Tên lửa Vulcan phóng thất bại, phá hủy 40 vệ tinh Amazon
MỹTên lửa Vulcan Centaur của United Launch Alliance gặp sự cố trong buổi phóng hôm 15/11, giáng đòn mạnh vào các đối thủ của SpaceX khi 40 vệ tinh bị phá hủy.
Theo Space, tên lửa Vulcan Centaur cất cánh từ Trạm Không gian Cape Canaveral ở Florida vào lúc 12h40 ngày 15/11 (0h40 ngày 16/11 giờ Hà Nội), chở 40 vệ tinh thuộc chòm sao băng thông rộng Amazon Leo lên quỹ đạo thấp của Trái Đất (LEO) nhưng không thể bay đến đích. ULA cho biết phương tiện gặp sự cố khoảng 10 phút sau khi cất cánh và công ty chưa thể xác định lý do vì thiếu dữ liệu.
Được xem là phiên bản kế nhiệm tên lửa Atlas V của ULA, Vulcan ra mắt vào tháng 1/2024 và thực hiện tổng cộng 4 chuyến bay trước đó. Trong nhiệm vụ thứ hai vào tháng 10/2024 và thứ tư hồi tháng 2, tên lửa gặp vấn đề ở động cơ đẩy phụ trợ nhiên liệu rắn (SRB). Trong cả hai trường hợp, một vòi phun SRB bị cháy và rơi khoảng 30 giây sau khi phóng. Vulcan Centaur đã vượt qua vấn đề này trong cả hai lần phóng, đưa thành công hàng hóa lên quỹ đạo. Tuy nhiên, Lực lượng Không gian Mỹ vẫn lo ngại và quyết định tạm dừng các vụ phóng an ninh quốc gia bằng Vulcan cho đến khi ULA khắc phục vấn đề.
Công ty đã nỗ lực cải tiến thiết kế và chuẩn bị để Vulcan bay trở lại sau 9 tháng. Trong lần phóng này, SRB dường như hoạt động đúng dự kiến nhưng một vấn đề khác nghiêm trọng hơn đã phát sinh khiến Vulcan phóng thất bại. Nhiều nguồn tin chia sẻ với Ars Technica cho biết, trục trặc ảnh hưởng đến buổi phóng nằm ở tầng đẩy của tên lửa, không phải ở tầng trên hoặc động cơ đẩy rắn. Hiện nay, công ty chưa thể xác định liệu vấn đề có phải do hai động cơ BE-4 sử dụng nhiên liệu methane hay ở bộ phận khác của tầng đẩy cung cấp nhiên liệu cho động cơ.
Bay theo hướng đông bắc từ Cape Canaveral, Vulcan thả rơi các SRB đã hết nhiên liệu đúng lúc, để lại tên lửa đẩy bay nhờ sức mạnh từ hai động cơ chính BE-4 do công ty Blue Origin của Jeff Bezos cung cấp. Theo dự kiến, mỗi động cơ BE-4 có lực đẩy gần 227.000 kg sẽ tắt trước mốc 5 phút sau khi cất cánh. Tuy nhiên, chúng tiếp tục hoạt động thêm ít nhất 30 giây. Việc đốt cháy lâu quá mức như vậy có thể là dấu hiệu cho thấy tầng đẩy không hoạt động như mong đợi và kéo dài thời gian để bù đắp hiệu suất kém.
Đồ họa mô phỏng nhiệm vụ trong buổi phát trực tiếp của ULA, sử dụng dữ liệu đo xa theo thời gian thực từ tên lửa, cho thấy Vulcan bắt đầu xoay ngay sau khi động cơ đẩy tắt. Quá trình xoay tiếp tục trong giai đoạn tách rời tầng trên Centaur V của tên lửa vài giây sau đó. Bình luận viên của ULA xác nhận việc kích hoạt hai động cơ RL10 của Centaur là nỗ lực điều chỉnh lực đẩy để tên lửa bay đúng quỹ đạo.
