Thầy cô 'dấn thân' vào làn sóng dạy bằng tiếng Anh
Đăng video dạy Địa lý bằng tiếng Anh trên mạng, thầy Chinh nhận về nhiều lời công kích, chê bai phát âm, bị cho rằng "đu trend" nhưng đều bỏ ngoài tai.
Từ đầu năm học, thầy Phạm Văn Chinh, 48 tuổi, giáo viên trường THPT Nghĩa Minh, Ninh Bình, dạy bằng tiếng Anh một tiết mỗi tuần. Với hơn 10 năm tự học ngoại ngữ này, thầy chắt lọc nội dung cốt lõi của bài, học từ vựng, thuật ngữ liên quan, tra cứu phát âm và tập nói.
"Nặng nhất là từ vựng, vì từ chuyên ngành rất nhiều", thầy kể, cho hay đầu tiên, học sinh cũng "rất lơ ngơ", không biết nói gì dù được báo trước để chuẩn bị. Nhưng sau hơn hai tháng, các em tiến bộ, phản xạ bằng tiếng Anh tốt hơn rõ rệt.
Ở trường Tiểu học Đặng Trần Côn, TP HCM, cô Thu Yến, 47 tuổi, đã học thêm tiếng Anh gần ba tháng. Dù trường có lớp miễn phí, nhưng vì muốn tiến bộ nhanh và tiếp cận chương trình bài bản hơn, cô bỏ tiền túi, "cắp sách" đến trung tâm ba buổi tối mỗi tuần, tới 20h30 mới tan.
"Những ngày đầu, mình cũng nhát, không dám nói nhưng thấy xung quanh cũng có người bỡ ngỡ thì lại đánh liều tập nói, giao tiếp", nữ giáo viên chia sẻ. Ngoài học tiếng Anh, vào những giờ nghỉ trưa hay khi trống tiết, cô Yến còn nhờ đồng nghiệp ở tổ Tin học chỉ cách dùng AI tạo ảnh, video, thiết kế trò chơi cho bài giảng.
Dù hào hứng, hai giáo viên U50 đối mặt nhiều áp lực. Cô Yến thấy phải chạy đua với thời gian, lo bị tụt lại so với đồng nghiệp. Mỗi ngày, cô xoay vòng giữa giờ dạy ở trường, lớp tiếng Anh buổi tối, những giờ nghỉ trưa học AI và soạn giáo án.
"Tôi ước một ngày dài hơn để làm đủ mọi việc", cô Yến nói.
Trong khi đó, với video tiết dạy trên trang cá nhân, ngoài sự động viên, khen ngợi, thầy Chinh cũng bị nhiều người chê, nhại cách phát âm, cùng sự hoài nghi rằng liệu việc dạy Địa lý bằng tiếng Anh có cần thiết hoặc thực chất hay không.
Cô trò lớp 6/6, trường THCS Nguyễn Huệ, phường Hải Châu, TP Đà Nẵng, tháng 9/2026. Ảnh: Nguyễn Đông
Gần 728.000 thầy cô, tức 81% số giáo viên phổ thông đăng ký "Tháng tự học tiếng Anh" do Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức hồi tháng 7-8. Trên mạng xã hội gần đây, nhiều trường học, giáo viên đăng tải video, hình ảnh về các tiết học bằng tiếng Anh, từ Toán, Vật lý, đến Thể dục.
Bước chuyển này xuất phát từ yêu cầu mới: Đề án "Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai" của Chính phủ đặt mục tiêu học sinh được học, tham gia hoạt động bằng tiếng Anh. Theo tiêu chí mà Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa ban hành để đánh giá việc này, trường phổ thông đạt mức độ 1/3 cần tổ chức dạy học bằng tiếng Anh với 3-5 lớp. Ở mức độ 2 và 3, con số này là 50-90% số lớp học, với tổng 105 tiết một năm. Đi kèm là yêu cầu chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giảng dạy.
Tuy nhiên, khảo sát của Viện khảo thí Mỹ - ETS với 35.000 giáo viên ở 6 tỉnh, thành qua bài thi 4 kỹ năng TOEIC Link cho thấy năng lực của họ "cần cải thiện đáng kể". Nhiều địa phương, gồm TP HCM cho biết đang thiếu giáo viên dạy môn học bằng tiếng Anh.
Áp lực thời đại số, chương trình mới khiến thầy cô phải "căng mình" để bắt nhịp, đáp ứng, theo cô Phạm Thúy Hà, Hiệu trưởng trường Tiểu học Đặng Trần Côn, TP HCM.
