000 người theo dõi trên mạng xã hội không đồng nghĩa với tương tác xã hội. Bộ não con người cần tương tác trực tiếp với những người thực sự", ông nói.

Lạm dụng chất kích thích để điều chỉnh cảm xúc

Tiếp xúc với thuốc lá gây hại cho sức khỏe mạch máu và não bộ. Tiêu thụ nhiều rượu bia liên quan đến tổn thương thần kinh và suy giảm nhận thức. Việc phụ thuộc vào nicotine để tập trung hoặc dùng rượu bia để thư giãn, dễ ngủ tạo thành thói quen nguy hại.

Theo chuyên gia, khi chất kích thích trở thành phản ứng tự động trước căng thẳng hay mệt mỏi, cơ thể sẽ hình thành sự phụ thuộc. Giải pháp bền vững là xây dựng các phương thức giải tỏa tâm lý lành mạnh mà không cần dựa vào bất kỳ chất tác động thần kinh nào.

Bình Minh (Theo New York Post)