'Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ': Khu vườn cảm xúc
Trái tim đứa trẻ luôn tò mò, rung động với mọi điều, để khi mệt mỏi thế nào vẫn thấy cuộc đời đẹp đẽ xiết bao.
* Bài bạn đọc viết cho chuyên mục 'Cuốn sách tôi yêu'
Trước khi viết tác phẩm, Nguyễn Ngọc Thuần là một họa sĩ, tốt nghiệp trường Đại học Mỹ thuật. Có lẽ vì thế mỗi trang văn của anh đều chất chứa những hình ảnh đẹp nao lòng. Tôi xin mượn cấu tứ trong lời phê bình của họa sĩ Lê Thiết Cương dành cho nhà thơ Đào Trọng Khánh, để nhận xét về Nguyễn Ngọc Thuần: ''Dù anh có viết văn, viết thật nhiều thứ, đấy cũng là những cái nhánh trên một thân cây to lớn, mà gốc rễ là hội họa''.
Về nội dung, truyện chỉ đơn giản kể về hành trình trưởng thành của một cậu bé 10 tuổi. Qua những sự kiện lớn nhỏ, cậu dần học cách chấp nhận nỗi đau, chia sẻ nỗi buồn và yêu thương người khác. Với mảng văn học thiếu nhi, cùng cách tiếp cận có phần quen thuộc như vậy, rất dễ để người viết sa vào lối văn dạy đời, sáo rỗng, áp đặt góc nhìn và đưa ra những bài học trưởng thành khiên cưỡng. Nguyễn Ngọc Thuần đã khéo léo chọn một cách kể chuyện độc đáo bằng cách vẽ các hình ảnh, để sau khi gấp trang sách cuối cùng, thứ đọng lại mãi trong tâm trí tôi là những khung hình nên thơ.
Đó là cậu bé Dũng, trong đêm tối, mở tung cửa sổ, hướng ra khu vườn nhà mình để nhắm mắt và lắng nghe những đóa hoa trò chuyện. Là bà sơ già sắp mất, dùng toàn bộ hơi thở còn lại để đàn điệu piano cuối cùng cho ba bà sơ khác hòa giọng một cách đầy mãnh liệt và đam mê, trong căn nhà thờ cũ nát, hoang tàn. Là hình ảnh Dũng ngồi ăn cơm vào những ngày mưa, lắng nghe tiếng mưa đổ ầm ầm trên mái nhà, để nhận ra rằng ăn cơm trong bóng tối, trời mưa, trong tiếng ồn ã hối hả ấy thật thích thú. Và đó còn là hình ảnh của "một ngày bình thường", khi mẹ cậu bé ngồi chải tóc, cái mái tóc dài mượt như suối đến sắp chảy ra. Cậu bé giúp mẹ nhổ tóc sâu, rồi tò mò chẳng hiểu sao, khi vui, lúc buồn, mẹ đều thích chải tóc.
Nhưng hình ảnh làm tôi nhớ và xúc động nhất là cảnh cậu cháu trai của ông lão ăn xin, người có mơ ước được sở hữu một khu vườn riêng để tha hồ bắt dế, hái cỏ non cho dế ăn, lẻn trốn vào khu vườn nhà Dũng chỉ để nằm ngủ trưa. Rồi cậu bé ăn trộm, nhưng chỉ lấy vài ngọn cỏ non cho con dế trong hộp diêm của mình được ăn, trộm vài bông hoa trắng phủ lên người khi ngủ cho ấm áp. Hình ảnh những bông hoa nhấp nhô lên xuống ở người cậu bé như con thuyền lượn lờ trên sóng biển, dưới ánh nắng rọi xuống khu vườn, tạo nên một bức tranh kỳ diệu và đầy ắp yêu thương, khát khao, ước mơ, và cả nỗi bất hạnh của một đứa trẻ.
