'ứng vạn biến' của ngoại giao
Việt Nam

Nguyên tắc "Dĩ bất biến, ứng vạn biến" được Việt Nam vận dụng trong suốt tiến trình đối ngoại, với giá trị "bất biến" là độc lập, chủ quyền, lợi ích dân tộc, còn "ứng vạn biến" là sách lược linh hoạt, uyển chuyển, phù hợp với thời cuộc.

28/8/1945
Chủ tịch Hồ Chí Minh tại sân bay Le Bourget, ngoại ô Paris, chiều 22/6/1946. Ảnh: Quốc hội TV

Chính phủ lâm thời thành lập

Sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám, Chính phủ lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, Chủ tịch Hồ Chí Minh trực tiếp đảm nhiệm cương vị Bộ trưởng Ngoại giao đầu tiên.

Tháng 5/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh thăm Pháp với mục tiêu duy trì nền độc lập vừa giành được, đồng thời tạo thế chính nghĩa cho Việt Nam trước cộng đồng thế giới.

Trước khi lên đường, Chủ tịch Hồ Chí Minh nêu triết lý: "Dĩ bất biến, ứng vạn biến" (giữ vững nguyên tắc, mục tiêu cơ bản, đồng thời mềm dẻo, uyển chuyển trong sách lược), trở thành kim chỉ nam cho ngành ngoại giao.

1/1950

Thiết lập quan hệ ngoại giao với Trung Quốc, Liên Xô

Để bảo vệ thành quả cách mạng, Việt Nam cần có sự hậu thuẫn của các cường quốc để chống lại thực dân Pháp.

Trung Quốc là nước đầu tiên Việt Nam thiết lập quan hệ ngoại giao. Mối quan hệ Việt - Trung đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh mô tả bằng cụm từ "Vừa là đồng chí, vừa là anh em".

Cùng với Trung Quốc, Liên Xô là trụ cột quan trọng hỗ trợ Việt Nam trong cuộc kháng chiến và xây dựng đất nước. Chủ tịch Hồ Chí Minh nói vào năm 1956: “Tôi yêu quý nhân dân Liên Xô như yêu chính đồng bào ruột thịt của mình”.

Sau khi Liên Xô tan rã, Việt Nam ký hiệp ước hữu nghị mới với quốc gia kế tục là Nga.

Chủ tịch Hồ Chí Minh (phải), Chủ tịch Trung Quốc Mao Trạch Đông (giữa) và Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Liên Xô Nikita Khrushchev ở Bắc Kinh năm 1959. Ảnh: Corbis
21/7/1954

Thứ trưởng Quốc phòng Tạ Quang Bửu thay mặt chính phủ và Bộ Tổng tư lệnh Quân đội Nhân dân Việt Nam ký hiệp định Geneve về đình chỉ chiến sự ở Việt Nam, ngày 21/7/1954 tại Thụy Sĩ. Ảnh: Bảo tàng Lịch sử Quốc gia

Ký Hiệp định Geneve

Hiệp định Geneve về đình chiến ở Việt Nam được ký kết, đánh dấu việc Pháp và các nước tham gia hội nghị công nhận độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Việt Nam.

Pháp buộc phải rút quân, chấm dứt chiến tranh. Việt Nam tạm thời chia cắt thành hai miền để chờ ngày thống nhất.

Ngoại giao ta đã thắng lợi to.

Chủ tịch Hồ Chí Minh

27/1/1973

Ký Hiệp định Paris

Hiệp định Paris về lập lại hòa bình ở Việt Nam được ký kết sau 5 năm đàm phán, đánh dấu bước ngoặt trong cuộc kháng chiến chống Mỹ. Hiệp định mở thời cơ đến Đại thắng mùa xuân năm 1975, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Khi đặt bút ký vào bản Hiệp định chiến thắng, nghĩ đến những đồng bào, đồng chí ngã xuống, mắt tôi bỗng nhòe ướt.

Bà Nguyễn Thị Bình
Bộ trưởng Ngoại giao Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam

Bà Nguyễn Thị Bình, Bộ trưởng Ngoại giao Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam, ký Hiệp định Paris ngày 27/1/1973 tại Pháp. Ảnh: TTXVN

20/9/1977

Gia nhập Liên Hợp Quốc

Việt Nam trở thành thành viên thứ 149 của Liên Hợp Quốc, đánh dấu sự ghi nhận của tổ chức đa phương lớn nhất đối với một Việt Nam độc lập, tự do và thống nhất.

