Tiến sĩ của những loài hoa

Yêu say đắm những cánh hoa anh đào nở thắm bên những đồi thông trên vùng đất Langbiang huyền thoại, cuộc đời Dương Tấn Nhật không thể tách rời cùng những loài hoa.

Tiến sĩ Nhật (thứ hai từ bên phải sang) đang trao đổi với sinh viên.

Mới ở tuổi 37 song Dương Tấn Nhật, phân viện phó Phân viện Sinh học Đà Lạt, đã có trên 40 công trình khoa học cấp quốc tế về những loài hoa. Khi được đăng trên những tạp chí khoa học quốc tế, “sau dấu phẩy” cái tên Dương Tấn Nhật có thêm hai chữ Việt Nam như khát vọng thuở thiếu niên của anh. Để đăng trên những tạp chí này, công trình phải được kiểm chứng bởi những nhà khoa học tên tuổi cùng lĩnh vực trong thời gian rất lâu, sáu tháng, một năm, có khi cả hai năm từ sau khi công trình được gửi.

Hành trình đến với những loài hoa của anh bắt đầu từ lyly, loài hoa có nguồn gốc phương Tây, vốn không được trân trọng sau mấy mươi năm đã biến dị, trở nên quê mùa, xấu xí. Nhìn màu trắng của lyly mọc dại ngoài tường rào thật tội nghiệp. Từ đó, 15 công trình nghiên cứu quanh loài hoa này ra đời trong suốt hơn 10 năm trời lao động.

Nghiên cứu “Lyly: Quá trình hình thành củ giả trên đoạn thân" đánh dấu mốc trong giới khoa học về cái tên Dương Tấn Nhật. Đến giờ, mỗi khi có công trình nào liên quan đến loài hoa trắng này, ban biên tập tạp chí Tế Bào Thực Vật (Plant Cell Reports) uy tín nhất của Mỹ lại chuyển cho anh thẩm định.

“Nhân bản vô tính lan hài đỏ” là một dấu ấn khác. Việc nhân giống được loài hoa hiếm hoi này đặc biệt mang ý nghĩa với ngành sinh vật học trong nước, vì đây là loại hoa của riêng Việt Nam. Chính anh là người tham gia dự án đi tìm giống lan, vốn thuộc loại khó sống, khó sinh sản, nơi rừng thiêng nước độc vùng Khánh Vĩnh (giáp ranh giữa Lâm Đồng và Ninh Thuận). Ngoài ra, anh còn là tác giả của “Nhân giống huệ tây bằng tách lấy vảy chống lại việc thoái hóa giống”, “Thực nghiệm cho hoa salem nở trong ống nghiệm” cùng những chuyến điền dã tìm thông lá đỏ, sâm ngọc linh...

Anh cũng trở thành đồng tác giả tập sách Hệ thống nuôi cấy lớp mỏng tế bào: sự tái sinh và ứng dụng trong chuyển gen thực vật. Đây là một tập giáo khoa thư dành cho nghiên cứu sinh bậc thạc sĩ và tiến sĩ về tế bào học, được Nhà xuất bản khoa học Kluwer Academic Publishers ấn hành.

Dương Tấn Nhật là một trong số ít người Việt Nam du học ở nước ngoài trở về khi nhiều nơi trên thế giới mời anh làm trưởng những nhóm nghiên cứu tại nước họ. Quan điểm của anh thật lạ: “Tôi không thích cuộc sống ở nước ngoài. Nói cho cùng mình chỉ là người ăn bám, thích vật chất. Trong mắt của họ vì sao mình tài năng như vậy mà không về đóng góp cho quê hương”.

Trong căn phòng lạnh ngắt lỉnh kỉnh ống nghiệm, chậu hoa và nhiều thứ linh tinh khác thuộc phạm trù khoa học, lâu lâu lại nườm nượp sinh viên vào ra, điện thoại và khách liên tục. Trong Phân viện Sinh học Đà Lạt còn có nhiều sinh viên từ TP HCM về theo tham gia học hỏi, nghiên cứu.

“Tôi cố gắng hướng các bạn trẻ sự tự tin vào khả năng và tâm huyết với đất nước. Sống đạo đức, có khả năng, chắc chắn ra đời họ sẽ trưởng thành. Tôi thích làm việc với các bạn sinh viên vì luôn nhìn thấy hình ảnh của mình nhiều năm về trước”, Nhật chân thành nói. 

Anh kể rất nhiều điều về những sinh viên của mình, chuyện chàng trai làm hoa hồng nở trong ống nghiệm, chuyện cô nàng làm khoai tây mọc rễ mà không cần chút đất nào... Gương mặt người thầy ánh lên vẻ hạnh phúc và hãnh diện. Với học trò, anh chẳng giấu chút bí quyết riêng nào, bởi đó là triết lý của câu hát mà anh thường ngân nga “sống trong đời sống cần có một tấm lòng...”.

(Theo Tuổi Trẻ)