Xuất khẩu khó, ngó nội địa
Cái khó khi quay lại thị trường nội địa là tìm hệ thống phân phối, chưa rõ thị hiếu tiêu dùng và phải lo xây dựng thương hiệu.
Xuất khẩu khó khăn, nhiều doanh nghiệp thủy sản đang nghĩ đến việc quay về "tắm ao nhà". Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), 5 tháng đầu năm, xuất khẩu thủy sản chính ngạch đạt 2,3 tỷ USD, tăng 11,6% so với cùng kỳ năm 2011. Tuy nhiên, con số này chưa nói lên được điều gì khả quan vì thiếu yếu tố phát triển bền vững.
Chỗ dựa của giá trị kim ngạch xuất khẩu thủy sản hiện đến từ một số thị trường mới như: Trung Quốc, Hong Kong và Hàn Quốc, còn các thị trường truyền thống đang có dấu hiệu suy giảm.
Trong đó, thị trường Liên minh châu Âu (EU) có mức giảm mạnh nhất khi doanh thu xuất khẩu trong 5 tháng đầu năm chỉ đạt 451,9 triệu USD, giảm tới 23% so với cùng kỳ năm trước. Mức giảm nhiều nhất là thị trường Đức, Ý, Hà Lan (trên 50%). Thị trường Mỹ, quốc gia nhập khẩu thủy sản Việt Nam lớn nhất, tăng trưởng chậm, đạt 458,2 triệu USD, tăng 14% so với cùng kỳ năm 2011.
Việt Nam chi phối 90% sản lượng cá tra của thế giới, nhưng có nghịch lý là không quyết định được giá bán sản phẩm. Theo VASEP, nếu như năm 2000 giá cá tra xuất khẩu trung bình là 3,7 USD một kg thì đến năm 2009 chỉ còn 2,2 USD một kg. Năm 2011 đã tăng trở lại và đạt mức trung bình gần 3 USD một kg rồi lại giảm trong những tháng đầu năm 2012. Ngay cả tại thị trường vốn ổn định nhất là châu Âu, giá cá tra cũng giảm qua từng năm. Cụ thể, năm 2007, giá cá tra xuất khẩu vào châu Âu trung bình đạt 2,9 USD một kg thì đến nay chỉ còn 2,5 USD một kg.
Ở một góc nhìn khác, ông Jean-Charles Diener, Giám đốc Công ty Ofco Sourcing, một nhà nhập khẩu và phân phối cá tra Việt Nam tại châu Âu cho biết: "Cá tra nhập khẩu từ Việt Nam có vẻ như gây ra cạnh tranh không công bằng cho nhiều ngành công nghiệp thủy sản ở châu Âu, kể cả ở một số nước như Mỹ, Australia".
Vì vậy, theo ông, các nước này chỉ có một lựa chọn tự bảo vệ bằng cách tạo ra hình ảnh xấu và tuyên truyền chống lại cá tra Việt Nam. Một số thị trường mới như Brazil sớm muộn cũng rơi vào tình cảnh như châu Âu nếu Việt Nam không có sự thay đổi về cách tiếp thị và thống nhất một mức giá ổn định".
Ở mặt hàng tôm, ghi nhận của VASEP cho thấy xuất khẩu tôm của Việt Nam sang thị trường Nhật vẫn đạt mức tăng trưởng khả quan với hơn 186 triệu USD, tăng 25,8% kim ngạch so với cùng kỳ năm ngoái. Tuy nhiên, Việt Nam đang có nguy cơ mất thị trường này do nhiều doanh nghiệp Việt Nam liên tục vi phạm quy định về sử dụng chất Ethoxyquin. Ông Trương Đình Hòe, Tổng thư ký VASEP cho biết, phía Nhật đang kiểm tra 30% lô hàng tôm xuất khẩu của Việt Nam và chỉ cần hai vụ vi phạm nữa, họ sẽ nâng lên mức 50%...
Trước khó khăn của thị trường xuất khẩu, nhiều doanh nghiệp thủy sản bắt đầu xem thị trường nội địa đóng vai trò quan trọng để mở rộng kinh doanh, tăng trưởng bền vững và giảm sự phụ thuộc quá mức vào thị trường xuất khẩu.
 |
|
Nhiều doanh nghiệp rất muốn vào thị trường nội địa, nhưng còn lệ thuộc vào thói quen ẩm thực của người tiêu dùng, chưa kể siêu thị cũng "kén hàng". Ảnh: minh họa. |
Bà Lê Thị Thanh Lâm, Phó tổng giám đốc Saigon Food cho biết, sản phẩm xuất khẩu từ nguyên liệu thủy sản của Saigon Food chỉ có 25 loại, trong khi xuất ra thị trường nội địa đến 40 loại. Saigon Food xây dựng thị trường nội địa bắt đầu từ một bước đột phá, bỏ ra 100 triệu đồng để thuê một công ty nghiên cứu thị trường.
