Khoảng 12 lữ đoàn với 35.000 quân Ukraine trang bị xe tăng chủ lực phương Tây sẽ phải đối mặt với hơn 140.000 quân Nga trên phòng tuyến dài gần 1.000 km trong chiến dịch phản công mà Kiev nhiều lần nhắc tới.
Giới chuyên gia đánh giá kết quả chiến dịch phản công của Ukraine sẽ định hình chiến trường, cũng như quyết định sức nặng của nước này trong bất cứ cuộc đàm phán nào với Nga để chấm dứt xung đột. "Để có thế mạnh trên bàn đàm phán, Ukraine phải mạnh trên chiến trường", Tổng thống Volodymyr Zelensky tuyên bố hồi đầu năm.
Tuy nhiên, nhiều quan chức quốc phòng và chuyên gia phương Tây cảnh báo đợt phản công của Ukraine sẽ là chiến dịch đầy cam go. Điều này đòi hỏi toàn bộ lực lượng Ukraine, từ pháo binh, xe tăng, tình báo và công binh phải phối hợp tác chiến rất đồng bộ nhằm tìm điểm yếu nhất của đối phương, tập trung hỏa lực tạo đột phá khẩu xuyên thủng phòng tuyến Nga và phát triển mũi tiến công.
"Họ cần phối hợp tác chiến ở quy mô khổng lồ", Nick Gunnell, cựu kỹ quan công binh Anh, nhận định. "Tất cả binh sĩ đều đóng vai trò nhất định trong chiến dịch và điều này tạo rủi ro rất cao nếu một mắt xích hoạt động không theo kế hoạch".
![Lính Ukraine trên thiết giáp M113 tại vùng Donbass ngày 8/4. Ảnh: Reuters](https://vcdn1-vnexpress.vnecdn.net/2023/04/17/5563187178137267719a-Ukraine-2473-1681705013.jpg?w=0&h=0&q=100&dpr=1&fit=crop&s=rPokz0yy0T3dI7qEF6GhHw)
Lính Ukraine trên thiết giáp M113 tại vùng Donbass ngày 8/4. Ảnh: Reuters
Tình hình càng khó khăn hơn với Ukraine khi họ thiếu ưu thế trên không để yểm trợ hỏa lực cho xe tăng xung kích.
Trận đánh gần đây nhất mà xe tăng phương Tây tham gia là năm 2003, khi liên minh do Mỹ dẫn đầu đối mặt với quân đội Iraq trang bị xe tăng T-72 thời Liên Xô. Tuy nhiên, Mỹ và đồng minh khi đó giành chiến thắng dễ dàng khi có cường kích và trực thăng tấn công yểm trợ cho các đơn vị bộ binh.
Lục quân Ukraine sẽ có các phương tiện chiến đấu hạng nặng do phương Tây cung cấp như xe tăng chủ lực Challenger 2 của Anh, Leopard 2 của Đức và thiết giáp M2 Bradley do Mỹ sản xuất, song không có đủ tiêm kích, cường kích để yểm trợ hỏa lực từ trên không.
Ông Gunnell cảnh báo khi Ukraine không chiếm được ưu thế trên không, tiêm kích Nga có thể dễ dàng tiêu diệt các đơn vị tăng thiết giáp Ukraine đang tìm cách chọc thủng phòng tuyến.
Ben Barry, cựu chỉ huy tiểu đoàn bộ binh cơ giới Anh, nhận định chiến thuật cổ điển nhất là tập trung đột phá tại một điểm, đưa lực lượng tiến vào hậu tuyến đối phương, giáng đòn chí tử vào nơi trọng yếu.
"Hiếm có trận đánh nào theo chiến thuật đó thành công nếu bên tiến công không chiếm được ưu thế trên không", ông Barry nói.
Mặt đất trên chiến trường sẽ trở nên rắn chắc hơn vào tháng 5, cho phép xe tăng chủ lực và thiết giáp phương Tây di chuyển dễ dàng hơn. Ukraine gần đây nhiều lần công khai đề cập về "đợt phản công mùa xuân", song địa điểm mở màn vẫn là bí mật được bảo vệ chặt chẽ.
