 |
|
Toàn cảnh thành cổ Caral. |
Các nhà nghiên cứu tin rằng Caral đã xuất hiện trước năm 2.600 trước Công nguyên, trong khoảng thời gian mà kim tự tháp danh tiếng Giza của Ai Cập được xây dựng. Nhà khảo cổ Ruth Shady, người đã thực hiện khai quật Caral từ năm 1994, cho biết: “Không có nơi nào ở Peru hay ở châu Mỹ, trên các ngọn đồi của Mexico hay trong vùng đất thấp của người Maya, có thành phố cổ như vậy. Nơi đây đã xuất hiện trước các khu vực khác hơn 1.500 năm”.
Caral là một quần thể gồm các ngôi đền, bệ thờ và nhà ở bằng đá, nằm trong một thung lũng hoang vu cách Lima (thủ đô Peru) 177 km về phía bắc. Thành phố thiêng liêng trải rộng hơn 0,65 km2 ngang qua đáy một thung lũng, đã làm đảo lộn các quan điểm trước đây về thời gian mà nền văn minh đầu tiên nảy nở tại Tân Thế Giới. "Nó xuất hiện gần như cùng thời với các nền văn minh ở Cựu Thế Giới, chứ không phải là xuất hiện muộn về sau như nhiều người nghĩ", Shady nói.
Vào thời kỳ hoàng kim của nền văn minh này, kéo dài khoảng 1.000 năm, Caral có dân số khoảng 3.000 người. Họ sống trong một cộng đồng phức tạp có sự phân chia giai cấp. Người giàu có ngụ tại các biệt thự nằm rải rác và đầy tớ thì trú ở những túp lều tồi tàn gần đó. Cư dân thành Caral giao thương với dân vùng bờ biển Thái Bình Dương ở phía tây, với vùng Andean và vùng nhiệt đới ở phía đông.
Gần đây, thành cổ này đã được Quỹ Di Sản Thế giới xếp là một trong số 100 khu di sản văn hóa bị đe dọa nhất thế giới năm 2002. Nhưng nay, khi khai quật những khu vực đầu tiên của thành phố, trong đó có các giáo đường rộng đến 30 m, các nhà khảo cổ nhận thấy khu vực này đang bị suy tàn nhanh chóng do xói mòn và phong hóa.
Đã có những dấu hiệu cho thấy, các kết cấu từng trụ vững qua nhiều thế kỷ nay có thể bị sụp đổ nếu không được kè lại, trong khi sơn trang trí trên các tòa nhà bị chôn vùi đã bong ra do thay đổi nhiệt độ trong ngày. Khu vực này hiện còn có nguy cơ bị hoạt động nông nghiệp xâm lấn, bị cướp bóc, còn chính phủ thì bó tay trước việc bảo tồn di tích.
Trong số những phát hiện quý báu nhất tại khu vực, có 32 chiếc sáo được làm từ xương kền kền và bồ nông, trên có trạm khắc tinh vi chân dung của khỉ, chim và mặt người.
B.H. (theo Reuters)