"Thầy cô không than nhưng ở góc độ quản lý, nhìn vòng xoay công việc của đồng nghiệp, tôi rất đồng cảm, trăn trở", cô Hà nói.
Theo PGS.TS Nguyễn Chí Thành, Trưởng khoa Sư phạm, trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội, việc thầy cô học tập kiến thức, kỹ năng mới, nhất là ở độ tuổi 40-50 không phải điều dễ dàng. Vì vậy, ông cho rằng cần ghi nhận, khích lệ tinh thần dám thay đổi.
"Đổi mới giáo dục chỉ thực sự bền vững khi trở thành nhu cầu tự thân của mỗi nhà giáo, thay vì yêu cầu từ chính sách hay quản lý", ông nhìn nhận. Tuy nhiên, không thể chỉ đặt ra những yêu cầu ngày càng cao với thầy cô mà thiếu đi các điều kiện để họ đáp ứng. Ông Thành nhấn mạnh sự đổi mới cần đi kèm chính sách bồi dưỡng, hỗ trợ và lộ trình phù hợp.
Đồng tình, ông Bùi Khánh Nguyên, chuyên gia giáo dục song ngữ, cảnh báo nếu để giáo viên "tự bơi", chỉ một nhóm nhỏ có lợi thế về ngoại ngữ, công nghệ theo kịp. Khi đó, nguy cơ không chỉ là nhiều giáo viên bị tụt lại, mà còn có sự phân hóa ngày càng sâu giữa các trường và địa phương.
"Không thể đào tạo hàng trăm nghìn giáo viên theo cùng một cách, cùng một chương trình và tốc độ", ông nói, đề xuất xây dựng mô hình "đại học sư phạm mở" trực tuyến với hàng trăm khóa học, từ tiếng Anh, AI đến phương pháp sư phạm, để giáo viên học mọi lúc, tự chọn lộ trình. Thầy cô cũng cần được tiếp cận các ứng dụng học tiếng Anh, AI với chi phí thấp hoặc miễn phí.
Ngoài ra, ông Thành cho rằng cần tính toán để xây dựng chính sách lương, phụ cấp với giáo viên theo thực tế. Ngoài giờ đứng lớp, họ còn soạn, chấm bài, trao đổi với phụ huynh, học tiếng Anh, AI, nhưng "chưa được phản ánh đầy đủ trong cách tính khối lượng lao động".
Ông cũng kiến nghị giảm việc hành chính không cần thiết cho giáo viên, áp dụng mô hình nghỉ phép học thuật (sabbatical leave). Thầy cô sau khoảng 10 năm giảng dạy có thể dành một năm học tập, bồi dưỡng chuyên môn mà vẫn được hưởng nguyên lương.
Ở quy mô trường học, cô Hà cho biết đã thành lập câu lạc bộ tiếng Anh, chia nhỏ các nhóm để thầy cô học hỏi lẫn nhau. Trường cũng biểu dương những sáng kiến, thay đổi tích cực, tạo bầu không khí để thầy cô dám thử nghiệm cái mới mà không sợ bị phán xét.
Hồi tháng 7, khi phát động "Tháng tự học tiếng Anh dành cho giáo viên toàn quốc", Thứ trưởng Giáo dục và Đào tạo Phạm Ngọc Thưởng nhấn mạnh Bộ không kỳ vọng tất cả thầy cô ngay lập tức đạt trình độ tiếng Anh nhất định, mà mong mỗi người học thêm một chút mỗi ngày. Ông cũng yêu cầu không gây áp lực, dùng phong trào để bình xét thi đua.
Với thầy Chinh, đây là động lực để tiếp tục. Bỏ ngoài tai những lời công kích, thầy vẫn học từ vựng và luyện nói hàng ngày, đặt mục tiêu tăng số tiết dạy bằng tiếng Anh trong học kỳ II.
"Cứ được dạy Địa bằng tiếng Anh là tôi hào hứng lắm, nhất là khi học sinh trả lời được câu hỏi", thầy chia sẻ.
Từ hành trình của những giáo viên như thầy Chinh, cô Yến, ông Nguyên nhắn nhủ thầy cô đừng sợ khi bắt đầu muộn hay áp lực về tốc độ tiến bộ của mình. Điều quan trọng là kiên trì học hỏi.
"Một trong những hình ảnh đẹp nhất của nhà giáo hiện tại là họ vẫn tiếp tục học. Đó là bài học sống động nhất về tinh thần học tập suốt đời mà người thầy truyền tới học sinh", ông Thành nói.
Tiết dạy bằng tiếng Anh về Thời tiết của thầy Chinh, tháng 11/2026. Video: Nhân vật cung cấp
Thanh Hằng - Lệ Nguyễn