Hỏi: Gần đây, máy tính của tôi chạy rất chậm và tôi nhận được nhiều pop up quảng cáo. Có chuyện gì xảy ra vậy?
Đáp: Nhiều khả năng đó là thứ thường được nhắc đến với tên gọi spyware (phần mềm gián điệp) nhưng những người tạo ra chúng thích dùng thuật ngữ adware (phần mềm quảng cáo) hơn. Những chương trình này được cài vào máy tính, thường thì không được sự chấp thuận của chủ nhân, nhằm theo dõi hoạt động lướt web và đưa ra những quảng cáo tương ứng.
Một loại spyware, với tên gọi dialers, thậm chí còn có thể khiến bạn rỗng túi bằng cách quay số điện thoại quốc tế thay vì sử dụng số địa phương mà nhà cung cấp dịch vụ Internet đã gán cho bạn.
Một loại khác, browser hijackers, thay đổi các thiết lập trang chủ (home page) trên trình duyệt của bạn, lái tới những công cụ tìm kiếm xa lạ.
Trước tiên, hãy tìm hiểu xem tại sao PC của bạn lại nhiễm spyware bằng cách trả lời câu hỏi sau: Bạn có tải và cài những phần mềm chia sẻ file hoặc phần mềm miễn phí?
Nếu có, nhiều khả năng PC của bạn đã nhiễm spyware theo một phần của "giao kèo". Khi cài đặt phần mềm miễn phí, bạn đã nhấn phím "yes" để chấp nhận những điều khoản pháp lý lằng nhằng mà bạn chẳng buồn đọc. Hãy đọc cho kỹ những dòng "terms and agreements" ấy vì thường thì manh mối của spyware náu mình trong đó.
Spyware còn có những cách thức "gian manh" hơn để chui vào máy tính của bạn. Nếu thiết lập bảo mật cho trình duyệt web được đặt ở mức thấp, máy tính của bạn có thể nhiễm spyware chỉ qua một lần ghé thăm một trang web. Có thể bạn nhập sai một tên miền và kết quả hiện lên trên màn hình là một công cụ tìm kiếm mà bạn chưa từng nghe tên và đó chính là "kẻ lưu manh" đã lén đặt spyware lên máy tính của bạn.
Những thông điệp pop up hứa hẹn sẽ giúp máy tính của bạn chạy nhanh hơn nhiều khi cũng là miếng mồi nhử bạn chấp nhận cài đặt phần mềm gián điệp.
Spyware làm chậm máy tính và việc lướt web vì nó liên tục đưa ra các quảng cáo pop up. Một số không được lập trình tốt nên có thể xung đột với các phần mềm có sẵn trên PC của bạn, gây ra trục trặc phần cứng hoặc sử dụng tài nguyên máy tính một cách phung phí.
Trong một số trường hợp, bạn có thể loại bỏ spyware một cách thủ công bằng việc sử dụng tùy chọn Add/Remove Programs trong bảng Control Panel của Windows. Tuy nhiên, những kẻ chế tạo spyware bất lương hơn không để bạn loại bỏ "tác phẩm" của chúng một cách dễ dàng như vậy. Thay vào đó, tốt nhất là bạn nên chạy một số phần mềm được thiết kế để tìm và diệt tận gốc spyware.
Hãy bắt đầu với Spybot Search and Destroy, chương trình được một lập trình viên người Đức viết với sự hỗ trợ của những tình nguyện viên. Đây là một phần mềm miễn phí, mặc dù tác giả đề nghị bạn quyên tặng một khoản tiền tùy tâm.
Để tối ưu hóa phần mềm này, hãy luôn bảo đảm rằng bạn có danh sách những phần mềm gián điệp mới nhất bằng cách nhấn phím Search for updates. Tiếp đó, nhấn Scan để quét và loại bỏ tất cả những file bạn không cần thiết với phím Fix Problems. Lưu ý rằng trong một số trường hợp, việc loại bỏ spyware cũng sẽ mất tác dụng của tính năng chia sẻ file và một số phần mềm khác. (Nên xóa bỏ tất cả, sau đó cài đặt lại phần mềm miễn phí nếu nó ngừng hoạt động).
Không phần mềm chống spyware nào có khả năng "bắt" tất cả gián điệp. Vì vậy, hãy bổ sung bằng một chương trình khác. Xin giới thiệu với các bạn phần mềm miễn phí Ad-aware của Lavasoft. Cũng như với Spybot, hãy bảo đảm là bạn có danh sách spyware mới nhất bằng cách bấm nút WebUpdate.
Nếu máy tính của bạn có quá nhiều phần mềm gián điệp, có thể bạn sẽ không tải được các phần mềm diệt spyware cần thiết. Trong trường hợp đó, hãy dùng máy tính khác để tải rồi chuyển phần mềm sang ổ USB hay "đốt" lên đĩa CD rồi đưa vào PC của bạn.
Sau khi đã "thanh trừng" những tên gián điệp nguy hại, bạn vẫn nên thường xuyên quét lại máy tính để đề phòng chúng tái xâm nhập. Hãy nhớ là luôn cập nhật danh sách trước khi quét, vì những kẻ sản xuất spyware thường xuyên tìm được cách thức mới hơn để đổ bộ lên máy tính của bạn.
Thế Nghĩa (theo CNN)