Với các kết quả có được, Saigon Food bắt tay vào nghiên cứu và sản xuất sản phẩm phục vụ người dân trong nước như: món lẩu, cá trứng kho tiêu, hải sản ngũ sắc, dồi lươn, cá trứng tẩm bột, cá saba tiêu xanh, xôi hải sản chiên phồng... Tuy nhiên, để đưa được các mặt hàng vào hệ thống siêu thị, Saigon Food cũng trải qua nhiều bước mới thuyết phục các nhà phân phối chấp nhận sản phẩm của mình.
Trong khi đó, với sự trợ giúp của Trung tâm Xúc tiến thương mại An Giang, Công ty cổ phần Nông Ngư Quốc tế (IFACO) đã đưa sản phẩm từ cá tra, cá ba sa ra thị trường Bình Thuận, Đồng Nai, Đắk Lắk, Lâm Đồng và một số tỉnh phía Bắc. Hiện nay, tại thị trường nội địa, IFACO cung ứng cho hệ thống đại lý bán lẻ khoảng 300 tấn sản phẩm một tháng với hơn 10 mặt hàng như: chả lụa ba sa, xúc xích ba sa, chạo sả ba sa, chả viên ba sa, ba sa cắt khúc, ba sa kho tộ...
Theo ông Châu Minh Chinh, Giám đốc IFACO, qua khảo sát cho thấy, thị phần nội địa nếu được các doanh nghiệp tập trung đẩy mạnh và làm tốt khâu quảng bá, tiếp thị thì sản lượng tiêu thụ ít nhất cũng chiếm khoảng 30% sản lượng chế biến của các nhà máy hằng năm. Trong một nghiên cứu gần đây của trường Đại học Cần Thơ về hành vi tiêu dùng cá da trơn của người tiêu dùng trong nước, nổi lên ba yếu tố chính là: giá bán chiếm 96,43%; sự thuận tiện chiếm 91,43%; cảm giác ngon của cá da trơn chiếm 85,71%.
Ông Trần Văn Hậu, Phó tổng giám đốc Công ty Hùng Cá, doanh nghiệp hiện đang có một số sản phẩm thu hút người tiêu dùng tại thị trường nội địa, cho biết: "Chúng tôi cũng nhìn thấy nhu cầu tương tự giữa thị trường trong nước và xuất khẩu về chế biến các sản phẩm có giá trị gia tăng cao như: cá tra phi lê tẩm bột, chả giò cá tra… Do đó, chúng tôi đánh giá thị trường trong nước là thị trường lớn, cần khai thác sâu rộng, nhất là thông qua hệ thống phân phối truyền thống và các siêu thị lớn".
Tuy vậy, quay lại "ao nhà", một số doanh nghiệp vẫn còn đau đầu vì chưa có hệ thống phân phối. Điều này dẫn đến doanh nghiệp lệ thuộc nhiều vào siêu thị. Trong khi đó, chính các siêu thị cũng "kén chọn" khách hàng.
Ông Trịnh Bá Hoàng, Giám đốc Incomfish, nói rằng: nhiều doanh nghiệp rất muốn vào thị trường nội địa, nhưng còn lệ thuộc vào thói quen ẩm thực của người tiêu dùng, chưa kể siêu thị cũng "kén hàng". Ông cho biết, Incomfish đã thúc đẩy làm hàng cho thị trường nội địa gần 8 năm nay, nhưng gần đây nhất Incomfish mới có thể xúc tiến, đưa hàng vào thị trường miền Bắc để tiến tới mở rộng thị trường trong tương lai.
Bài học dành cho các doanh nghiệp xuất khẩu muốn khai thác thị trường nội địa chính là: nghiên cứu thói quen của người tiêu dùng, quảng bá tốt sản phẩm và xây dựng thương hiệu. Điều này với những doanh nghiệp xuất khẩu có lẽ vẫn không hề dễ.
(Theo Diễn đàn Doanh nghiệp)
Thêm VnExpress trên Google