LHQ đã hỗ trợ Việt Nam tái thiết sau chiến tranh và phát triển kinh tế - xã hội. Việt Nam tích cực tham gia vào các hoạt động của tổ chức, đóng góp vào việc thực hiện các mục tiêu chung.

Phó thủ tướng, Bộ trưởng Ngoại giao Việt Nam Nguyễn Duy Trinh (thứ hai từ phải sang) dự lễ kéo cờ Việt Nam tại trụ sở Liên Hợp Quốc ở New York, Mỹ, ngày 20/9/1977. Ảnh: LHQ
12/1986

Đổi mới chính sách đối ngoại

Sau nhiều năm bị bao vây cấm vận, Việt Nam nhận thấy cần phải mở cửa, đa dạng hóa quan hệ để phát triển kinh tế.

Từ Đại hội lần thứ VI của Đảng tháng 12/1986, Việt Nam chủ trương mở rộng quan hệ với tất cả các nước, không phân biệt chế độ chính trị - xã hội khác nhau. Nghị quyết số 13 của Bộ Chính trị ngày 20/5/1988 nêu phương châm "Thêm bạn, bớt thù".

Tháng 6/1991, Đại hội Đảng lần thứ VII ra tuyên bố "Việt Nam muốn là bạn với tất cả các nước trong cộng đồng thế giới".

Các đại biểu thông qua văn kiện Đại hội VI với đường lối Đổi mới, trong đó có đổi mới ngoại giao. Ảnh: TTXVN
5/11/1991

Bình thường hóa quan hệ với Trung Quốc

Sau hơn một thập kỷ căng thẳng, việc bình thường hóa quan hệ với Trung Quốc là một quyết định chiến lược giúp Việt Nam xóa bỏ thế đối đầu, tập trung nguồn lực cho phát triển kinh tế, tạo môi trường ổn định.

Hai nước ra tuyên bố chung nêu 5 nguyên tắc: Tôn trọng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của nhau, không xâm phạm lẫn nhau, không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau, bình đẳng cùng có lợi và cùng tồn tại hòa bình.

Tháng 2/1999, hai nước xác định phương châm 16 chữ: "Láng giềng hữu nghị, hợp tác toàn diện, ổn định lâu dài, hướng tới tương lai".

Tổng Bí thư Đỗ Mười gặp Tổng Bí thư Trung Quốc Giang Trạch Dân tại Bắc Kinh ngày 6/11/1991. Ảnh: TTXVN


12/7/1995
Tổng thống Bill Clinton
 
 

Việt Nam - Mỹ tuyên bố bình thường hóa quan hệ. Video: AP

Bình thường hóa quan hệ với Mỹ

Việt Nam thể hiện sách lược mềm dẻo khi gác lại quá khứ, mở ra cánh cửa hợp tác với cường quốc hàng đầu thế giới. Thủ tướng Võ Văn Kiệt cho biết quyết định này "phù hợp với xu hướng tình hình quốc tế, góp phần tích cực vào sự nghiệp hòa bình, ổn định và phát triển ở Đông Nam Á, cũng như trên thế giới".

Những gì chia cách chúng ta trước đây, hãy để chúng lui vào quá khứ.

Tổng thống Mỹ Bill Clinton

28/7/1995
Đội danh dự Quân đội Nhân dân Việt Nam cử hành nghi thức thượng cờ ASEAN tại trụ sở Bộ Ngoại giao ngày 8/8. Ảnh: VnExpress

Gia nhập ASEAN

ASEAN là cánh cửa đầu tiên và quan trọng nhất đưa Việt Nam bước vào tiến trình hội nhập quốc tế. Việc gia nhập khối giúp tiếp cận thị trường rộng lớn hơn, thu hút đầu tư nước ngoài và hợp tác kinh tế với các nước trong khu vực.

Ngày 15/11/1998, Việt Nam tiếp tục hòa vào dòng chảy hợp tác khi gia nhập Diễn đàn hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC). Việt Nam đã hai lần đăng cai APEC, đón tiếp nhiều lãnh đạo các nền kinh tế hàng đầu thế giới.