Thực chất, con dế của cậu bé ban đầu là một con dế chết. Cậu nghèo đến mức chưa thể bắt nổi một con dế sống. Cậu nằm chỏng chơ giữa chợ, lấy con dế ra, bảo nó nằm yên đừng có mà chạy nhảy lung tung, rồi hai tay đưa con dế từ bụng lên ngực, lên mặt và nở nụ cười hớn hở, quở trách: "Tao đã bảo đừng có nhảy lung tung mà!".
Bìa cuốn ''Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ''. Tác phẩm thắng giải A Cuộc vận động sáng tác văn học thiếu nhi năm 2002. Ảnh: Nhà xuất bản Trẻ
Phải là một nhà văn mang trong mình ngòi bút của họa sĩ mới vẽ nên những bức tranh rung động đến thế. Nhưng những bức tranh trong tác phẩm này, không được cậu bé Dũng cảm nhận bằng mắt. Khu vườn của cậu đẹp tuyệt diệu là vậy, nhưng cha đã thách cậu nhắm mắt, để chỉ cần sờ và ngửi đã nhận ra mỗi loài hoa. Cậu bé làm theo để nhìn ngắm thế giới theo một cách thật khác, cách mà ngay cả khi đắp chăn trùm mền đi ngủ, khi trong bóng tối, trên giường với chiếc cửa sổ khóa kín, cậu vẫn thấy được, lắng nghe, và cảm nhận được khu vườn của mình.
Cậu cũng nhìn ngắm và yêu thương mọi người xung quanh bằng cách ấy. Như cách cậu chỉ cần nghe tiếng bước chân là đoán được ai đang đến gần, lắng nghe và hát cho những bà ma sơ nghe, vui vẻ khi nhận một món quà từ người lạ. Một người mà cậu không bao giờ thấy mặt, và cả việc cậu chia sẻ thứ gì đó, cho một người không bao giờ nhìn thấy cậu.
Một nhân vật tiêu biểu khác là ông lão ăn xin mù lòa. Do không nhìn thấy, ông không biết đứa cháu mình đang "nuôi" một con dế chết. Vì thế, ông đã vượt lên thế giới thực mà sống trong thế giới của cậu bé. Ông bảo rằng cậu cần quan tâm, yêu thương con vật nuôi của mình, cho nó ăn và cần tìm một ít cỏ non. Người ta bảo đôi mắt là cửa sổ tâm hồn, nhưng khi đôi mắt đóng lại, tình yêu thương như dòng nước ngoan cố, lì lợm, luôn tìm mọi cách để tràn ra ngoài, hiển lộ, lan tỏa đến những người xung quanh, ngay cả trong những lúc khốn cùng nhất.
Đọc ấn phẩm, ta nhận ra rằng tình yêu và cái đẹp là thứ không thể nhìn thấy mà phải cảm nhận bằng trái tim. Trái tim của một đứa trẻ luôn tò mò và rung động với mọi điều trong cuộc sống, để ngay cả khi cuộc sống mệt mỏi thế nào, thành phố ngột ngạt ra sao, ta vẫn thấy cuộc đời đẹp đẽ. Vì trong ta có một khu vườn để nhìn ngắm, một khu vườn "vừa nhắm mắt, vừa mở cửa sổ".
Huỳnh Khánh Nhân
Độc giả mọi độ tuổi có thể gửi bài viết (không giới hạn số lượng) về email giaitri.vnexpress@gmail.com, tên mail là: "Bai cam nhan Cuon sach toi yeu".
Mỗi bài có độ dài tối đa 1.500 từ, là sáng tác mới, chưa từng đăng tải trên các phương tiện truyền thông hoặc mạng xã hội. Sách được bạn đọc giới thiệu phải là ấn phẩm không vi phạm pháp luật Việt Nam, do nhà xuất bản cấp phép phát hành, không thuộc diện bị đình chỉ phát hành, thu hồi, cấm lưu hành. Bài viết nêu rõ tên sách, tác giả, dịch giả, nhà xuất bản, năm xuất bản.
Khuyến khích những bài viết có hình ảnh đi kèm (ảnh sách hoặc hình ảnh độc giả cùng sách). Ngoài bài viết, độc giả có thể gửi cảm nhận bằng hình thức podcast hoặc video.