Tuyển Hà Lan nhạt nhòa 'sắc da cam'

Ngoài hoa tulip, cối xay gió, phong cảnh hữu tình, thứ phô-mai tuyệt hảo hạng và những con đê sừng sững, quốc gia Tây Âu có một phần ba diện tích nằm thấp hơn mực nước biển này còn được biết đến bởi một "đặc sản" khác. Đó là lối chơi tấn công tổng lực "totaalvoetbal" - một thứ bóng đá nghệ thuật được khai sinh bởi nhà chiến lược bậc thầy Rinus Michels - in sâu vào tâm khảm của biết bao thế hệ người hâm mộ qua tài năng của nhiều bậc danh thủ như Cruyff, Neeskens, Gullit, Van Basten, Bergkamp... Nhưng từ 4 năm trở lại đây, dưới thời HLV trưởng Van Basten, một tiền đạo lừng danh những năm cuối 1980, đầu 1990 và là học trò xuất sắc của Michels huyền thoại năm nào, thứ bóng đá vị nghệ thuật ấy đã trở thành hoài niệm xa vời với đội tuyển Hà Lan.

Dưới thời Van Basten, "sắc da cam" của Hà Lan nhạt nhòa hơn lúc nào hết. Ảnh: Reuters.

Thật vậy, với Van der Sar, Van Nistelrooy, Heitinga, Van der Vaart, Sneijder hay Jan Huntelaar..., bóng đá Hà Lan đang sở hữu lứa cầu thủ đồng đều, tài năng đáng mơ ước. Tuyển quốc gia của họ hiện nay là một thập thể đan xen, pha trộn giữa lớp trụ cột giàu kinh nghiệm, những ngôi sao đang vào độ chính xen lẫn với một số tài năng trẻ xuất chúng. Chỉ có điều, thay vì đeo đuổi lối chơi tấn công tổng lực để duy trì truyền thống hướng đến cái đẹp toàn mỹ của bóng đá, Van Basten lại tận dụng triệt để nguồn lực dồi dào ấy để xây dựng một đội tuyển Hà Lan ít bản sắc và kém hấp dẫn bậc nhất lịch sử. Sắc da cam quen thuộc vì thế cũng nhạt nhòa đi đáng kể so với các thời HLV trước đây.

Cụ thể, sơ đồ 4-3-3 gắn liền với cố HLV Rinus Michels từ những năm 1970 bị xếp xó. Hà Lan của Van Basten thường xuyên ra sân với sơ đồ 4-4-2 cùng thứ bóng đá đề cao hiệu quả, thực dụng đến mức khô cứng dù vẫn còn đó những ngôi sao sáng tạo phù hợp với sơ đồ và kiểu đánh biên truyền thống như Robben hay Kuyt. Cũng đôi lúc, cựu "sát thủ" của Milan này cho các học trò chơi theo sơ đồ 4-2-3-1 thiên về tấn công với những ngôi sao như Van der Vart, Kuyt hay Rooben phía sau một trung phong cắm. Nhưng những lần như thế không nhiều và dù đá bằng sơ đồ nào chăng nữa, Van Basten vẫn yêu cầu các học trò chơi chắc chắn với phương châm lấy hàng phòng ngự làm nền tảng cho mọi ý đồ chiến thuật.

Sự thay đổi theo hướng phi bản sắc ấy giúp Hà Lan trở thành một trong ba đội có hàng thủ chắc chắn bậc nhất vòng loại Euro 2008. Với những trụ cột như Van der Sar, Heitinga, Mathijsen, Bouma, Van Bronckhorst..., đội quân của HLV Van Basten chỉ để lọt lưới 5 bàn sau 12 trận đấu loại. Nhưng hệ lụy từ lối chơi đề cao tính an toàn ở hàng thủ ấy đã hạn chế đáng kể khả năng bùng nổ của các ngôi sao trên mặt trận tấn công. Không chỉ bất lực trước mành lưới Romania (0-1, 0-0) trong cả 2 lần đối đầu, mà ngay cả các trận đấu được xem là cơ hội tích lũy cải thiện hiệu số bàn thắng bàn thua, thày trò Van Basten cũng chỉ có thể hạ "chú lùn" Luxembourg 1-0, 1-0, Albania 2-1, 1-0. Điều đó giải thích vì sao sở hữu nhiều cầu thủ làm bóng tài hoa như Robben, Van der Vaart, Sneijder, Seedorf ... và không thiếu các "thợ săn" khét tiếng Van Nistelrooy, Huntelaar hay Van Persie, Hà Lan chỉ ghi được vẻn vẹn 15 bàn, đạt tỷ lệ 1,25 bàn mỗi trận - tỉ lệ thấp đến khó tin và ít hơn bất kỳ đội nào khác vượt qua vòng loại đến với Euro 2008.

Van Basten tạo cảm giác ông chưa tận dụng triệt để tiềm năng của những ngôi sao tấn công như Van der Vaart (trái), Sneijder hay Robben (phải). Ảnh: AP.

