Tấm chắn Mặt Trời có thể cứu Trái Đất khỏi nóng lên?
Elon Musk gợi ý phóng vệ tinh vào không gian để che bớt Mặt Trời và một số nhà nghiên cứu đang xem xét phương pháp trong không gian để phản xạ ánh sáng Mặt Trời ra khỏi Trái Đất để làm mát hành tinh.
Theo Chosun, trong một bài đăng trên mạng X hôm 30/8, tỷ phú Elon Musk gợi ý làm mát Trái Đất bằng cách phóng vệ tinh vào không gian để che bớt ánh nắng Mặt Trời. Theo ông, những vệ tinh thông minh này "có thể giải quyết vấn đề nóng lên toàn cầu trong khoảng 1 tỷ năm".
Nhiều người cho rằng ý tưởng xây tấm chắn nắng ngoài vũ trụ khá viển vông. Nhưng theo Chantal Cappelletti, kỹ sư hệ thống không gian tại Đại học Nottingham, Anh, chi phí phóng giảm làm cho triển vọng này có vẻ khả thi hơn.
Trong báo cáo công bố hồi cuối tháng 10 của Viện tấm chắn nắng hành tinh (PSF), một tổ chức phi lợi nhuận ở Los Angeles, California, các chuyên gia đưa ra phân tích chi tiết nhất từ trước tới nay về phương pháp địa kỹ thuật này. Họ tóm tắt nghiên cứu từ nhiều kỹ sư và nhà khoa học khí hậu, bao gồm cơ quan vũ trụ hàng đầu như NASA, ước tính quá trình xây dựng tấm chắn nắng ngoài hành tinh sẽ khả thi trong khoảng 20-40 năm. Thời gian cụ thể phụ thuộc vào tốc độ phát triển tên lửa tải trọng lớn đủ khả năng vận chuyển hàng triệu tấn vật liệu vào không gian sâu nhằm tạo ra tấm chắn Mặt Trời.
Nature cho biết báo cáo mới là dự án lớn nhất của PSF tính đến nay, được tài trợ 530.000 USD từ Cơ quan Nghiên cứu và Phát minh Tiên tiến của Anh (ARIA). Khoản tài trợ đó nằm trong chương trình nghiên cứu địa kỹ thuật Mặt Trời trị giá hơn 75 triệu USD của ARIA.
Báo cáo xem xét những yêu cầu kỹ thuật và tác động khí hậu của 6 giải pháp có thể sử dụng để xây tấm chắn Mặt Trời khổng lồ trong không gian với quy mô đủ lớn nhằm chặn khoảng 1% bức xạ đến Trái Đất, giúp nhiệt độ giảm khoảng 1°C theo mô hình khí hậu. Hai giải pháp chính là phóng một chòm vệ tinh tạo thành tấm chắn và phóng vật liệu hình thành đám mây bụi làm mờ ánh sáng truyền tới Trái Đất. Một vị trí cách Trái Đất hơn hai triệu km được coi là khoảng cách tối ưu để đặt công cụ che nắng với lượng vật liệu tối thiểu.
Mỗi vệ tinh đường kính 40 km sẽ sử dụng lực ly tâm từ chuyển động quay của chính nó để hỗ trợ cánh buồm mỏng như giấy phản chiếu ánh sáng. Chúng lấy năng lượng nhờ áp lực do hạt photon từ Mặt Trời va đập vào cánh buồm. Khác với hạt aerosol phun vào khí quyển Trái Đất, các vệ tinh có thể được điều khiển từ xa để phản xạ lượng ánh sáng Mặt Trời khác nhau bằng cách thay đổi vị trí cánh buồm.
Báo cáo của PSF ước tính để làm mát 1°C, cần khoảng 5.000 vệ tinh như vậy bay lơ lửng theo đội hình, đòi hỏi gần 70 triệu tấn vật liệu xây dựng, gấp khoảng 1.500 lần tổng khối lượng mọi thứ từng được phóng vào không gian. Quá trình xây dựng chòm vệ tinh sẽ bao gồm phóng bộ phận riêng lẻ từ Trái Đất và hoàn thành lắp ráp không gian bằng vật liệu khai thác từ Mặt Trăng. Điều kiện trọng lực thấp trên bề mặt Mặt Trăng khiến các vụ phóng tải trọng lớn hiệu quả và đỡ tốn kém hơn.
Mô phỏng tấm chắn ngăn chặn một phần ánh sáng Mặt Trời truyền đến Trái Đất. Ảnh: Viện tấm chắn nắng hành tinh
Một lựa chọn khác được xem xét trong báo cáo là phóng đám mây bụi hoặc hạt phản xạ đến một địa điểm giữa Mặt Trời và Trái Đất. Để ngăn đám mây trôi dạt, đội tàu vũ trụ sẽ dùng lực đẩy trường điện từ cố định nó. Tuy nhiên, báo cáo kết luận ý tưởng mà nhóm nghiên cứu tại Phòng Thí nghiệm Sức đẩy Phản lực của NASA ở Pasadena, California, đang khám phá, mang nặng tính suy đoán hơn so với tấm chắn Mặt Trời dựa trên vệ tinh.
PSF nhận định có quá nhiều ẩn số để có thể đưa ra bất kỳ ước tính chi phí đáng tin cậy nào cho tấm chắn Mặt Trời. Nhưng Cappelletti dự đoán giải pháp như vậy có thể tốn hàng chục nghìn tỷ USD. Theo ông, dù cần rất nhiều lần phóng, con người vẫn có thể làm được điều đó.
Che ánh sáng Mặt Trời để làm mát hành tinh từ lâu đã là phương pháp địa kỹ thuật gây tranh cãi. Các đề xuất bao gồm rải hạt phản xạ ánh sáng Mặt Trời vào khí quyển Trái Đất, có thể ảnh hưởng đến tự nhiên như gây gián đoạn lượng mưa và ảnh hưởng tới sự phát triển của thực vật. Một số phương pháp ngoài không gian tiềm ẩn rủi ro như ô nhiễm từ hàng nghìn vụ phóng tên lửa. Giới phê bình cho rằng việc quá tập trung vào địa kỹ thuật sẽ làm lu mờ nhiệm vụ cấp bách hiện nay là cắt giảm khí thải nhà kính để giải quyết biến đổi khí hậu.
Dù vậy, địa kỹ thuật Mặt Trời đang thu hút sự chú ý từ các nhà nghiên cứu khi Trái Đất tiến gần đến vượt quá mốc giới hạn 1,5 °C so với thời kỳ tiền công nghiệp. Morgan Goodwin, nhà hoạt động khí hậu kiêm giám đốc điều hành PSF, nhận định chính cuộc khủng hoảng khí hậu đang diễn ra ngày một nhanh đang thúc đẩy thế giới tìm đến giải pháp này.
An Khang tổng hợp