Vì sao ý tưởng sinh viên khó đi vào đời sống?

Nhầm điều cộng đồng cần, thiếu nguồn lực duy trì có thể khiến ý tưởng sinh viên khó thành hiện thực, theo giám khảo "Sinh viên Thế hệ mới 2026".

Một ý tưởng được trình bày thuyết phục trên sân khấu chưa chắc có thể triển khai trong đời sống. Để phát triển dự án, sinh viên cần trả lời những câu hỏi cụ thể hơn: Ai thực sự cần giải pháp này? Hiệu quả được kiểm chứng ra sao? Ai sẽ tiếp tục vận hành khi các thành viên tốt nghiệp?

Đây là những vấn đề được ba giám khảo Sinh viên Thế hệ mới mùa 4 đặt ra khi góp ý cho các đội thi. Với chủ đề "Quê mình có việc, Gen Z Việt có cách", chương trình khuyến khích sinh viên vận dụng kiến thức để giải quyết những vấn đề tại địa phương, thông qua khảo sát, làm việc với cộng đồng, thử nghiệm và điều chỉnh giải pháp.

Theo tiến sĩ Hà Ánh Phượng, bước đầu tiên của hành trình này là học cách quan sát, nhận diện những khó khăn xung quanh. Giá trị của một dự án còn nằm ở sự thay đổi trong tư duy, khi người trẻ biết phát hiện vấn đề và chủ động tìm cách giải quyết.

Qua các vòng thi, cô ấn tượng với sự tự tin, sáng tạo và tinh thần trách nhiệm của sinh viên. Bên cạnh công nghệ, các đội còn quan tâm đến những vấn đề gần gũi như bảo vệ môi trường, chăm sóc sức khỏe, gìn giữ văn hóa truyền thống hay hỗ trợ nhóm yếu thế.

Tuy nhiên, sự quan tâm ấy cần được chuyển thành hiểu biết về người thụ hưởng. Cô Phượng lưu ý một hạn chế sinh viên cần khắc phục là khoảng cách giữa điều mình nghĩ cộng đồng cần và nhu cầu thực sự của họ. Nếu chưa nhận diện đúng, đội thi có thể dành nhiều công sức phát triển giải pháp nhưng khó tìm được người sử dụng.

Để thu hẹp khoảng cách này, cô khuyên các đội dành thêm thời gian lắng nghe, khảo sát và để cộng đồng tham gia vào quá trình xây dựng dự án. Công nghệ có thể giúp triển khai nhanh hơn, nhưng sự thấu hiểu mới là cơ sở để lựa chọn hướng đi phù hợp.

Từ góc độ nghiên cứu, giáo sư, tiến sĩ Nguyễn Khánh Diệu Hồng cũng cho rằng sinh viên cần xác định rõ vấn đề muốn giải quyết, đối tượng thụ hưởng và thay đổi cụ thể mà giải pháp có thể mang lại. Khi những yếu tố này được làm rõ, các đội mới có cơ sở đánh giá giá trị của ý tưởng.

Bà dẫn ví dụ về ý tưởng phát triển kính hỗ trợ người khiếm thính, hướng tới chuyển lời nói thành hình ảnh và ngôn ngữ ký hiệu thành lời nói. Điểm đáng chú ý của ý tưởng là mục tiêu tháo gỡ rào cản giao tiếp mà người thụ hưởng gặp trong cuộc sống.

"Đôi khi, giá trị của sáng tạo không phải tạo ra điều gì thật lớn lao, mà là làm cho cuộc sống của một ai đó trở nên tốt đẹp hơn từ những điều rất thiết thực", bà nói.

Quá trình tìm hiểu nhu cầu và đánh giá giải pháp cũng đòi hỏi sinh viên có tư duy phản biện. Theo bà Hồng, trong bối cảnh AI và công nghệ phát triển nhanh, người trẻ cần biết đặt câu hỏi, kiểm chứng thông tin và đưa ra quyết định có trách nhiệm, thay vì phụ thuộc vào những câu trả lời do công nghệ cung cấp.

