Sống không điện ở quốc gia trên mỏ 'vàng đen'

Hàng triệu người Congo sống trong cảnh đói nghèo cùng cực, ô nhiễm và không có điện, dù đất nước có trữ lượng dầu khí khổng lồ.

Phía sau những căn nhà ở Tchicanou, ngôi làng nhỏ cách Pointe-Noire, trung tâm năng lượng của Cộng hòa Congo, khoảng 40 km, là đường ống dẫn dầu, còn bên trên là đường dây điện cao thế. Xa hơn một chút là tháp đốt khí hoạt động suốt ngày đêm, có chức năng đốt hết khí thừa từ nhà máy điện.

Tuy nhiên, những biểu tượng mạnh mẽ của ngành thương mại dầu khí Congo không mấy ý nghĩa với làng Tchicanou, nơi 700 người vẫn phải sống trong cảnh không có điện. Khi màn đêm buông xuống, họ phải chạy máy phát hoặc thắp đèn dầu. Không nhà nào trong làng có điện lưới.

"Tôi đã 68 tuổi mà vẫn phải sống trong bóng tối", Florent Makosso, ngồi dưới gốc cây trong làng, nói. "Thời Congo còn là thuộc địa của Pháp, bố mẹ, ông bà tôi còn sống tốt hơn".

Congo giành độc lập năm 1958 và trở thành nhà sản xuất dầu lớn khoảng 20 năm sau đó. Năm ngoái, nước này bán trung bình 344.000 thùng dầu/ngày, biến Congo trở thành nhà xuất khẩu dầu lớn thứ ba ở khu vực phía nam Sahara, sau Angola và Nigeria.

Quốc gia này còn sở hữu mỏ khí đốt tự nhiên có trữ lượng 100 tỷ m3, nhiều hơn toàn bộ lượng khí tiêu thụ hàng năm của Đức, nền kinh tế lớn thứ tư thế giới.

Nhưng, "vàng đen", tên gọi khác của dầu mỏ, không đem lại thịnh vượng cho khoảng 5,5 triệu người dân đất nước. Khoảng một nửa trong số này sống trong cảnh đói nghèo cùng cực, theo số liệu của Ngân hàng Thế giới.

Tchicanou là biểu tượng cho một cộng đồng phải chịu đựng mặt trái của nhiên liệu hóa thạch mà không được hưởng lợi. Ngôi làng nằm cạnh quốc lộ 1, tuyến đường huyết mạch nối giữa cảng Pointe-Noire ở Đại Tây Dương và thủ đô Brazzaville.

Đường ống dẫn dầu và mạng lưới điện được xây dựng qua làng Tchincanou và làng Bondi kế bên, nhưng giống nhiều cộng đồng hẻo lánh khác, họ vẫn chưa được kết nối với mạng lưới điện quốc gia.

Làng không có đèn đường. Nguồn sáng lớn nhất là tháp đốt khí của nhà máy điện khí 487 megawatt gần đó.

"Cuộc sống rất khó khăn", Makosso nói. "Chúng tôi phải mua máy phát điện đắt đỏ, vận hành cũng không dễ dàng".

Nếu không có điện, "tivi và các thiết bị điện chỉ là vật trang trí", ông nói, nhắc đến thách thức đơn giản nhất là bảo quản thực phẩm trong tủ lạnh.

Flodem Tchicaya, một người dân khác trong làng, cho hay Tchicanou "nằm ở vị trí tốt, nhưng khí mà họ đốt ở nhà máy điện chỉ gây ô nhiễm và khiến chúng tôi ốm thêm".

Roger Dimina, 57 tuổi, cho rằng phân bổ nguồn điện ở Congo "không công bằng". Trên khắp đất nước, tỷ lệ điện khí hóa ở khu vực thành thị chưa đầy 40% nhà dân, còn ở nông thôn, cứ 10 ngôi nhà thì chưa tới một căn có điện.

Trong một bài phỏng vấn gần đây trên Depeches de Brazzaville, tờ nhật báo duy nhất của thủ đô, Bộ trưởng Năng lượng Emile Ouosso cho hay chính phủ đặt mục tiêu phổ cập lưới điện tới 50% dân số vào năm 2030.

Ủy ban Công lý Hòa bình, một nhóm phi chính phủ, đang thực hiện chiến dịch "điện cho tất cả", tập trung vào các ngôi làng hẻo lánh ở Pointe-Noire. Brice Makosso, phó điều phối viên chương trình, cho hay chính phủ thông báo thặng dư ngân sách năm 2022 đạt hơn một tỷ USD nhờ nguồn thu từ các công ty dầu khí.

"Họ chỉ cần trích một phần nhỏ trong số đó là đủ đưa điện lưới tới các làng quê", Brice Makosso nói.

Hồng Hạnh (Theo AFP)