Đây là vụ phóng thất bại hoàn toàn đầu tiên của ULA kể từ khi thành lập vào năm 2006 sau khi hợp nhất bộ phận tên lửa của Boeing và Lockheed Martin. Sự cố mang đến tin xấu cho hai khách hàng chính của ULA là Amazon và Lực lượng Không gian Mỹ, đồng thời tạo ra trở ngại tiềm tàng cho chương trình Artemis của NASA nhằm đưa phi hành gia trở lại Mặt Trăng.
Đối với Amazon, việc mất 40 vệ tinh Amazon Leo trên tên lửa Vulcan không đáng ngại bằng việc nhà cung cấp dịch vụ phóng chính của công ty ngừng hoạt động. Amazon đã đặt trước 37 lần phóng Vulcan với ULA, mỗi lần dự kiến đưa ít nhất 40 vệ tinh Amazon Leo lên quỹ đạo.
Chòm sao Amazon Leo hiện nay bao gồm 396 vệ tinh, chỉ chiếm phần nhỏ trong tổng số 3.292 tàu vũ trụ thế hệ đầu tiên theo kế hoạch. Hồi tháng 10, lãnh đạo Amazon cho biết công ty có đủ vệ tinh để bắt đầu dịch vụ Internet thương mại ban đầu cuối năm, nhưng cần phóng thêm để triển khai mạng lưới.
Amazon đang thiết lập dịch vụ cạnh tranh trực tiếp với mạng Starlink của SpaceX trong thị trường vệ tinh băng thông rộng. Những trì hoãn trước đó với tên lửa Vulcan khiến vệ tinh của Amazon lâu phóng hơn nhiều so với kế hoạch của công ty. Amazon gần đây công bố sản xuất vệ tinh thứ 1.000, có nghĩa hơn 1/2 số nút mạng của công ty đang nằm trong kho. Đồng thời, họ kỳ vọng có thể đẩy nhanh tốc độ phóng với lần bay đầu tiên của vệ tinh Amazon Leo trên tên lửa Vulcan.
Tên lửa Vulcan cất cánh như dự kiến nhưng không thể bay tới quỹ đạo hôm 15/11. Video: ULA
Hơn nữa, tên lửa New Glenn của Blue Origin sử dụng một phiên bản của động cơ BE-4 tương tự động cơ trên tên lửa Vulcan của ULA. Các nhà điều tra phát hiện vụ nổ của New Glenn hồi tháng 5 liên quan đến một van bị lỗi trên động cơ BE-4 ở tầng đẩy. Nếu đội kỹ sư xác định BE-4 là nguyên nhân gây ra sự cố của Vulcan hôm 15/11, điều đó có thể cản trở Blue Origin đưa New Glenn trở lại bay đầu năm sau, gây trì hoãn thêm cho hai tên lửa mà Amazon cần để đưa vệ tinh lên quỹ đạo.
Tương tự, Lực lượng Không gian vốn dựa vào SpaceX và ULA để phóng các vệ tinh an ninh quốc gia, đã thêm New Glenn của Blue Origin làm lựa chọn thứ ba để phóng tải trọng quân sự quan trọng vào tháng 2/2025. Những trì hoãn trước đó của Vulcan từng buộc nhà chức trách phải chuyển 6 vụ phóng an ninh quốc gia từ ULA sang SpaceX. Dự kiến Lực lượng Không gian Mỹ sẽ có thêm nhiều lần hoán đổi tên lửa sau sự cố của Vulcan.
Chương trình Mặt Trăng của NASA cũng liên quan mật thiết đến tên lửa Vulcan. Cơ quan vũ trụ Mỹ gần đây thông báo họ đã chọn một phiên bản tầng trên Centaur của ULA cho các chuyến bay trong tương lai của tên lửa Hệ thống phóng không gian, phương tiện dùng để chở phi hành gia lên Mặt Trăng. Centaur sẽ thay thế một thiết kế tầng trên của Boeing tốn kém hơn và chưa chứng minh được hiệu quả hoạt động.
An Khang tổng hợp