Trước những đối thủ yếu ở vòng loại, sự lựa chọn của Van Basten - lối chơi đặt phòng ngự làm ưu tiên hàng đầu - ít nhiều đã phát huy tác dụng. Nhưng bước vào vòng chung kết nơi họ bị xếp cùng "bảng tử thần" với Pháp, Italy và Romania, khả năng thành công cũng như cơ hội đi đến ngôi cao nhất dành cho tuyển Hà Lan rõ ràng bị gắn với một dấu hỏi to đùng. Thất bại cay đắng tại World Cup 2006 là minh chứng rõ nét về tác hại từ việc HLV Van Basten chọn phương án "bỏ sở trường, đi theo sở đoản". Khi ấy, họ cũng chơi rất thiếu thuyết phục ở vòng bảng và bị Bồ Đào Nha, đội biết kết hợp hài hoà giữa hai yếu tố phòng ngự - tấn công đá bay, từ vòng 1/8 trong trận cầu mà Hà Lan bế tắc đến cùng cực trong khâu ghi bàn. Liệu bài học nhãn tiền ấy có làm Van Basten thức tỉnh khi "đem chuông đi đánh xứ người" lần này? Câu trả lời dường như là không.

Chủ yếu sử dụng sơ đồ 4-2-3-1 trong các trận giao hữu gần đây, nhưng nhìn chung Hà Lan vẫn hướng đến sự thận trọng, khi bố trí đến 2 tiền vệ có xu hướng phòng ngự che chắn phía trước hàng thủ và chơi một tấn công một cách có chừng mực. Tuy đạt kết quả không đến nỗi nào thắng Ukraine 3-0, Xứ Wales 2-0 và hòa Đan Mạch 1-1, nhưng khó có thể nói là họ làm người hâm mộ yên tâm với những màn trình diễn này. Lấy sức mạnh của hệ thống phòng ngự làm nền tảng, nhưng các phương án nhân sự cụ thể mà tuyển Hà Lan sử dụng lại không tạo được sự tin tưởng và cảm giác an toàn tương tự Mark Van Bommel - cầu thủ bị Van Basten hắt hủi sau World Cup 2006 - trước kia. Trong số 3 tiền vệ trung tâm mà Van Basten dự tính cho Euro 2008, Nigel de Jong không có phong độ cao, hai người kia là Engelaar và De Zeeuw thì chưa có nhiều kinh nghiệm - yếu tố rất quan trọng ở những giải đấu khắc nghiệt như Euro.

Ở hàng thủ, ngoại trừ Heitinga được xem là trẻ (25 tuổi) và chơi được nhật, số trụ cột còn lại đều ít nhiều gặp vấn đề. Van der Sar, tuy chơi ổn định và giúp MU lập cú đú vô địch giải Ngoại hạng mùa vừa qua, đã bước sang tuổi 38 và chẳng còn phản xạ nhanh nhẹn như trước. Tương tự, ở tuổi 33 và 34, khó có thể đòi hỏi trung vệ Ooijer cùng cầu thủ đa năng bên cánh trái là Van Bronckhorst duy trì thể lực dẽo dai để đua tranh với Benzema (Pháp), Toni (Italy) hay Mutu (Romania) - những chân sút nguy hiểm nhất bên phía 3 đối thủ của Hà Lan tại vòng bảng sắp tới. Dự bị cho họ là Mechiot và Bouma thậm chí còn đáng ngại hơn vì cả hai đều đã lớn tuổi và không có phong độ cao gần đây. Mắt xích trọng yếu còn lại là Joris Mathijsen thì rất thiếu tự tin dù đã khoác áo ĐTQG gần 3 năm và có 2 năm tôi luyện trong màu áo Hamburg ở Bundesliga.

Hàng thủ với những lão tướng đã qua thời đỉnh cao như Van Bronckhorst (áo xanh) có thể trở thành điểm yếu chí tử của Hà Lan. Ảnh: Reuters.

Là thành viên "Cơn lốc màu da cam" trong gần chục năm thịnh trị ở thập niên 1980 và cuốn phăng mọi đối thủ để lên ngôi ở Euro 1980, hơn ai hết Van Basten hiểu rõ bóng đá tổng lực yếu tố làm nên sức mạnh cốt lõi của tuyển Hà Lan, cũng như kỳ vọng to lớn của người hâm mộ vào lối chơi đậm bản sắc ấy. Nhưng dường như cái tôi quá lớn đã làm nhà cầm quân trẻ này quên đi tất cả và chăm chăm đi theo con đường mà ông đã chọn trước khi chia tay tuyển Hà Lan để trở về "mái nhà xưa" dẫn dắt Ajax Amstedam. Chỉ có điều, đó rất có thể là "con đường diệt vong", chôn vùi danh tiếng của Van Basten khi ông vẫn dứt khoát buộc đội nhà từ bỏ sở trường để sử dụng sở đoản và không khắc phục được những điểm yếu chí tử ở hàng thủ.

Phương Minh