Giải mã cơn hoảng loạn sau những lần 'uống hết mình'

Thức dậy với cảm giác cồn cào, tim đập nhanh và nỗi sợ hãi mơ hồ về những gì đã nói tối qua, nhiều người đang trải qua "hangxiety" - phản ứng hóa sinh của não bộ khi cồn cạn kiệt.

7h sáng, Thái, 35 tuổi, kỹ sư công nghệ tại Hà Nội, thức dậy với cơn đau đầu như búa bổ và cuống họng khô rát. Nhưng thay vì tìm cốc nước, phản xạ đầu tiên của anh là với tay lấy điện thoại, mở nhóm chat của cơ quan.

Cuộc trò chuyện dừng lại ở dòng tin nhắn do chính anh gửi lúc 23h đêm trước - một câu đùa cợt về sếp mà bình thường anh không bao giờ dám phát ngôn. Sau chầu bia cùng nhóm đồng nghiệp, ký ức của anh về nửa cuối buổi tối chỉ còn là những mảnh cắt rời rạc.

Suốt buổi làm việc sáng hôm đó, 15 phút một lần, Thái lại kiểm tra tin nhắn nội bộ để xem có ai phản ứng gay gắt hay không. "Hôm qua tao có nói gì quá đà không?", anh nhắn cho người đồng nghiệp ngồi cạnh. Dù nhận được câu trả lời "mọi người chỉ nghĩ đùa thôi", Thái vẫn không thể dứt khỏi cảm giác bồn chồn, lồng ngực đập thắt lại mỗi khi chuông thông báo reo.

Trải nghiệm của Thái được y học gọi bằng thuật ngữ Hangxiety – từ ghép giữa Hangover (nôn nao sau say) và Anxiety (lo âu). Đây không đơn thuần là sự ân hận về mặt tâm lý, mà là một hội chứng bắt nguồn từ phản ứng sinh học của hệ thần kinh.

Nghiên cứu công bố năm 2023 trên hơn 5.000 người tại Anh và Hà Lan của tạp chí Y khoa Quốc tế chỉ ra khoảng 18% người uống rượu gặp phải tình trạng hoảng loạn sau say vào sáng hôm sau. Nghiên cứu thực nghiệm của Đại học Exeter (Anh) cũng cho thấy phản ứng này đặc biệt nghiêm trọng ở những người có tính cách nhút nhát hoặc hay âu lo trong đời thường.

TS.BS Trần Thị Hồng Thu, nguyên Phó giám đốc Bệnh viện Tâm thần Ban ngày Mai Hương (Hà Nội), cho biết cồn tác động trực tiếp vào hai chất dẫn truyền thần kinh trung ương: GABA (chất ức chế làm dịu não bộ) và Glutamate (chất kích thích gây hưng phấn).

Khi uống rượu, cồn kích hoạt GABA và kìm hãm Glutamate, khiến người uống cảm thấy hưng phấn, mất phòng vệ tâm lý và dễ buông lơi lời nói. Tuy nhiên, khi nồng độ cồn trong máu bắt đầu tụt về mức 0, não bộ sẽ rơi vào trạng thái "phản kích" để tìm lại cân bằng: GABA đột ngột giảm mạnh, trong khi Glutamate tăng vọt ngoài tầm kiểm soát.

"Sự đảo chiều này khiến hệ thần kinh trung ương bị kích thích quá mức. Hậu quả là người bệnh thức dậy trong trạng thái tim đập nhanh, bồn chồn, hoảng loạn và khuếch đại mọi nỗi sợ dù thực tế không có chuyện gì nghiêm trọng xảy ra", bác sĩ Thu nói.

Theo chuyên gia, tình trạng thiếu ngủ, mất nước và việc suy giảm đường huyết sau một đêm say xỉn càng làm trầm trọng thêm cảm giác kiệt quệ tâm lý. Cơn hoảng loạn này thường kéo dài từ 12 đến 24 giờ sau khi tỉnh rượu.

Để ngăn chặn vòng lặp này, bác sĩ Thu khuyến cáo cách hiệu quả nhất để giảm nguy cơ này là không uống rượu, hoặc giảm lượng tiêu thụ, tránh uống quá nhiều trong một lần. Điều này giúp hạn chế nguy cơ nôn nao và lo âu vào ngày hôm sau.

Một số cách hạn chế lượng rượu tiêu thụ, bao gồm uống chậm và có giới hạn, xen kẽ đồ uống không cồn; ăn trước và trong khi uống; sử dụng ly nhỏ và tránh uống cạn; chủ động từ chối; tránh kết hợp rượu với các chất khác.

Nếu thức dậy trong trạng thái bồn chồn, bất an, nên để cho cơ thể và tâm trí thời gian hồi phục bằng cách bù nước và ăn uống đầy đủ, kèm theo nghỉ ngơi và phục hồi giấc ngủ. Hạn chế caffeine và các chất kích thích và quan trọng là ngừng cố gắng giải mã mọi chuyện ngay lập tức. Hãy tìm một hoạt động giúp tâm trí dịu lại như nghe nhạc, xem phim, đi bộ nhẹ nhàng.

Nếu cảm giác lo âu kéo dài, tái diễn thường xuyên hoặc ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt, bạn nên trao đổi với chuyên gia sức khỏe tâm thần hoặc bác sĩ.

Thúy Quỳnh