Việt Nam đẩy mạnh đưa AI vào hoạt động thực tế
Sau khi hành lang pháp lý và chiến lược quốc gia về AI hình thành, Việt Nam đứng trước yêu cầu đưa công nghệ này vào thực tế để tạo hiệu quả đo đếm được, theo các chuyên gia.
"Luật đã mở đường, Chiến lược đã chỉ hướng. Năm 2026 là năm AI của Việt Nam bước vào vận hành thực tế", ông Nguyễn Văn Khoa, Chủ tịch Hiệp hội Phần mềm và Dịch vụ CNTT Việt Nam (Vinasa), nói tại Diễn đàn Trí tuệ nhân tạo Việt Nam - AI360 2026, ngày 18/11 ở Hà Nội.
Theo ông Khoa, bối cảnh phát triển AI tại Việt Nam đã thay đổi đáng kể so với một năm trước, khi Luật Trí tuệ nhân tạo có hiệu lực từ 1/3. Chiến lược quốc gia về AI được phê duyệt hồi tháng 8 cũng đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% dịch vụ công trực tuyến tích hợp AI và hình thành tối thiểu 10 thương hiệu AI Việt Nam có năng lực cạnh tranh.
Chủ tịch Vinasa Nguyễn Văn Khoa phát biểu tại sự kiện sáng 18/11. Ảnh: Minh Sơn
Chủ tịch Vinasa đánh giá đây là "cơ hội lớn chưa từng có" với cộng đồng doanh nghiệp công nghệ số trong nước, khi nhu cầu ứng dụng AI hình thành ở cả khu vực công và tư, đồng thời có thể chế rõ ràng, cùng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát. Ngoài ra, ông nhấn mạnh doanh nghiệp Việt có năng lực, hiểu bài toán của người Việt và đang làm ra những sản phẩm AI "Make in Viet Nam".
Tuy nhiên, để biến nhu cầu thành thị trường, ông Trần Anh Tú, Phó cục trưởng Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo - Bộ Khoa học và Công nghệ, cho rằng cần cụ thể hóa mỗi nhu cầu ứng dụng thành bài toán có đơn vị sử dụng, yêu cầu đầu ra và điều kiện tiếp nhận rõ ràng. Đây sẽ là cơ sở để cơ quan, tổ chức thực hiện đặt hàng, thuê dịch vụ hoặc mua sắm đổi mới sáng tạo theo quy định.
Theo ông, doanh nghiệp AI Việt Nam là lực lượng chủ lực trong nghiên cứu, phát triển và triển khai chuyển đổi AI quốc gia. Các doanh nghiệp cần lựa chọn khâu tham gia phù hợp, tăng liên kết với viện nghiên cứu, trường đại học và những doanh nghiệp khác để phát triển sản phẩm, tham gia chuỗi giá trị.
Ông nhấn mạnh AI trở thành năng lực cốt lõi từ khâu xác định bài toán, thiết kế đến tổ chức, vận hành, đồng thời Luật Trí tuệ nhân tạo đã tạo khuôn khổ quản lý theo rủi ro và các cơ chế hỗ trợ phát triển. "Trọng tâm hiện nay là tổ chức thực hiện", ông nói.
Theo ông, trước hết, việc chuyển đổi AI cần xuất phát từ những bài toán thực tế, có mục tiêu và tiêu chí đánh giá rõ ràng. Người đứng đầu phải xác định khâu ưu tiên, giao trách nhiệm cụ thể và tính đủ chi phí triển khai, từ dữ liệu, tích hợp đến đào tạo, vận hành. Hiệu quả cần được đo bằng năng suất, chất lượng sản phẩm và mức độ cải thiện dịch vụ. Cùng với đó, nhu cầu ứng dụng AI cần được cụ thể hóa thành các bài toán để doanh nghiệp trong nước tham gia phát triển sản phẩm, cung cấp dịch vụ. Đây cũng là cơ sở thúc đẩy đặt hàng, thuê dịch vụ và mua sắm đổi mới sáng tạo.
Để làm được điều này, ông cho biết cần mở rộng khả năng tiếp cận dữ liệu, hạ tầng tính toán, mô hình dùng chung, đồng thời tăng cường đào tạo nhân lực và liên kết giữa doanh nghiệp với viện nghiên cứu, trường đại học.
"Dữ liệu phục vụ AI phải có chất lượng, được cập nhật, có chủ thể chịu trách nhiệm và điều kiện khai thác rõ ràng. Việc chia sẻ, sử dụng phải tuân thủ pháp luật, bảo vệ dữ liệu cá nhân, quyền sở hữu trí tuệ và bí mật kinh doanh", ông nói.
Phó cục trưởng Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo Trần Anh Tú phát biểu tại sự kiện. Ảnh: Minh Sơn
Ông cũng nhấn mạnh việc quản trị AI theo mức độ rủi ro, xác định rõ trách nhiệm của nhà cung cấp, đơn vị triển khai và người sử dụng. Các hệ thống cần được giám sát trong quá trình vận hành, bảo đảm khả năng can thiệp và xử lý sai sót.
Dù AI đã cải thiện về năng suất, việc đo lường hiệu quả và chi phí vẫn là thách thức. Tại sự kiện, ông Nguyễn Việt Long, Phó tổng giám đốc EY Việt Nam, cho biết 99% CEO ghi nhận năng suất tăng đáng kể trong 12 tháng qua, theo Khảo sát Triển vọng CEO do hãng công bố tháng 10. Trong đó, 48% tái đầu tư lợi ích này vào tăng trưởng và đổi mới. Tuy nhiên, chỉ 16% tổ chức có thể theo dõi toàn diện chi phí AI theo thời gian thực và tự tin đo lường hiệu quả đầu tư.
Chi phí sử dụng AI, đặc biệt là token, cũng trở thành mối quan tâm lớn. Có 82% lãnh đạo lo ngại về mức sử dụng token và chi phí phát sinh, 98% đã xem xét lại cách tiếp cận AI vì vấn đề này, trong khi chỉ 64% chủ động theo dõi token bằng ngân sách và giới hạn cụ thể.
Từ thực tế đó, ông Long khuyến nghị doanh nghiệp xác định giá trị AI qua một số trường hợp ứng dụng gắn với mục tiêu kinh doanh; thiết lập cơ chế quản trị chi phí; tích hợp yêu cầu về dữ liệu, bảo mật và pháp lý ngay từ đầu; kiểm soát vòng đời phần mềm AI; đồng thời điều chỉnh KPI và đào tạo nhân sự để làm việc hiệu quả cùng các tác nhân AI.
Lưu Quý