![Phòng tuyến của Nga tại tỉnh Zaporizhzhia ngày 12/4. Ảnh: Drive](https://vcdn1-vnexpress.vnecdn.net/2023/04/17/5563187178137267719ba-Nga-1869-1681705013.jpg?w=0&h=0&q=100&dpr=1&fit=crop&s=Mw5P4xM_2pm_WeUP_RXD1g)
Phòng tuyến của Nga tại tỉnh Zaporizhzhia ngày 12/4. Ảnh: Drive
Một số chuyên gia nhận định Ukraine có thể tiến công khu vực quanh Melitopol, thành phố đóng vai trò quan trọng chiến lược đối với Nga. Chiến dịch phản công của Ukraine nhằm vào đây sẽ cắt đôi hành lang trên bộ nối bán đảo Crimea với các vùng phía tây nước Nga. Quân đội Nga nhận thấy nguy cơ này và đã xây dựng phòng tuyến nhiều lớp vững chắc trong khu vực.
Hệ thống phòng thủ của Nga được bố trí với bãi mìn phía trước, tiếp đến là hàng bê tông răng rồng để ngăn thiết giáp đối phương. Sau dãy chướng ngại vật, lực lượng Nga bố trí một bãi mìn khác, tiếp đến là hệ thống chiến hào và công sự cách đó 400 m, cuối cùng là một hào chống tăng.
"Ukraine cần phải chọn được vị trí đột kích thuận lợi nhất", ông Gunnell nói. "Đó có thể là nơi họ có tuyến hậu cần tốt nhất hoặc vị trí yếu nhất trên phòng tuyến của Nga, dù đây là chỗ mà lực lượng Ukraine mỏng nhất".
Với bất cứ vị trí nào, quân đội Ukraine trước hết phải phóng dây thuốc nổ dài tới 200 m để tạo cửa mở rộng 5 m băng qua bãi mìn cho xe tăng và thiết giáp đi qua. Tiếp theo, họ cần phá chướng ngại vật răng rồng bằng xe công binh, rồi điều xe bắc cầu tới mở đường vượt hào chống tăng của Nga.
"Tất cả đều liên quan đến đà tiến và tốc độ", ông Gunnell nhận định. "Tuy nhiên, mọi thứ luôn có nguy cơ đi chệch hướng và họ phải sẵn sàng cho điều này. Nếu xe công binh hoặc thiết bị rà phá bom mìn hỏng hay bị bắn cháy, lực lượng Ukraine phải sửa chúng hoặc tạo cửa mở thứ hai".
![Cục diện chiến trường Nga - Ukraine. Đồ họa: WP](https://vcdn1-vnexpress.vnecdn.net/2023/04/17/556318717813726673a-Ukraine-Ng-3945-4487-1681705013.jpg?w=0&h=0&q=100&dpr=1&fit=crop&s=3iGN3KVVcMTZOMOoyMFBlQ)
Cục diện chiến trường Nga - Ukraine. Đồ họa: WP
Giới chuyên gia phương Tây nhận định khó khăn lớn nhất với quân đội Ukraine là phối hợp đồng bộ hoạt động giữa các đơn vị. Binh sĩ Ukraine thành thục phối hợp tác chiến liên đơn vị trong các cuộc diễn tập nhỏ, song thiếu kinh nghiệm trong hoạt động quy mô lớn như chọc thủng phòng tuyến kiên cố của Nga.
Bên cạnh đó, quân đội Ukraine đã mất phần lớn binh sĩ giàu kinh nghiệm sau hơn một năm chiến sự với Nga. Một số tài liệu mật của Mỹ rò rỉ gần đây nhận định cuộc phản công "có thể không đạt được các mục tiêu mà Ukraine đề ra".
Tuy nhiên, các chuyên gia phương Tây cho rằng quân đội Ukraine từng bị đánh giá thấp trong chiến dịch phòng thủ ở miền bắc hồi đầu năm 2022, cũng như trước đợt phản công ở tỉnh Kharkov. Họ cũng cho rằng Nga mất lượng lớn quân trong xung đột và Ukraine được trang bị cũng như huấn luyện tốt hơn đối phương.
"Nếu đợt phản công của Ukraine đủ mạnh và nhanh chóng vượt qua chướng ngại vật, Nga sẽ buộc phải rút lui khi phòng tuyến bị vỡ, giống như những gì diễn ra ở Kharkov", Glen Grant, cựu sĩ quan quân đội Anh đang làm cố vấn cho Ukraine, đánh giá. "Nếu kịch bản này xảy ra, nó sẽ chứng minh phòng tuyến mà Nga dày công chuẩn bị gần như không có tác dụng".
Nguyễn Tiến (Theo FT)