7/11/2006

Tổng giám đốc WTO Pascal Lamy trao các văn kiện kết nạp Việt Nam cho Bộ trưởng Thương mại Trương Đình Tuyển ngày 7/11/2006 tại Geneve. Ảnh: TTXVN

Gia nhập WTO

Việc gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) đòi hỏi Việt Nam phải cải cách luật lệ, chính sách để thích ứng với sân chơi chung.

Đổi lại, đất nước đã bứt phá về thương mại, thu hút dòng vốn đầu tư lớn, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Trong WTO, nỗ lực luôn đem lại thành quả. Việt Nam chính là minh chứng sống động cho điều ấy.

Tổng giám đốc WTO Pascal Lamy

27-28/2/2019
Tổng thống Mỹ Donald Trump (trái) và lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un tại Hà Nội ngày 27/2/2019. Ảnh: AFP

Tổ chức Hội nghị Thượng đỉnh Mỹ - Triều

Hà Nội trở thành tâm điểm chú ý của thế giới khi là nơi tổ chức hội nghị giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Triều Tiên Kim Jong-un.

Sự kiện thể hiện vai trò của Việt Nam như điểm đến an toàn, trung lập và giàu kinh nghiệm tổ chức các hoạt động đối ngoại lớn, góp phần thúc đẩy đối thoại vì hòa bình thế giới.

2023-2024

Nâng cấp, củng cố quan hệ với các nước lớn

Tháng 9/2023, trong chuyến thăm của Tổng thống Joe Biden, Việt - Mỹ nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược toàn diện. Ông Biden trích hai câu Kiều "Vinh hoa bõ lúc phong trần/ Chữ tình ngày lại thêm xuân một ngày" và nhấn mạnh: "Những cơ hội vô hạn đang mở ra trước mắt".

Tháng 12/2023, trong chuyến thăm của Chủ tịch Tập Cận Bình, Việt - Trung ra tuyên bố chung về nâng tầm quan hệ Đối tác hợp tác chiến lược toàn diện, xây dựng Cộng đồng chia sẻ tương lai có ý nghĩa chiến lược.

Tháng 6/2024, Tổng thống Nga Vladimir Putin thăm Việt Nam, hai nước ra Tuyên bố chung về làm sâu sắc hơn quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện.

Chuỗi sự kiện này cho thấy Việt Nam thực hiện chính sách ngoại giao cân bằng để thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội bền vững và duy trì môi trường hòa bình, ổn định.

Các chuyến thăm ngoại giao
 
 

Các chuyến thăm của lãnh đạo Mỹ, Trung Quốc và Nga trong năm 2023-2024. Video: VnExpress/VTV

Sau 80 năm, từ một quốc gia non trẻ chưa có quan hệ ngoại giao, Việt Nam đã thiết lập quan hệ với 194 nước, là thành viên của hơn 70 tổ chức khu vực và quốc tế, xây dựng mạng lưới đối tác rộng khắp với 13 Đối tác chiến lược toàn diện, 10 Đối tác chiến lược, trong đó có toàn bộ Ủy viên thường trực Hội đồng Bảo an LHQ.

"Dĩ bất biến, ứng vạn biến" được thể hiện trong đường lối ngoại giao "cây tre" ngày nay. Trong đó, "gốc vững" là truyền thống tự lực, tự cường gắn với lợi ích quốc gia, dân tộc; "thân chắc" tượng trưng cho bản lĩnh kiên cường trước thử thách cùng đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa; "cành uyển chuyển" là sự mềm dẻo, sáng tạo, linh hoạt tùy tình huống, hoàn cảnh cụ thể, theo Phó thủ tướng, Bộ trưởng Ngoại giao Bùi Thanh Sơn.

Việt Nam đã vượt qua những thách thức lịch sử, từ chiến tranh đến bao vây cấm vận, để vươn lên thành một quốc gia có uy tín và vị thế trên trường quốc tế, kết nối với bạn bè khắp năm châu, phục vụ cho mục tiêu xây dựng đất nước phồn vinh, hạnh phúc.

Nội dung: Ngọc Ánh - Như Tâm

Đồ họa: Minh Thu - Khánh Hoàng - Thanh Hạ