SGI Capital: Chứng khoán vẫn còn nguy cơ vỡ nợ margin

Dư nợ margin toàn thị trường lập kỷ lục 457.500 tỷ đồng, với một bộ phận cổ đông vay rồi rút vốn ra ngoài, tiềm ẩn nguy cơ vỡ nợ.

Trong báo cáo mới đây, SGI Capital - công ty quản lý quỹ mở The Ballad Fund - cho biết một bộ phận cổ đông liên tục tăng mạnh lượng vay ký quỹ (margin), sau đó rút tiền ra ngoài để phục vụ các nhu cầu khác. Diễn biến này trái ngược với xu hướng của nhà đầu tư phổ thông, vốn đang giảm giao dịch, hạn chế sử dụng đòn bẩy khi thanh khoản và giá cổ phiếu đi xuống.

SGI Capital dẫn số liệu từ FiinTrade cho thấy dư nợ margin toàn thị trường cuối quý III đạt khoảng 457.500 tỷ đồng, tương đương hơn 5,3% vốn hóa và 14,2% lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free-float). Đây đều là những mức cao kỷ lục. Nhà đầu tư sử dụng đòn bẩy hiện phải gánh khoảng 13.000 tỷ đồng tiền lãi mỗi quý.

So với quý I/2022, dư nợ margin hiện cao gấp 2,5 lần, xét cả về giá trị tuyệt đối và tương quan với lượng cổ phiếu free-float. Trong khi đó, số dư tiền mặt của nhà đầu tư tại các công ty chứng khoán giảm 15%, còn 71.500 tỷ đồng.

SGI Capital ước tính rằng, nếu giả định tỷ lệ cho vay bình quân của các công ty chứng khoán bằng 40% thị giá cổ phiếu, thì khoảng một phần ba lượng cổ phiếu free-float trên hai sàn HoSE và HNX đã được cổ đông sử dụng làm tài sản bảo đảm cho các khoản vay margin.

Điều khiến công ty quản lý quỹ này lo ngại là một phần vốn vay không còn được sử dụng trực tiếp để đầu tư chứng khoán mà đã được chuyển ra khỏi thị trường. Khi những khoản vốn này không tạo ra dòng tiền như kỳ vọng hoặc không kịp quay vòng để trả nợ đúng hạn, người vay có thể mất khả năng thanh toán.

Khi đó, công ty chứng khoán phải xử lý tài sản bảo đảm để thu hồi nợ. SGI Capital cho biết trong vài tháng gần đây, thị trường đã xuất hiện những trường hợp cổ phiếu bị bán giá sàn nhiều phiên liên tiếp, với lượng hàng chờ bán chiếm 15-50% vốn hóa của doanh nghiệp.

Rủi ro không chỉ dừng lại ở từng tài khoản riêng lẻ. Khi cổ phiếu bị giải chấp, giá giảm có thể khiến giá trị tài sản bảo đảm của các khoản vay khác suy yếu, kéo thêm nhiều tài khoản đến ngưỡng xử lý. Nếu lượng cổ phiếu bị bán ra đồng thời vượt quá sức hấp thụ của thị trường, áp lực giải chấp có thể lan rộng, dẫn đến bán chéo.

SGI Capital đánh giá rằng những trường hợp vỡ nợ margin riêng lẻ có thể tiếp tục xuất hiện trong môi trường lãi suất cao và khi thanh khoản của các kênh tài sản suy giảm. Một đợt giảm mạnh của thị trường, nếu đi kèm thông tin bất lợi bất thường, có thể trở thành tác nhân kích hoạt làn sóng giải chấp trên diện rộng.

Cảnh báo của SGI Capital được đưa ra khi dòng tiền trên thị trường chứng khoán đang suy yếu. Theo Chứng khoán Rồng Việt (VDSC), giá trị khớp lệnh bình quân trên HoSE trong tháng 10 đạt 12.380 tỷ đồng mỗi phiên, thấp nhất kể từ đầu năm 2025. Cùng tháng, nhà đầu tư nước ngoài bán ròng hơn 24.000 tỷ đồng, sau khi bán ròng khoảng 1.600 tỷ đồng trong tháng 8 và hơn 4.800 tỷ đồng trong tháng 9. Theo VDSC, lực đỡ thị trường chủ yếu đến từ nhà đầu tư cá nhân trong nước và nguồn vốn vay ký quỹ.

Tương tự, Chứng khoán Thiên Việt (TVS) nhận định thanh khoản thị trường đã giảm nhanh kể từ quý II. Thêm vào đó, đến cuối tháng 10, chỉ 31,8% cổ phiếu trên HoSE còn giao dịch trên đường trung bình giá 200 ngày (MA200), phản ánh độ rộng thị trường yếu.

Mặt bằng lãi suất cũng là yếu tố gây áp lực lên dòng tiền. TVS cho biết lãi suất huy động kỳ hạn 12 tháng tại một số ngân hàng duy trì quanh mức 9% một năm, tương đương hoặc cao hơn tỷ suất thu nhập trên giá (E/P) của VN-Index. Điều này làm giảm sức hấp dẫn tương đối của cổ phiếu so với tiền gửi.

Dù vậy, SGI Capital cho rằng sau nhiều tháng điều chỉnh, định giá cổ phiếu đang trở nên hấp dẫn hơn. Tuy nhiên, để hình thành biên an toàn cho các vị thế đầu tư mới, thị trường vẫn cần trải qua quá trình giảm đòn bẩy. Đơn vị này tin rằng chứng khoán là nơi mang lại những cơ hội thực sự lớn và hấp dẫn. Lịch sử 20 năm qua đầy biến động trên thị trường đã nhiều lần chứng minh điều này.

"Để tận dụng được các cơ hội lớn và có kết quả đầu tư vượt trội, chúng ta cần kiên nhẫn chấp nhận bỏ qua nhiều cơ hội nhỏ với biên an toàn không quá rõ ràng", SGI Capital nhận định.

Tất Đạt