Sau khi xác định đúng nhu cầu, các đội còn phải chứng minh giải pháp có thể triển khai và duy trì. Doanh nhân Nguyễn Văn Thanh, nhà sáng lập kiêm Tổng giám đốc AVES, cho rằng sinh viên cần xem xét đồng thời điều kiện thực hiện, nguồn lực vận hành và khả năng phát triển mô hình trong dài hạn.

Theo ông, một giải pháp đơn giản, đáp ứng đúng nhu cầu và có hướng triển khai rõ ràng có thể tạo tác động lâu dài hơn ý tưởng công nghệ phức tạp nhưng chưa xác định được thị trường.

Để phát triển tiềm năng đó, ông Thanh khuyên sinh viên đi thực tế, lắng nghe phản hồi, liên tục thử nghiệm và sẵn sàng điều chỉnh ý tưởng ban đầu. Bên cạnh chuyên môn, sự bền bỉ, trách nhiệm và khả năng tiếp nhận phản biện là những yếu tố giúp đội thi theo đuổi dự án.

Việc chuẩn bị cho chặng đường dài còn bao gồm phương án chuyển giao hoặc phát triển tiếp sau khi các thành viên tốt nghiệp. Theo ông, một dự án có thể tạo hiệu ứng tích cực trong thời gian diễn ra cuộc thi, nhưng cần mô hình vận hành và nguồn lực phù hợp để tiếp tục duy trì tác động.

Những yêu cầu này cũng cho thấy sinh viên cần thêm cơ hội tiếp cận người hướng dẫn, chuyên gia và doanh nghiệp trong quá trình hoàn thiện sáng kiến. Đây là điều ba giám khảo kỳ vọng ở cuộc thi online Sinh viên Thế hệ mới 2026, khi sân chơi được mở rộng tới sinh viên trên cả nước.

Theo bà Hà Ánh Phượng, sinh viên vùng sâu, vùng xa có thể thiếu điều kiện tiếp cận nhưng không thiếu khát vọng và ý tưởng giá trị. Vì vậy, việc mở rộng cơ hội tham gia cần đi cùng cơ chế đánh giá công bằng, hỗ trợ chuyên môn và kết nối nguồn lực để các dự án có khả năng phát triển tiếp.

Cùng quan điểm, bà Hồng cho rằng chất lượng ý tưởng và năng lực sinh viên mới là yếu tố quyết định, thay vì quy mô hay danh tiếng trường học. Nền tảng trực tuyến giúp thu hẹp khoảng cách địa lý, còn sự kết nối với cố vấn và cơ hội thử nghiệm sẽ giúp các đội từng bước kiểm chứng sáng kiến.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Thanh kỳ vọng hình thức online tạo điều kiện để sinh viên ở nhiều nơi tiếp cận chuyên gia, doanh nghiệp và hoàn thiện dự án. Theo ông, tiêu chí đánh giá minh bạch cùng cơ chế hỗ trợ phù hợp sẽ giúp những ý tưởng tiềm năng có thêm cơ hội triển khai trong thực tế.

Cuộc thi online Sinh viên Thế hệ mới 2026 nhận hồ sơ đến 23h59 ngày 24/11. Ban tổ chức dự kiến chọn Top 100 sau vòng đầu, tiếp tục tuyển Top 30 và lựa chọn 5 dự án xuất sắc nhất qua vòng phản biện trực tuyến. Mỗi dự án trong Top 5 nhận 15 triệu đồng; với giải thưởng Herbalife Awards trị giá 50 triệu đồng dành cho trường có nhiều dự án đăng ký hợp lệ nhiều nhất và mỗi dự án được bình chọn yêu thích nhất nhận 2 triệu đồng nâng tổng giải thưởng tiền mặt cuộc thi lên đến 135 triệu đồng.

Sinh viên có thể tìm hiểu thể lệ và đăng ký tại sinhvienthehemoi.com, đồng thời theo dõi hành trình phát triển dự án của các đội trong chương trình Sinh viên Thế hệ mới với sự đồng hành của Herbalife Việt Nam trong vai trò nhà tài trợ và đồng kiến tạo nội dung, phát sóng lúc 21h30 thứ Bảy hàng tuần trên VTV3.

Thái Anh